Νέο τοπίο σε τράπεζες και επιχειρήσεις

Ο γενναίος νέος κόσμος – με την άδεια του Αλντους Χάξλεϊ – της ελληνικής επιχειρηματικότητας οικοδομείται τις τελευταίες εβδομάδες. Η αρχιτεκτονική του θα διαφανεί όταν δοθεί η τελική απάντηση στο ερώτημα της κεφαλαιακής επάρκειας των ελληνικών τραπεζών. Αυτή θα προκύψει από την αξιολόγηση των παγίων (τα λεγόμενα Asset Quality Reviews, εν συντομία AQRs) των ελληνικών τραπεζών και το αποτέλεσμα που θα δώσουν οι ασκήσεις αντοχής (τα περιβόητα stress tests) που έρχονται μετά. Ολα αυτά γίνονται για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Ωστόσο, η τελική ετυμηγορία δεν είναι άσχετη από τη λύση που θα δοθεί στο θέμα των λεγόμενων κόκκινων δανείων (τα Νon Performing Loans – NPLs) που έχουν συσσωρευτεί και υπολογίζονται σε 77 δισ. ευρώ. Πέραν της Φρανκφούρτης – από την οποία ήλθε στην Αθήνα ο Μπενουά Κερέ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής και παίκτης-κλειδί της ΕΚΤ – στην όλη υπόθεση παίζουν ρόλο η Τράπεζα της Ελλάδος, όπου ο Γιάννης Στουρνάρας έχει τις απόψεις του, η κυβέρνηση αλλά και οι τραπεζίτες που εκφράζουν και αυτοί, λιγότερο ή περισσότερο φωναχτά, τις ιδέες τους.

Η αξιολόγηση του ενεργητικού των τραπεζών που πρόσφατα ολοκληρώθηκε έδειξε, σύμφωνα με τις πληροφορίες, ότι θα χρειαστούν επιπλέον κεφάλαια. Αυτό όμως στα χαρτιά. Γιατί τραπεζικοί κύκλοι διαβεβαιώνουν ότι οι ανάγκες καλύπτονται άνετα από το μαξιλάρι των αυξήσεων που έγιναν πέρυσι. Και τα stress tests που έρχονται μετά; Κάποιες τραπεζικές πηγές εκφράζουν αισιοδοξία ότι οι κεφαλαιακές ανάγκες που θα προκύψουν από αυτά θα είναι μικρές και θα μπορέσουν να τις καλύψουν οι τράπεζες με ιδιωτικά κεφάλαια ενισχύοντας τη θέση και την ευχέρεια διοίκησης των σημερινών ιδιωτών μετόχων, που είναι υπό τη στενή παρακολούθηση του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Για τους τελευταίους το κρίσιμο είναι αν θα μπορούν μόνοι τους να πληρώσουν τον λογαριασμό που θα τους βγάλει η ΕΚΤ ή όχι. Δηλαδή, αν θα μπορούν να σηκώσουν από τις αγορές τα χρήματα της ανακεφαλαιοποίησης ή αν θα χρειαστεί να προσφύγουν στο Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Στην τελευταία περίπτωση, θα ισχύσει το μοντέλο Eurobank – δηλαδή, την ώρα που θα μπαίνουν χρήματα από το ΤΧΣ, θα βγαίνουν οι διοικήσεις.

ΚΟΚΚΙΝΑ ΔΑΝΕΙΑ. Στο μεταξύ, ο υπουργός Ανάπτυξης Νίκος Δένδιας έχει έτοιμη τη νομοθετική πρότασή του για τα κόκκινα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Δεν είναι κρίσιμη μόνο για τις τράπεζες που τα έχουν στα χαρτοφυλάκιά τους, αλλά και για τις επιχειρήσεις. Με τις ρυθμίσεις που προβλέπονται, πολλές από τις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις δεν θα ανήκουν στους ίδιους ιδιοκτήτες. Αλλες θα συγχωνευθούν με τους μέχρι σήμερα ανταγωνιστές τους και άλλες θα πάψουν να υπάρχουν. Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες, το νομοσχέδιο Δένδια προβλέπει φορολογικά και άλλα κίνητρα προκειμένου να διαγράψουν οι τράπεζες δάνεια που δεν θα μπορέσουν να εισπράξουν.

Αν όλα πάνε καλά θα οδηγηθούμε σε ένα υγιέστερο περιβάλλον με – κατά τεκμήριο Φρανκφούρτης – ασφαλείς τράπεζες, οι οποίες θα μπορούν να χρηματοδοτούν υγιείς πλέον επιχειρήσεις έχοντας απαλλαγεί από τα λεγόμενα «ζόμπι». Ενα περιβάλλον δηλαδή – όπως το φαντάζονται η τρόικα, η κυβέρνηση και η Τράπεζα της Ελλάδος – που θα μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη, αφού θα απελευθερώσει κεφάλαια για χρηματοδότηση νέων επενδύσεων. Αυτά είναι παγωμένα για τον φόβο των επισφαλειών. Πρόκειται για προοπτική ανασυγκρότησης με λιγότερους και μεγαλύτερους παίκτες.

Οπως εξηγούν τραπεζικές πηγές, το μοντέλο των πολλών μικρών επιχειρήσεων στην Ελλάδα ήταν αλληλοτροφοδοτούμενο με το ανάλογο μοντέλο των πολλών τραπεζών. Τώρα που οι τράπεζες έγιναν από 25 μόνο τέσσερις, καιρός είναι να προσαρμοστούν ανάλογα και οι ελληνικές επιχειρήσεις. Το ξεκαθάρισμα των δανείων θα συμβάλει σε αυτό.

ΤΟ ΙΡΛΑΝΔΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ. Οπως, βέβαια, συμβαίνει σε όλη την ευρωζώνη που ζει στον πυρετό των τραπεζικών stress tests, δεν έχουν όλοι ταυτόσημες απόψεις. Το έδειξε η πρόσφατη συζήτηση εν Ελλάδι για το αν θα ήταν σκόπιμη η δημιουργία μιας bad bank, που θα συγκέντρωνε τα «κακά επιχειρηματικά δάνεια» των τραπεζών. Εχει εφαρμοστεί στην Ιρλανδία και με μεγαλύτερη επιτυχία στην Ελβετία – ποιος το θυμάται; – το 2008. Μεταξύ αυτών που έβλεπαν θετικά στοιχεία σε αυτό το μοντέλο ήταν και ο πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς Μιχάλης Σάλλας αλλά και ο πρόεδρος του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας Χρήστος Σκλαβούνης καθώς και ορισμένες ξένες τράπεζες. Υπό προϋποθέσεις, αυτά τα κακά δάνεια θα μπορούσαν μετά να τιτλοποιηθούν και να πωληθούν σε ειδικά επενδυτικά funds. Πρόσωπο του ευρύτερου κυβερνητικού τομέα με γνώση των αγορών θεωρεί ότι είναι καλή ιδέα, «αν είχε εφαρμοστεί προ διετίας». Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας ήταν, πάντως, επιφυλακτικός και η Φρανκφούρτη αρνητική. Σε καλή και κακή τράπεζα διαχωρίστηκε προσφάτως η πορτογαλική Banco Espirito Santo. Μόνο που καταθέτες και Δημόσιο έμειναν στην καλή και την κακή – με τα αρνητικά στοιχεία ενεργητικού – την άφησαν στους ιδιώτες μετόχους της BES.

Στην Ελλάδα το μοντέλο θα ήταν αντίστροφο και υπήρχαν επιφυλάξεις ως προς το να αναλάβει το Δημόσιο, δηλαδή ο φορολογούμενος, την ελληνική bad bank. Εν πολλοίς, οι αρνητές της ελληνικής bad bank επικαλούνταν το κόστος και φοβούνταν τις πολιτικές παρενέργειες. Αυτοί που έβλεπαν θετικά την ιδέα, έλεγαν ότι το κόστος θα πληρωθεί ούτως ή άλλως. Στουρνάρας και Σάλλας, πάντως, τα δύο Σ του χρηματοπιστωτικού συστήματος, έχουν βρεθεί ουκ ολίγες φορές από τον Ιούνιο και διατηρούν ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας για τα περαιτέρω – ενώ αμφότεροι έχουν πολύ καλή σχέση με τον Πρωθυπουργό που λειτουργεί, με όρους οικονομικής επιστήμης, ως αυτόματος σταθεροποιητής.

Το σχέδιο αναδιάρθρωσης. Με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο που ετοιμάζεται, οι επιχειρήσεις με κόκκινα δάνεια θα κληθούν να υποβάλουν σχέδια αναδιάρθρωσης. Οι τράπεζες θα μπορούν να ανταλλάξουν δάνεια με μετοχικό κεφάλαιο. Ετσι θα γίνουν μέτοχοι των επιχειρήσεων. Ενώ οι υφιστάμενοι επιχειρηματίες θα κληθούν να βάλουν το χέρι στην προσωπική τους τσέπη αν θέλουν να διατηρήσουν σχέση με την επιχείρησή τους. «Οι τράπεζες πρέπει να διαπραγματευθούν διαφορετικά με όποιον βάζει λεφτά από την τσέπη του. Είναι αλλιώς αν ο μέτοχος βάλει λεφτά. Το ότι ρισκάρει σημαίνει ότι η επιχείρηση έχει προοπτική βιωσιμότητας» διαμηνύει στους τραπεζίτες ο Γιάννης Στουρνάρας. Πάντως, ο Κώδικας της Τραπέζης της Ελλάδος που είδε την περασμένη εβδομάδα το φως της δημοσιότητας, κάθε άλλο παρά ενθουσίασε κάποιες τράπεζες. Μεταξύ των άλλων, τραπεζίτης έλεγε ότι είναι λάθος να αντιμετωπίζει ο Κώδικας με την ίδια επιείκεια επιχειρήσεις και ιδιώτες, αφήνοντας απεριόριστα – εννεάμηνα – περιθώρια διαπραγμάτευσης με τους πρώτους. «Οι επιχειρήσεις δεν είναι μικρά παιδιά να τα παίρνεις από το χέρι» σχολίαζε.

Δεν έχουν, πάντως, όλες οι τράπεζες την ίδια οπτική. Κάποιες ανησυχούν και για τα δάνεια των ιδιωτών, στεγαστικά και άλλα. Λένε ότι η προοπτική κουρέματος έχει πολλαπλασιάσει τους μπαταξήδες και ζητούν αυστηροποίηση του νόμου Κατσέλη ώστε να μην παραπέμπονται οι διαφορές στα δικαστήρια ύστερα από πολλά χρόνια. Η κυβέρνηση όμως φοβάται το πολιτικό κόστος μιας τέτοιας αυστηροποίησης. Ιδίως, καθώς έχει μπροστά της μια προεδρική εκλογή, για την οποία κυνηγά και την τελευταία βουλευτική ψήφο.