Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο

Αν η κυβέρνηση κερδίσει την ψήφο εμπιστοσύνης που ζητά από τη Βουλή, τι ακριβώς θα έχει κερδίσει;

Τέσσερις μήνες – απαντά ομόφωνα η πολύβουη αγορά των σχολιαστών της πολιτικής ζωής. Η κυβέρνηση – κατά την κρατούσα ερμηνεία του τακτικού ελιγμού της – κινδύνευε να πέφτει κάθε πρωί, με κάθε νέα δημοσκόπηση, και κάθε βράδυ, με κάθε δύσκολη κοινοβουλευτική ψηφοφορία. Κινδύνευε να παραλύσει από το δηλητήριο της προσμονής των εκλογών, από τη μία Κυριακή του Νοεμβρίου στην επόμενη. Με την εξασφάλιση ψήφου εμπιστοσύνης, λοιπόν, και την παραπομπή στον ερχόμενο Φεβρουάριο της προεδρικής εκλογής, το δηλητήριο αραιώνεται, τα φύλλα του ημερολογίου γυρίζουν με πιο αργό ρυθμό. «Κερδίζουμε χρόνο».

Η αλήθεια είναι πως ο χρόνος είναι ένας σημαντικός και απρόβλεπτος παράγοντας. Αν «μια εβδομάδα είναι πολύς χρόνος στην πολιτική», όπως έλεγε ο Χάρολντ Ουίλσον στο Λονδίνο των ξέφρενων 60s, οι τέσσερις μήνες στην Αθήνα του Μνημονίου μπορεί να είναι αιώνας. Μα αν προσγειωθούμε από τη σφαίρα του ανεξιχνίαστου στη σφαίρα του προβλέψιμου χρόνου, τι μπορεί να έχει αλλάξει στην τρέχουσα πολιτική εξίσωση μέσα στους επόμενους τέσσερις μήνες;

Μια αλλαγή φαίνεται να ωριμάζει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι αυταπάτες περί ανάκαμψης της ευρωοικονομίας φαίνεται να διαλύονται. Η προοπτική μιας εποχής ολόκληρης χαμηλών ρυθμών ανάπτυξης, υψηλού χρέους και αφόρητα υψηλής ανεργίας στοιχειώνει την ευρωζώνη. Μια πραγματική μάχη βρίσκεται εν εξελίξει – ο Ντράγκι εναντίον της Μπούντεσμπανκ, τα «μαθητούδια» Βαλς και Ρέντσι κατά της «δασκάλας» Μέρκελ, όπως σχηματοποιούνται τα μέτωπα στον ευρωπαϊκό Tύπο – με αίτημα το τέλος της λιτότητας. Μπορεί κανείς να αισιοδοξεί ότι οι δυνάμεις της λογικής θα επικρατήσουν επί του ιδεολογικού δογματισμού και το ευρωπαϊκό πνεύμα θα νικήσει τον στενόκαρδο οικονομικό εθνικισμό των πλουσίων. Μπορεί να εύχεται κανείς η νίκη αυτή να μην έρθει όταν θα είναι πολύ αργά. Αλλά να προσδοκά θεαματικές ανατροπές μέσα στο επόμενο τετράμηνο δεν είναι λογικό.

Μια αλλαγή φαίνεται να ωριμάζει και ως προς το περιβάλλον μέσα στο οποίο κινείται η ελληνική οικονομία. Μια κάποια ρύθμιση για την απομείωση του βάρους του χρέους και ένα διαφορετικό, πιο χαλαρό, λιγότερο εξευτελιστικό πλαίσιο δημοσιονομικής επιτήρησης είναι ιδέες που αποτελούν κοινό τόπο στις Βρυξέλλες και (λιγότερο, ίσως) στο Βερολίνο. Κινούμαστε, όχι με μεγάλη βιασύνη, προς τα εκεί. Αλλά να περιμένει κανείς ότι θα έχουμε φθάσει εκεί τους επόμενους λίγους μήνες δεν μοιάζει πολύ ρεαλιστικό.

Μα ενώ αυτές οι αλλαγές ωριμάζουν σε χρόνο που δεν ελέγχουμε, σε ένα περιβάλλον που δεν μπορούμε εμείς, από την Αθήνα, να επηρεάσουμε, υπάρχει μια ολόκληρη δέσμη αλλαγών που και ώριμες είναι και στο χέρι μας, που εκκρεμούν χρόνια και χρόνια, μα που κανείς δεν τις αγγίζει. Οι αλλαγές στο κράτος, οι αλλαγές στη φορολογική διοίκηση ώστε να γίνει αποτελεσματικότερη και δικαιότερη, οι αλλαγές στον τρόπο απονομής δικαιοσύνης, οι αλλαγές στο παραγωγικό πρότυπο, που χρειάζονται σχεδιασμό και κίνητρα – όλα αυτά που αποκοιμήθηκαν στα χρόνια των φθηνών δανεικών και εμποδίστηκαν στα χρόνια της ασύμμετρης και άδικης δημοσιονομικής προσαρμογής, εξακολουθούν να μένουν εκτός συζήτησης. Πολύ περισσότερο τώρα που η εκλογική ατζέντα φαίνεται να διαμορφώνεται γύρω από το ερώτημα, «ποιος και πώς μας βγάζει γρηγορότερα από το Μνημόνιο;».

Οι μεν εκλιπαρούν ένα σημάδι, έναν καλό οιωνό από τους δύσθυμους θεούς του Βερολίνου, ώστε να μπορούν να φθάσουν στην προεδρική εκλογή οπλισμένοι με το επιχείρημα «εμείς σας βγάλαμε από το Μνημόνιο, εμείς διώξαμε το ΔΝΤ, μην αφήσετε τους άλλους, τους ανεύθυνους να σας γυρίσουν πίσω». Οι δε προσπαθούν να ακυρώσουν το επιχείρημα δηλώνοντας, προκαταβολικά, πως δεν θα δεχθούν μια συμφωνία της σημερινής κυβέρνησης για το χρέος – προτού καν τη δούμε; Οποια και αν είναι; – και ότι θα υπάρχει ακόμη Μνημόνιο να καταργηθεί.

Ετσι, δυστυχώς, με άδοξες επικοινωνιακές μάχες, φαίνεται ότι θα κυλήσουν οι τέσσερις μήνες που μας χωρίζουν από τα ανοιξιάτικα εκλογικά ραντεβού. Κερδισμένος χρόνος, λοιπόν; Ή χρόνος, κι άλλος χρόνος, χαμένος;