[Εισαγωγικά] Πάντα ρει – ή σχεδόν

Η Ελλάδα πάντα τραβούσε ξεχωριστούς ξένους σε εποχές κρίσης. Την τελευταία φορά που ο κόσμος βρέθηκε στο χείλος της χρεοκοπίας και μετά στη σκιά του ολοκληρωτισμού, τη δεκαετία του ’30, οι επισκέπτες ήταν απόφοιτοι κλασικής φιλολογίας, όπως ο Πάτρικ Λι Φέρμορ, ή συγγραφείς όπως ο Λόρενς Ντάρελ και ο Χένρι Μίλερ. Τώρα είναι, κυρίως, τραπεζίτες ή άνθρωποι της οικονομίας όπως ο Μπενουά Κερέ. Ο γάλλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας γράφει σήμερα ειδικά για «ΤΑ ΝΕΑ» και, στο τέλος, επικαλείται τον Ηράκλειτο τού «Πάντα ρει», επισημαίνοντας τη νομοτελειακή αλληλεξάρτηση των χωρών της ευρωζώνης που θα κλείσει τις ασυμμετρίες Βορρά – Νότου. 

Ο Κερέ, όπως κάθε ευαίσθητος επισκέπτης, δεν παρέλειψε να πάει στην Ακρόπολη. Οπως όλα όμως τα ανήσυχα πνεύματα της δικής του γενιάς οικονομολόγων έχει ασχοληθεί με την Ιαπωνία – ξέρει μάλιστα ιαπωνικά. Λογικό. Η Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου είναι συνώνυμη της χαμένης δεκαετίας και του αποπληθωρισμού που οδηγεί μια οικονομία σε μαρασμό. Είναι οι κίνδυνοι που απειλούν την Ευρώπη και τους οποίους καλείται να αντιμετωπίσει το τραπεζικό ιερατείο της Φρανκφούρτης με μονίμως μειοψηφούντες τους οικοδεσπότες Γερμανούς. Η Γηραιά Ηπειρος είναι σε επιβράδυνση που προσεγγίζει – η Γαλλία και η Γερμανία – τη μηδενική ανάπτυξη ή έχει ήδη το αρνητικό πρόσημο της ύφεσης – η Ιταλία. Το ερώτημα τώρα δεν είναι τόσο αν θα έχουμε το περίφημο «triple dip», δηλαδή την τριπλή βουτιά. Αλλά αν θα ισχύσει μια άλλη σκοτεινή ηρακλείτεια ρήση: «Ου δις εμβαίνειν το αυτό». 

Ακόμη κι αν μπαίνει κανείς στο ίδιο ποτάμι, τα νερά δεν είναι τα ίδια. Η θετική ανάγνωση – το θετικό καθρέφτισμα του ηρακλείτειου σπαράγματος – είναι ότι έχει κανείς αλλάξει ο ίδιος, βλέπει τον εαυτό του και τα πράγματα αλλιώς. Αρα, ξαναμπαίνοντας στο ποτάμι, δεν θα κάνει τα ίδια λάθη – τα δικά του ή των άλλων. Η αρνητική ανάγνωση είναι ότι τα νερά είναι διαφορετικά και πολύ πιο άγρια. Σε κρίση ή ύφεση ή φρενάρισμα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, από το 2008 η ευρωζώνη μετράει ήδη έξι άγονα χρόνια. Ο αποπληθωρισμός – μισθοί μαρμαρωμένοι, τιμές που πέφτουν, οικονομική προσδοκία που βλέπει στασιμότητα ή συρρίκνωση – την απειλεί με ερημοποίηση. Και ενισχύει ακραίες πολιτικές τάσεις. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν έρχεται πρώτη στις δημοσκοπήσεις για την προεδρική εκλογή – η επόμενη είναι το 2017 – ενώ το σχίσμα της σοσιαλιστικής κυβέρνησης Βαλς την οδήγησε σε παραίτηση που περιγράφεται ως «κρίση πολιτειακή» και όχι ως απλός ανασχηματισμός. 

Στη μάχη κόντρα στον μαρασμό και υπέρ της ευρωπαϊκής ενοποίησης, οι τραπεζίτες της Φρανφκούρτης είναι, όσο παράδοξο κι αν φαίνεται, στην πρώτη γραμμή. Εστω κι αν δεν μπορούν να τα κάνουν όλα – χρειάζεται να βάλουν πλάτη και οι πολιτικοί. Το πιο ενδιαφέρον όμως, κόντρα στον ψυχαναγκαστικό ορθολογισμό των οικονομολόγων, είναι η πίστη τους στο ευρώ και στην ανάγκη να μείνει ολόκληρη, ακέραιη, η Ευρώπη στη μεγάλη πορεία προς τα μπρος.