Το μέλλον της Συρίας

Δεν είναι μόνο οι χιλιάδες ανθρώπινες ζωές που απειλούνται από το Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και στη Συρία. Με κάθε εδαφική νίκη της τρομοκρατικής οργάνωσης κινδυνεύουν και οι αρχαιολογικοί χώροι, που πάντοτε πληρώνουν βαριά τις ανθρώπινες βιαιοπραγίες.  

Το ΙΚ έχει θέσει στο στόχαστρο ολόκληρη την πολιτισμική κληρονομιά της Συρίας – τα κατάλοιπα της εποχής της αρχαίας Μεσοποταμίας και των Ασσυρίων, την πολιτισμική κληρονομιά που άφησε πίσω της η ελληνιστική, η ρωμαϊκή και η βυζαντινή περίοδος και τα ευρήματα του ισλαμικού πολιτισμού. Αυτό μάθαμε κατά τη διάρκεια της αποστολής μας στη Νότια Τουρκία, όπου αναλάβαμε την εκπαίδευση των σύρων ακτιβιστών και όσων εργάζονται για τη συντήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς στη χώρα τους. Οι ισλαμιστές της οργάνωσης έχουν εφεύρει ένα νέο μέσο χρηματοδότησης, που δεν προέρχεται από κάποια άλλη χώρα, αλλά από τον ίδιο τους τον πολιτισμό.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισλαμικό Κράτος έχει αναθέσει στους μαχητές του να αφήσουν τα όπλα και να εμπλακούν στο λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων. Απλώς επιτρέπουν στους ντόπιους κατοίκους να σκάβουν στους αρχαιολογικούς χώρους, με αντάλλαγμα ένα ποσοστό της χρηματικής αξίας οποιουδήποτε ευρήματος.

Τυπικά, δεν πρόκειται για καθαρό εκβιασμό. Η λογική πίσω από την οποία κρύβεται το ΙΚ βρίσκεται στον ισλαμικό νόμο, ο οποίος υποχρεώνει τους μουσουλμάνους να καταθέτουν στο Δημόσιο Ταμείο ένα ποσοστό από την αξία οποιουδήποτε αγαθού παίρνουν από το έδαφος. Ως το νέο χαλιφάτο, το ΙΚ έχει αναλάβει τον ρόλο του θεσμικού παραλήπτη του φόρου Khum.

Το ποσοστό που εισπράττεται ποικίλλει ανάλογα με την περιοχή και το είδος του αντικειμένου που βγαίνει στο φως, ενώ αν αφορά κατάλοιπο της ισλαμικής περιόδου μπορεί και να ξεπεράσει το 50%. Το μέγεθος της λεηλασίας των αρχαιοτήτων επίσης ποικίλλει – τουλάχιστον όσο το «επιτρέπουν» οι τοπικοί εκπρόσωποι του Ισλαμικού Κράτους που δρουν με ειδική εξουσιοδότηση, ώστε να επιβλέπουν την ορθή χρήση των βαρέων μηχανημάτων και φυσικά την απολαβή της ακριβούς αποπληρωμής του φόρου Khum.

Τα στραβά μάτια φαίνεται να κάνουν οι ισλαμιστές και σε επιχειρήσεις παράνομης εξαγωγής αρχαιολογικών ευρημάτων. Η πύλη εξόδου των αρχαίων βρίσκεται – πού αλλού; – σε φρούριο του ΙΚ στα σύνορα της Συρίας και της Τουρκίας, κοντά στο Τελ Αμπιάντ, όπου οι ισλαμιστές ενθαρρύνουν το διασυνοριακό δίκτυο λαθρεμπορίου.

Πρέπει να σταματήσουμε το παράνομο εμπόριο. Οχι μόνο γιατί θρέφει μια τρομοκρατική οργάνωση, αλλά γιατί κινδυνεύει να εκμηδενίσει τις πιθανότητες μεταπολεμικής συμφιλίωσης στη Συρία. Αυτό γιατί στην αιματοβαμμένη χώρα η πολιτισμική κληρονομιά δεν βρίσκεται στα μουσεία αλλά στους δρόμους. Οι Σύροι ζουν σε αρχαίες πόλεις, προσεύχονται σε ιστορικά τζαμιά ή εκκλησίες και ψωνίζουν σε αιωνόβια παζάρια. Τέτοια σύμβολα θα επανενώσουν τους πολιτικά και θρησκευτικά διχασμένους της Συρίας, όταν τελειώσει ο εμφύλιος. Η Εκστρατεία της Συρίας κι άλλοι πολλοί οργανισμοί μάχονται για τα σύμβολα του παρελθόντος της Συρίας. Γιατί μόνο έτσι θα διασωθεί το μέλλον της.

Ο Amr al Azm, o Salam al Kuntar και ο Brian I. Daniels είναι πανεπιστημιακοί ερευνητές