Feliz cumpleanos, Fidel! (Χρόνια πολλά Φιντέλ!)

Τα 88 του χρόνια συμπλήρωσε χθες ο ιστορικός ηγέτης της Κούβας Φιντέλ Κάστρο. Είτε τον λατρεύουν είτε τον αντιπαθούν, ο Φιντέλ σίγουρα δεν προκαλεί αδιαφορία. Αυτό τον καιρό έχει αφιερωθεί, λένε άνθρωποι του περιβάλλοντός του, στη μελέτη των δεινών της ανθρωπότητας, στη διπλωματία και στην παρακολούθηση της γεωργικής ανάπτυξης στην Κούβα. Οταν πρέπει ή όταν θέλει συναντάται με ξένους επίσημους και έμπιστους ανθρώπους του και δεν βάζει κανένα εμπόδιο στην κοινωνικοοικονομική φιλελευθεροποίηση που προωθεί ο αδελφός του Ραούλ από το 2011.

Ο Φιντέλ δεν ασχολείται με τις λεπτομέρειες των μεταρρυθμίσεων λόγω της επιβαρημένης υγείας του, γνωρίζει όμως ανά πάσα στιγμή τις αποφάσεις που λαμβάνονται, καμία από τις οποίες δεν απειλεί την ηγεμονία του κομμουνιστικού κόμματος που βρίσκεται στην εξουσία από το 1959, μετά τη νίκη στη μάχη της Σιέρα Μαέστρα. Οι κουβανοί επαναστάτες συνεχίζουν να λατρεύουν τον «καουντίγιο», τον ηγέτη τους. Με την ίδια ένταση τον μισούν οι εξόριστοι που αποδίδουν τη φυγή τους από το νησί σε ένα πολιτικό σύστημα ασυμβίβαστο με τον πλουραλισμό και τις ελευθερίες.

Τίποτα νεότερο δεν υπάρχει στην αφήγηση για μια χώρα και έναν ηγέτη αμφιλεγόμενο, μια ιστορική φυσιογνωμία που ενθουσιάζει τους Κουβανούς όταν, αναπάντεχα, επισκέπτεται έναν συνεταιρισμό, μια φάρμα, μια γκαλερί τέχνης, μια κοινότητα αγροτών και ρωτά για τις δραστηριότητές τους. «Εχει δει μπροστά και πολύ πιο καθαρά από ό,τι εσείς και εγώ» είπε τον Απρίλιο ο νεαρός διευθυντής του Εθνικού Συνεταιριστικού Κινήματος της χώρας.

Ο δημοσιογράφος Χουάν Αθνάρεθ της ισπανικής εφημερίδας «Ελ Παΐς» συνομίλησε πρόσφατα με στελέχη του ΚΚ Κούβας στην περιοχή της Αρτεμίσα, που είχαν πρόσφατα συναντηθεί με τον Φιντέλ ή είχε τύχει να βρεθούν σε μια από τις ξαφνικές του επισκέψεις σε περιοχές κοντά στην Αβάνα. Με ευλάβεια, αναφέρθηκαν στην πατριωτική προσφορά του κομαντάντε και στο πώς παρακολουθεί άγρυπνος όλες τις εξελίξεις. Περιέγραψαν μάλιστα πως μιλά καθαρά και συγκροτημένα, παρά τα χρόνια που βαραίνουν τις πλάτες του και την εξαϋλωμένη φιγούρα του.

ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΗ, ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ. Από την άλλη, κάθε χρόνο που μεγαλώνει ο Κάστρο είναι μια αφορμή γκρίνιας για όσους τον αντιπαθούν εντός ή εκτός Κούβας, για όσους θα τον ήθελαν νεκρό και έχουν μόνο κατάρες για έναν άνθρωπο που αποτέλεσε κεντρικό πρόσωπο του 20ού αιώνα, του Ψυχρού Πολέμου και των εξελίξεων στον Τρίτο Κόσμο. Από την αποχώρησή του από το Παλάτι της Επανάστασης το 2006, λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας που παραλίγο να του κοστίσουν τη ζωή, λίγα είναι τα όσα μαθαίνουμε για την προσωπική του ζωή, για το πώς περνά τον χρόνο του, με ποιους συναντάται και πώς βλέπει τις εξελίξεις στον κόσμο: τον Ομπάμα, την Ευρώπη, τον Πούτιν και την Ουκρανία.

«Ο Φιντέλ Κάστρο είχε και εξακολουθεί να έχει έναν σημαντικό ρόλο στην επανάσταση» λέει ο Ρικάρντο Αλαρκόν, πρώην μέλος του Πολιτικού Γραφείου του κουβανικού ΚΚ και πρώην πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης. Αλήθεια ή όχι, η αποκέντρωση που προωθεί ο 83χρονος Ραούλ και όλες οι μεταρρυθμίσεις θα ήταν αδύνατες χωρίς την έγκριση του Φιντέλ Κάστρο. Το 1993, έπειτα από μια οικονομική κρίση που σχεδόν αφάνισε την Κούβα από τον χάρτη, ο Φιντέλ έκανε το πρώτο διστακτικό άνοιγμα, εξαγγέλλοντας «μεταρρυθμίσεις χωρίς καπιταλισμό». Εξέτασε την κατεύθυνση της Κίνας και του Βιετνάμ, όπου το κομμουνιστικό κόμμα άνοιξε την αγορά αλλά κράτησε τον έλεγχο. Το 2010 έκανε την αυτοκριτική του: «Το μοντέλο μας δεν λειτούργησε ούτε για εμάς».

Ο πρωταγωνιστής της κρίσης του Κόλπου των Χοίρων και των πυραύλων, ο επιζήσας από πλείστες δολοφονικές απόπειρες, γιόρτασε τα χθεσινά του γενέθλια χωρίς επίσημες εκδηλώσεις. Ο ιστορικός ηγέτης έχει διπλωματικές συνομιλίες, συναντά προέδρους συμμαχικών χωρών, μεταξύ των οποίων της Κίνας και της Ρωσίας, και συνομιλώντας με δημοσιογράφους εκμυστηρεύεται τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο δύο εκ των καλυτέρων φίλων του: του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και του Ούγκο Τσάβες.