Εάν ο Βίλι Μπραντ κυβερνούσε τη Γερμανία…

Βρισκόμαστε στον Αύγουστο του 1961. Ο Βίλι Μπραντ είναι κυβερνήτης-δήμαρχος του Βερολίνου. Η είδηση ότι το κομμουνιστικό καθεστώς της DDR αρχίζει να χτίζει το Τείχος του Βερολίνου τον βρίσκει στον δρόμο προς το Αννόβερο. Είναι η απόλυτη ταπείνωση. Οι Σοβιετικοί δημιουργούσαν στην πόλη του τετελεσμένα και οι Αμερικανοί – παρά τις ενδείξεις από τη Μόσχα – τον είχαν αφήσει στο σκοτάδι. Τον κυρίευσε μια «παραλυτική οργή», θυμόταν αργότερα ο Μπραντ. Αλλά δεν αντέδρασε θυμικά. Διέταξε την αστυνομία του Δυτικού Βερολίνου να σταματήσει με κλομπ και πυροσβεστικές αντλίες τους διαδηλωτές κατά του Τείχους. Δεν ήθελε να εξελιχθεί η καταστροφή της διαίρεσης της πόλης σε ακόμη μία μεγαλύτερη καταστροφή ενός πολέμου. Ηταν η ρεαλπολιτίκ στην πράξη. Τα πρώτα ψήγματα της νέας οστπολιτίκ που διαμόρφωσε αργότερα ο συνοδοιπόρος του Εγκον Μπαρ και εφάρμοσε ο Μπραντ ως καγκελάριος μετά το 1969. Η πεμπτουσία της πολιτικής αυτής ήταν το «παράδοξο» που διατύπωσε ο Μπαρ ως εξής: «Αποδεχθήκαμε το status quo για να το αλλάξουμε».

