[Διαστάσεις] Ο ορισμός του μηδενός

Ο Κεμάλ Ατατούρκ συνάντησε κάποτε σε μια εκδήλωση έναν καθηγητή τον οποίο εκτιμούσε. «Μπορείτε να μου δώσετε έναν ορισμό του μηδενός;» τον ρώτησε. «Ο ταπεινός υπηρέτης που βρίσκεται μπροστά σας, εξοχότατε» απάντησε εκείνος. Ο ηγέτης της Τουρκίας εκτίμησε τόσο πολύ το πνεύμα – ή τη δουλικότητα – του καθηγητή που τον έκανε υπουργό Παιδείας.

Δεν ξέρουμε αν ο Ερντογάν έκανε ποτέ μια ανάλογη ερώτηση στον Νταβούτογλου, αλλά δεν χρειαζόταν κιόλας: ο νέος πρωθυπουργός ήταν πάντα πιστός – αν όχι δουλικός – στον νέο πρόεδρο. Στην πορεία, μάλιστα, απέκτησε τη δική του σχέση με το μηδέν, αφού έτσι ονόμασε την εξωτερική του πολιτική, μια «πολιτική μηδενικών προβλημάτων». Μηδέν προβλήματα με την Ελλάδα, μηδέν με τη Ρωσία, μηδέν με τη Συρία και το Ιράκ. Η ιδέα ήταν καλή, αν και όχι τόσο καλή όσο το «ειρήνη στο εσωτερικό και ειρήνη στο εξωτερικό» του Κεμάλ. Τελικά όμως την κατάπιαν τα ταραγμένα νερά της Μέσης Ανατολής. Ο Νταβούτογλου προσπάθησε να ανακατέψει τη θρησκεία στους πολιτικούς υπολογισμούς και την πάτησε. Η αναμενόμενη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους απειλεί τώρα την ίδια την ακεραιότητα της Τουρκίας. Αλλά αντί ο Ερντογάν να ζητήσει τη παραίτησή του, τον έχρισε πρωθυπουργό.

Ο Νταβούτογλου χρειαζόταν λοιπόν επειγόντως μια νέα λέξη, ένα νέο σύνθημα, που καλύτερα να μην περιλάμβανε μηδενικά. Εψαξε λίγο, αλλά τη βρήκε: «παλινόρθωση», τουρκιστί restorasyon. Οταν την πρωτοανέφερε στη σύντομη ομιλία που εκφώνησε μετά την ανακήρυξή του από τον Ερντογάν ως διαδόχου, την περασμένη Πέμπτη, οι πολιτικοί αναλυτές αιφνιδιάστηκαν. Η λέξη αυτή δεν είχε ξανακουστεί ποτέ στα 12 χρόνια της διακυβέρνησης του AKP. «Τι θα παλινορθώσει άραγε ο Αχμέτ Μπέι;» αναρωτήθηκε ο Ραγκίπ Ζαράκολου στην «Ταράφ». Την Οθωμανική Αυτοκρατορία; Την ισλαμική τάξη πραγμάτων; Ή μήπως έναν κεμαλισμό με σος από ισλάμ;

Δύο είναι τα σενάρια που διαγράφονται για την Τουρκία. Με βάση το καλό σενάριο, ο «κύριος πρόεδρος» (όπως αποκαλούσε χθες ξανά και ξανά ο Νταβούτογλου τον Ερντογάν) αισθάνεται πλέον ασφαλής. Ξεχνά λοιπόν τις θεωρίες συνωμοσίας, σταματά το κυνήγι μαγισσών και εργάζεται από κοινού με τον πρωθυπουργό του για το ξεπέρασμα της πόλωσης που βασανίζει τη χώρα του τα δύο τελευταία χρόνια. Αναζητώντας μάλιστα και μια επιτυχία στην εξωτερική του πολιτική, αξιοποιεί το πρώτο ταξίδι που θα πραγματοποιήσει με τη νέα του ιδιότητα – στην κατεχόμενη Κύπρο, φυσικά, την ερχόμενη Δευτέρα – για να ταχθεί υπέρ μιας έντιμης, ομοσπονδιακής λύσης. Την ίδια ώρα, η κοσμική αντιπολίτευση παύει να αποδίδει όλα τα δεινά στον Ερντογάν και επιδίδεται σε μια γενναία αυτοκριτική.

Το κακό σενάριο είναι προφανές: ο Σουλτάνος συνεχίζει την καταστολή στο εσωτερικό και επιδεικνύει αδιαλλαξία στο εξωτερικό. Η τουρκική ιστορία αποκτά έναν νέο ορισμό του μηδενός. Αλλά ας είμαστε αισιόδοξοι.