[Διαστάσεις] Παγκόσμια αταξία

Τη χρειαζόμασταν αυτή την είδηση. Είχαμε ανάγκη από μια εξέλιξη που δεν θα οδηγεί προς μεγαλύτερη αποκέντρωση, μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση, μεγαλύτερη αποσύνθεση. Είναι αλήθεια ότι οι οπαδοί της ανεξαρτησίας της Σκωτίας δεν υποκινούνταν από έναν απλό εθνικισμό, είχαν σοβαρά επιχειρήματα, η έκκλησή τους για ένα νέο κοινωνικό και οικονομικό μοντέλο ανάπτυξης άξιζε να ακουστεί. Ομως η Ευρώπη δεν χρειαζόταν αυτή τη στιγμή μια νέα πηγή αναταραχής. Και το Ηνωμένο Βασίλειο, που βλέπει τις τελευταίες εβδομάδες βρετανούς πολίτες να αποκεφαλίζουν και να απειλούν βρετανούς πολίτες, έχει ανάγκη από μια επίφαση, έστω, ενότητας.

Δεν είναι μόνο η βαρβαρότητα των τζιχαντιστών που διαταράσσει την παγκόσμια τάξη. Είναι η γενικότερη εκρηκτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή. Είναι αυτή η εναλλαγή μεταξύ θερμού και ψυχρού πολέμου στην Ουκρανία. Είναι οι απειλές της Κίνας εναντίον των γειτόνων της, που ζητούν την προστασία των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι η αδυναμία της περίφημης «διεθνούς κοινότητας» να δώσει οποιαδήποτε απάντηση, να διατυπώσει οποιοδήποτε επιχείρημα, να επεξεργαστεί οποιαδήποτε στρατηγική.

Το τελευταίο τεύχος του γαλλικού περιοδικού «Esprit» τιτλοφορείται «Η νέα παγκόσμια αταξία». Και όπως γράφει ο Αλέν Φρασόν στη «Μοντ», οι βασικές εξηγήσεις που δίνουν οι αρθρογράφοι γι’ αυτή την κατάσταση είναι δύο. Η πρώτη είναι ότι, παρά τις σχετικές προβλέψεις, δεν έχει υπάρξει τα τελευταία χρόνια μια πραγματική μεταβίβαση ισχύος από τη Δύση προς τις αναδυόμενες χώρες. Δεν βρισκόμαστε δηλαδή σ’ ένα σύστημα συγκοινωνούντων δοχείων, όπου η σχετική αναδίπλωση των Ηνωμένων Πολιτειών, η απόλυτη υποχώρηση της Ευρώπης και η παράλυση του ΟΗΕ αντισταθμίζονται από έναν πιο ενεργό ρόλο του Νότου. Η Ινδία, η Βραζιλία, η Τουρκία, η Ινδονησία, ούτε είναι ούτε θέλουν να είναι τα νέα κέντρα εξουσίας του πλανήτη. Αρνούνται να αναλάβουν οποιαδήποτε ευθύνη στην επίλυση των παγκοσμίων προβλημάτων. Δεν ασχολούνται ούτε με τους πολέμους ούτε με τη διάδοση των πυρηνικών όπλων, τα κύματα της μετανάστευσης ή την κλιματική αλλαγή.

Η δεύτερη εξήγηση γι’ αυτή τη αταξία είναι η διάσταση ανάμεσα στην παγκόσμια πολιτική και οικονομική τάξη. Η οικονομική παγκοσμιοποίηση έχει οδηγήσει σε μια ενιαία, παγκόσμια αγορά, μια πραγματικά παγκοσμιοποιημένη οικονομική σκηνή. Στο πολιτικό πεδίο, όμως, δεν έγινε κάτι αντίστοιχο. Οπως γράφει η γαλλίδα καθηγήτρια Νικόλ Νιεσοτό, «η στρατηγική παγκοσμιοποίηση δεν υπάρχει». Αντίθετα με αυτό που πίστευε ο Μοντεσκιέ, το εμπόριο δεν εξημερώνει κατ’ ανάγκη τα ήθη. Η οικονομική παγκοσμιοποίηση δεν έχει επιλύσει καμιά από τις μεγάλες περιφερειακές συγκρούσεις. Η παγκόσμια αγορά δεν εγγυάται την παγκόσμια ειρήνη, συνυπάρχει θαυμάσια με το πολιτικό χάος. Και τα κράτη είναι έτοιμα να θυσιάσουν μερικές μονάδες ανάπτυξης, όπως και την ίδια την ειρήνη, στο όνομα της υπεράσπισης των «εθνικών» τους συμφερόντων.

Από το κείμενο του Φρασόν δεν προκύπτει αν οι ειδικοί, εκτός από τις διαπιστώσεις, προχωρούν και σε προτάσεις. Σε κάθε περίπτωση, η μόνη απάντηση στο αίτημα για λιγότερη αταξία δεν μπορεί παρά να είναι περισσότερη πολιτική. Οπως η μόνη απάντηση στο αίτημα για περισσότερη Σκωτία δεν μπορεί παρά να είναι περισσότερη Ευρώπη.