Η Αντιγόνη στη χώρα των Ταλιμπάν

Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας». Τα λόγια αυτά του Κάρολου Κουν για την ουσία του θεάτρου, αν και ειπωμένα πριν από περίπου μισό αιώνα, βρήκαν εφαρμογή στο μακρινό Αφγανιστάν. Εκεί όπου ταξίδεψε τον Σεπτέμβριο του 2012 η σκηνοθέτις και ηθοποιός Αννέτα Παπαθανασίου, προκειμένου να διδάξει αρχαία ελληνική τραγωδία αλλά και να καταγράψει τη ζωή των αφγανών καλλιτεχνών και κυρίως των γυναικών που έχουν την τόλμη ν’ ασχοληθούν με την υποκριτική και ν’ αντιμετωπίσουν εκτός από σκληρή κριτική και απειλές για τη ζωή τους.  

Το αποτέλεσμα της 25ήμερης παραμονής της Παπαθανασίου στην Καμπούλ αλλά και των σεμιναρίων στο Θεατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της πρωτεύουσας αποτυπώθηκε στο ντοκιμαντέρ «Παίζοντας με τη φωτιά» που κάνει πρεμιέρα αύριο στον κινηματογράφο Δαναό. Η ίδια άλλωστε, έχοντας πάει στο Αφγανιστάν ξανά το 2007 για τα γυρίσματα του επίσης ντοκιμαντέρ «Καντίρ, ένας Αφγανός Οδυσσέας», είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη οικειότητα με τη χώρα, στοιχείο που κατέγραψε και η κάμερά της. «Ηταν ένας συνδυασμός πραγμάτων που με ώθησε να πάω ξανά στο Αφγανιστάν. Κατ’ αρχάς, μέσα από τις γνωριμίες μου από την πρώτη ταινία είχα κρατήσει επαφές και είχα ενημέρωση για το τι συμβαίνει στο Αφγανιστάν. Ενθουσιάστηκα όταν έμαθα ότι υπάρχει θέατρο και ηθοποιοί που συνεχίζουν να προσπαθούν και θέλουν να βγάλουν προς τα έξω αυτή την τέχνη.
Είδα μια φωτογραφία που μου έστειλαν από μια παράσταση όπου έπαιζαν Μολιέρο. Εντυπωσιάστηκα κι άρχισα να κάνω έρευνα και έφτασα στο ότι υπάρχει πανεπιστήμιο με θεατρικό τμήμα και φοβερή συμμετοχή. Με κάλεσαν λοιπόν να κάνω αρχαία ελληνική τραγωδία» δηλώνει.

ΣΤΗΝ ΚΑΜΠΟΥΛ. Εχοντας εξασφαλίσει με μεγάλη δυσκολία την έγκριση των καθηγητών αλλά και του πρύτανη του Πανεπιστημίου, η σκηνοθέτις δίδαξε στους φοιτητές, τα 200 αγόρια και τα μόνο 8 κορίτσια δηλαδή, την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή γιατί λειτουργεί συμβολικά σε σχέση με τη θέση των γυναικών στη χώρα. Παρ’ όλα αυτά, οι υλικοτεχνικές ελλείψεις έκαναν το έργο της αρκετά δύσκολο. «Μου είπαν πως αν και μάθαιναν ιστορία θεάτρου, δεν είχαν κάνει ποτέ ένα έργο αρχαίου ελληνικού δράματος γιατί δεν είχαν τα βιβλία. Είχαν κάποια στ’ αγγλικά, αλλά αγγλικά δεν μπορούν να διαβάσουν ακόμα οι φοιτητές κι έτσι κάναμε ένα ολόκληρο σχέδιο για να φέρουμε τα βιβλία από το Ιράν. Η γλώσσα νταρί άλλωστε που χρησιμοποιείται και στο Πανεπιστήμιο μοιάζει πάρα πολύ με τα περσικά, τα φαρσί, οπότε μπορούσαν να τα διαβάσουν».

