Ο άλλος δείκτης Big Mac

Την πρώτη φορά που στάθηκα στην ουρά για να μπω στα πρώτα ΜcDonald’s της Μόσχας ήταν την άνοιξη του 1991. Τότε ήταν το μεγαλύτερο κατάστημα της αλυσίδας στον κόσμο. Η χώρα ονομαζόταν ακόμη Σοβιετική Ενωση και εκείνο το ΜcDonald’s στην Πλατεία Πούσκιν ήταν ένα μοναδικό μέρος από πολλές απόψεις: Ηταν ένα δημόσιο μέρος όπου συνηθισμένοι άνθρωποι μπορούσαν να μιλήσουν με την ησυχία τους τρώγοντας προσιτό σ’ αυτούς φαγητό, το οποίο τους το πωλούσε το ευγενικό προσωπικό.

Την περασμένη εβδομάδα η Αρχή Προστασίας Καταναλωτών της Ρωσίας ανακοίνωσε ότι κλείνει αρκετά καταστήματα ΜcDonald’s, περιλαμβανομένου και αυτού του διασήμου. Η Αρχή επικαλέστηκε λόγους υγείας, αλλά η απόφαση εκλαμβάνεται από τους περισσοτέρους ως πολιτική. Με τον τρόπο αυτόν όμως τα ΜcDonald’s κέρδισαν ξανά τον συμβολικό τους ρόλο στη Ρωσία. Πριν από 25 χρόνια συμβόλιζαν το πέσιμο των εμποδίων ανάμεσα στη Ρωσία και τον δυτικό κόσμο. Σήμερα η ίδια διαδικασία επαναλαμβάνεται από την ανάποδη.

Η ρωσική κυβέρνηση κλείνει ένα σύμβολο, όχι μια επιχείρηση. Πίσω στο 1999, όταν το ΝΑΤΟ είχε αρχίσει να βομβαρδίζει τη Σερβία, διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στα ΜcDonald’s στο κέντρο του Βελιγραδίου σπάζοντας παράθυρα και λεηλατώντας το κατάστημα. Η Ρωσία ακολουθεί περίπου την ίδια λογική σήμερα: Ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης, τα ΜcDonald’s αποτελούν σύμβολο της Αμερικής και της Δύσης εναντίον των οποίων έχει κηρύξει πόλεμο ο Πούτιν.

Ορισμένοι πολιτικοί σημείωναν ότι η διοίκηση των ΜcDonald’s πήρε τα δικαιώματα χρήσης του ονόματος της εταιρείας από τα ταχυφαγεία της στην Κριμαία όταν η Ρωσία προσάρτησε τη χερσόνησο. Το μέλος του Κοινοβουλίου Βλαντίμιρ Ζιρινόφσκι απαίτησε να προχωρήσει άμεσα σε αντίποινα η Ρωσία κλείνοντας όλα τα καταστήματα ΜcDonald’s και να διώξει από τη χώρα την Πέπσι Κόλα.

Οπως και αρκετές πράξεις της ρωσικής κυβέρνησης, αυτή η κίνηση είναι απολύτως λογική – εάν κανείς αποδεχτεί τη λογική του πολέμου της Ρωσίας ενάντια στη Δύση – και εντελώς παράλογη, αφού πιο πολύ θα επηρεαστούν οι ιδιοκτήτες και πελάτες των καταστημάτων αυτών που είναι ως επί το πλείστον Ρώσοι. Οι εισαγωγείς τροφίμων, οι ιδιοκτήτες σουπερμάρκετ και οι εστιάτορες στη Ρωσία ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω των επιπτώσεων από την πρόσφατη επιβολή κυρώσεων που περιλαμβάνουν την απαγόρευση εισαγωγής τροφίμων από δυτικές χώρες. Τώρα όσοι έχουν τα ΜcDonald’s στη Ρωσία, αν και χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά ρώσους προμηθευτές, θα πρέπει να πληρώσουν επειδή συνεργάστηκαν με μια αμερικανική μάρκα.

Για την εθνικιστική πλειοψηφία το πρώτο ΜcDonald’s στην Πλατεία Πούσκιν ήταν το σύμβολο του ανοίγματος της Ρωσίας προς τη Δύση. Για την κοσμοπολίτικη μειοψηφία ήταν επίσης σύμβολο του πόσο ανοικτή είναι η Ρωσία στους δικούς της ανθρώπους. Ολα αυτά φαίνεται τώρα να τελειώνουν συντομότερα απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς.

Η Masha Gessen είναι συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του «Worlds Will Break Cement: The Passion of Pussy Riot»