Ζητείται συμμαχία προθύμων για το Ιράκ

O αποτρόπαιος θάνατος του αμερικανού δημοσιογράφου Τζέιμς Φόλεϊ, που μαγνητοσκοπήθηκε και δημοσιοποιήθηκε από το Ιντερνετ, θύμισε τον θάνατο του Ντάνιελ Περλ το 2003 από την Αλ Κάιντα. Αν και ο αποτροπιασμός είναι κοινός, οι διαφορές ανάμεσα στις δύο οργανώσεις του εξτρεμιστικού Ισλάμ, την Αλ Κάιντα και το ISIS (Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ και του Λεβάντε), είναι μεγάλες και καθοριστικές.

Το ISIS δεν έχει σχέση με οποιαδήποτε οργάνωση του εξτρεμιστικού Ισλάμ στο παρελθόν. Ισως μόνο οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, μπορούν να συγκριθούν μαζί τους αλλά μόνο σε επίπεδο ρητορικής, τακτικών και δράσης, διότι κατά τα άλλα οι Ταλιμπάν ανήκαν στη φυλή των Παστούν, κάτι που δεν συμβαίνει με το ISIS, το οποίο δεν έχει ούτε φυλετικές ούτε εθνικές αναφορές.

H γένεση και η άνοδος του ISIS καθορίστηκε από τέσσερις σημαντικές παραμέτρους:

Την αμερικανική επέμβαση του 2003 στο Ιράκ, τον θάνατο του Μουσάμπ Αλ Ζαρκάουι, και την ήττα το 2007 από τις αμερικανικές δυνάμεις της οργάνωσής του, Αλ Κάιντα του Ιράκ (κοιτίδα των σουνιτών στο Ιράκ), στο Ανμπαρ.

Τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε η πολιτική περιθωριοποίησης των σουνιτών του Ιράκ από σιίτες και Κούρδους. Μερίδιο ευθύνης για τη δυσμενή θέση του σουνιτικού Ισλάμ έχει και ο (τέως πλέον) πρωθυπουργός Νουρ Αλ Μαλίκι, που φρόντισε να προωθήσει στις ένοπλες δυνάμεις κυρίως έμπιστούς του σιίτες.

Την αποτυχία της Αραβικής Ανοιξης (και την αδυναμία της Αλ Κάιντα να εκμεταλλευθεί τη συγκυρία) ώστε να δημιουργηθεί πολιτική σταθερότητα με ενίσχυση του σουνιτικού στοιχείου στα κράτη που οδήγησε στην αναμόχλευση παλαιών εθνοτικών και φυλετικών διαφορών.

Τον ρόλο της ιστορίας του Ισλάμ στην ιδεολογική ταυτότητα του ISIS, το οποίο, ενώ έχει τις ίδιες θεωρητικές αναφορές με την Αλ Κάιντα (Ιμπιν Ουαχάμπ, Μαουντούντι κ.ά.), καθορίζεται από το θρησκευτικό παρελθόν βίαιων ομάδων, όπως για παράδειγμα οι λεγόμενοι Δολοφόνοι του 12ου αιώνα, ισλαμιστές ζηλωτές υπό τον Πέρση Χασάν Σάμπα.

Ο ιδιόρρυθμα βίαιος τρόπος με τον οποίο «επικοινωνεί» την πολιτική του το Ισλαμικό Κράτος και, ιδίως, η δολοφονία του Τζέιμς Φόλεϊ, όπως αναμένεται, θα ενεργοποιήσουν τα ανακλαστικά της Δύσης, που μοιραία βλέπει μια οργάνωση η οποία αντιτίθεται προκλητικά στις καθολικές αξίες του ανθρωπισμού. Θα μπορούσε όμως να παρέμβει ουσιαστικά η Δύση χωρίς να διακινδυνεύσουν σημαντικές μειονοτικές πληθυσμικές ομάδες στην επικράτεια που ήδη κατέχει το ISIS; Και πώς;

ΤΑ ΓΕΡΑΚΙΑ ΤΩΝ ΗΠΑ. Η αμερικανική πολιτική σκηνή δεν είναι διχασμένη αλλά ουσιαστικά είναι συνολικά μουδιασμένη για το πώς πρέπει να δράσει. Ακόμα και οι κλασικοί παρεμβατιστές, τα λεγόμενα γεράκια, όπως ο γερουσιαστής και πρώην υποψήφιος πρόεδρος Τζον ΜακΚέιν, δεν έχουν συγκεκριμένη πρόταση. Αλλωστε, το σημερινό χάος στην περιοχή είναι μερικώς απότοκος των αμερικανικών επεμβάσεων και της αποτυχίας των Αμερικανών να κτίσουν στο Ιράκ ένα κράτος από την αρχή.

Από την όποια δυτική επέμβαση δεν μπορεί να απουσιάζει η Ευρώπη. Είναι λόγος ανησυχίας ότι ένας ολλανδός τζιχάντι, γυρνώντας από τη Συρία, πραγματοποίησε επίθεση αυτοκτονίας σε Εβραϊκό Μουσείο στο Βέλγιο ή ότι 320 μουσουλμάνοι από την Γερμανία είναι ήδη στη Συρία και στο Ιράκ για να πολεμήσουν.

Το πρόβλημα, κατά συνέπεια, δεν είναι αποκλειστικά αμερικανικό. Θα χρειαστεί ίσως μια πρωτοβουλία της Αμερικής εναντίον των ισλαμιστών στην Συρία ώστε να δημιουργηθεί ένα στρατηγικό αντίβαρο στο μέτωπο του Ιράκ, ενώ σημαντική θα είναι η δυνατότητα παρέμβασης στο Ιράκ που μπορεί να δοθεί με απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Ρωσία, μετά το εμπάργκο αλλά και το ανοιχτό μέτωπο με την Ουκρανία, ίσως σκεφτεί να δώσει το πράσινο φως, αναλογιζόμενη τη δική της πληγή με τους Τσετσένους ισλαμιστές. Σημαντική θα είναι η απόφαση και των λεγόμενων περιφερειακών δρώντων. Μην ξεχνάμε ότι, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, το Ιράν βοήθησε ιδιαίτερα την Αμερική εναντίον των Ταλιμπάν και ότι η Σαουδική Αραβία έχει να φοβάται σε μεγάλο βαθμό για το μέλλον του βασιλείου αν δημιουργηθεί ένα ισλαμιστικό εξτρεμιστικό κράτος στην περιοχή. Οπως αντιλαμβάνεται κανείς, στην περίπτωση του ISIS ισχύει το παλαιό ρητό: «ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου». Η λογική του μπορεί να φέρει στην ίδια πλευρά μισητούς εχθρούς.