Αν και η Αννέτα Παπαθανασίου έχει εμπειρία στη διδασκαλία αφού διδάσκει θέατρο σε ιδιωτικό κολέγιο, οι απαιτήσεις των μαθημάτων στην Καμπούλ ήταν διαφορετικές. «Στην αρχή κάναμε παιχνίδια και αυτοσχεδιασμούς μέχρι να γνωριστούμε. Είχα έναν μεταφραστή από τα παιδιά τα ίδια που ήξερε από θέατρο και ήταν ο βοηθός μου. Καταλάβαινε πολύ γρήγορα τι ήθελα να πω και το μετέφερε. Οταν απέκτησα την εμπιστοσύνη τους, μπήκαμε στο κείμενο που το είχαν ήδη διαβάσει, μιας και τους το είχα στείλει νωρίτερα. Στη συνέχεια, άφησα απλά το έργο να μιλήσει μέσα τους. Πολλές φορές βέβαια δεν τους καταλάβαινα γιατί ως νέοι έκαναν χιούμορ και παράφραζαν τους στίχους. Εδειξαν όμως φοβερό ενδιαφέρον για την Επίδαυρο που είδαν για πρώτη φορά σε ένα DVD που τους πήγα και για το πώς κάνουμε εμείς παραστάσεις».

ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗ. Οντως αφοσιωμένη τόσο στα μαθήματα όσο και στην παράλληλη κινηματογράφηση, δεν αισθάνθηκε φόβο για το εγχείρημά της. «Εχω πάει πολλές φορές σε τέτοια μέρη και δεν φοβάμαι τόσο πολύ. Ισως να είναι η αδρεναλίνη. Πιο πολύ φοβάμαι όταν βρίσκομαι σε μεγάλους δημόσιους χώρους. Ανησυχώ περισσότερό για τους συνεργάτες μου αφού δεν θέλω να κινδυνεύσουν επειδή εγώ έχω κάποια ιδέα. Αλλωστε, έχουμε μάθει πια. Δεν πηγαίνουμε δύο φορές στο ίδιο σημείο. Δεν μένουμε πάρα πολύ καιρό ώστε να προλάβουν να μας εντοπίσουν. Γενικά, είναι μια χώρα επικίνδυνη, δεν είναι σαν να πηγαίνεις στη Μύκονο».

Οντας επιτακτικό να επισκεφθούν τη χώρα πριν από το 2014, χρονιά κατά την οποία θα αποχωρούσαν οι ξένες δυνάμεις, όταν ταξίδεψαν στο Αφγανιστάν, έπεσαν σε αρκετά επικίνδυνες στιγμές. Γι’ αυτό και δεν τους έδωσε δημοσιογραφική βίζα το υπουργείο Εξωτερικών και αρκέστηκαν στην τουριστική. «Την περίοδο εκείνη γιόρταζαν την εθνική γιορτή για τον Μασούτ, έναν οπλαρχηγό που πολεμούσε εναντίον των Ταλιμπάν. Μιας και τον σκότωσαν δύο άνδρες που χρησιμοποιούσαν κάμερα, το να έχεις κάμερα στις πορείες ήταν αρκετά επικίνδυνο. Επίσης, υπήρχε μια έξαρση εναντίον των ηθοποιών και ειδικά των γυναικών και σκότωσαν μια κοπέλα ηθοποιό στον δρόμο από την ομάδα που είχα επαφές και θα κάναμε την ταινία, γιατί έπαιζε σε μια παράσταση και θεώρησαν ότι ο ρόλος της ήταν ενάντια στο Ισλάμ. Πέσαμε επίσης στην περίοδο που βγήκε στο ΥouTube τρέιλερ ταινίας που σατίριζε τον Μωάμεθ, γεγονός που είχε αναζωπυρώσει τη φλόγα εναντίον των Αμερικανών και των ξένων».

INFO
«Παίζοντας με τη φωτιά»
Από αύριο στον κινηματογράφο Δαναό
Σενάριο και σκηνοθεσία: Αννέτα Παπαθανασίου
Διεύθυνση φωτογραφίας: Δημήτρης Κορδελάς
Μοντάζ: Χρόνης Θεοχάρης
Μουσική: Μαρία – Χριστίνα Κριθαρά
Δηµοσιογραφική παραγωγή / έρευνα: Ιωάννα Μπρατσιάκου
Παραγωγοί: Μίκης Μοδιανός, Φωτεινή Οικονομοπούλου
Το ντοκιμαντέρ απέσπασε το βραβείο Doc on Air από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Ντοκιμαντέρ EDN και Honorable Mention Award στο Ιnternational Film Awards του Βερολίνου.