…θα έκανε ανοίγματα στη Ρωσία

Στην οστπολιτίκ της πρώτης κεντροαριστερής περιόδου με τον Μπραντ μπορούν να αναζητηθούν και απαντήσεις για τη σημερινή κρίση της Ουκρανίας. Σε καμία περίπτωση ο Μπραντ δεν θα ακολουθούσε την πολιτική των «βερμπαλιστών» που «με το κεφάλι στον τοίχο και μάλιστα στο σημείο όπου είναι πιο χοντρός», προκαλεί μόνο «πονοκέφαλο» έγραψε πρόσφατα στην «Χάντελσμπλατ» ο πρώην διευθυντής και στο μεταξύ συνεκδότης της εφημερίδας Στάινγκαρτ Γκάμπορ. Αντίθετα, θα άνοιγε την πόρτα στις σχέσεις της Ευρώπης με τη Ρωσία με το κλειδί της ρεαλπολιτίκ που λέγεται «εξισορρόπηση συμφερόντων».
Σημαίνει αυτό ότι η Δύση πρέπει να αποδεχθεί την κατοχή της Κριμαίας από τη Ρωσία και όποια άλλα τετελεσμένα έχει δημιουργήσει ο Πούτιν στην Ουκρανία; «Οχι, βέβαια, κάθε άλλο» λέει στην «Χάντελσμπλατ» ο 92χρονος σήμερα Εγκον Μπαρ. «Η προσάρτηση της Κριμαίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου δεν πρέπει να αναγνωριστεί». Η Δυτική Ομοσπονδιακή Γερμανία δεν αναγνώριζε τη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας έως το 1990, αλλά αυτό δεν εμπόδισε την οστπολιτίκ του Μπραντ. «Εμείς χρειαζόμαστε την ενέργεια, οι Ρώσοι χρειάζονται λεφτά» λέει ο Μπαρ και συμφωνεί με τον αντικαγκελάριο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ που προτείνει μια ενεργειακή ΔΑΣΕ (Διάσκεψη για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) ώστε να μείνει έξω από τις κυρώσεις και τα αντίμετρα Δύσης – Ρωσίας. Δηλαδή, εξισορρόπηση συμφερόντων με τη Ρωσία.
Ο σοσιαλδημοκράτης υπουργός Εξωτερικών Φρανκ Βάλτερ Σταϊνμάγερ πρωτοστατεί στην αναζήτηση διπλωματικής λύσης για την Ουκρανία. Χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Αλλά οι συνθήκες δεν είναι δυσκολότερες από τον Αύγουστο του 1970 όταν ο Μπραντ, μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου, υπέγραφε με τον σοβιετικό πρωθυπουργό Κοσίγκιν και τον υπουργό Εξωτερικών Γκρομίκο το γερμανο-σοβιετικό Σύμφωνο της Μόσχας, ανοίγοντας τον δρόμο για αντίστοιχες συμφωνίες με άλλες χώρες του σοσιαλιστικού μπλοκ. Το Νομπέλ Ειρήνης που πήρε ο Μπραντ το 1971 ήταν η αναγνώριση της ιστορικής του προσφοράς.
Το παρελθόν όχι μόνο διδάσκει αλλά με έναν ιδιαίτερο τρόπο δένει τον Γκάμπριελ με τον Μπραντ. Ο ιστορικός ηγέτης του SPD είχε περγαμηνές αντίστασης στους Ναζί. Ο πατέρας του Ζίγκμαρ, ο Βάλτερ Γκάμπριελ, ήταν Ναζί. Ο Ζίγκμαρ μεγάλωσε από 10 χρονών με τη χωρισμένη μητέρα του. Εμαθε σε ηλικία 18 χρονών για το ναζιστικό παρελθόν του πατέρα του και έκοψε κάθε επαφή μαζί του. Εκείνος έμεινε αμετανόητος Ναζί ώς τον θάνατό του το 2012. Ο Γκάμπριελ μίλησε ανοιχτά για αυτό στην εφημερίδα «Τσάιτ» πριν από ενάμιση χρόνο. Για τον πατέρα του, είπε, δεν αισθάνεται πλέον οργή, ούτε καν «τραυματισμένος». Και μιλά για όλα αυτά στην υπό έκδοση αυτοβιογραφία του. Σήμερα είναι πρόεδρος του SPD με ιστορία 150 και πλέον χρόνων και πρέπει να σμιλεύσει νέες συμμαχίες για να γίνει καγκελάριος.
Στις 30 Ιουλίου ο Γκάμπριελ κάθησε για πρώτη φορά στην καρέκλα της καγκελαρίου και διηύθυνε την τακτική συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. Η Μέρκελ απουσίαζε για τις δεκαπενθήμερες θερινές διακοπές της και είναι το μόνο διάστημα που τα κυβερνητικά της καθήκοντα ασκεί ο αντικαγκελάριος. Ο Ζίγκμαρ Γκάμπριελ έμεινε στην καρέκλα της καγκελαρίου μόλις 20 λεπτά, όσο κράτησε και η συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. Αλλά στόχος του είναι τουλάχιστον μια τετραετία.
Μπραντ και Σρέντερ δείχνουν τον δρόμο.

…θα επιδίωκε συμμαχίες

Ο Βίλι Μπραντ βγήκε από τον «μεγάλο» συνασπισμό με τους Χριστιανοδημοκράτες το 1969 και έγινε ο πρώτος σοσιαλδημοκράτης καγκελάριος της μεταπολεμικής Γερμανίας.
Ο Γκέρχαρντ Σρέντερ έσπασε το 1998 την παντοκρατορία του Χέλμουτ Κολ και έγινε καγκελάριος της πρώτης «κοκκινοπράσινης» κυβέρνησης στη Γερμανία. Ο Γκάμπριελ πρέπει να πετύχει τριπλά: να επιβιώσει στον «μεγάλο συνασπισμό», να σπάσει την παντοκρατορία της Μέρκελ και να κάνει την πρώτη κεντροαριστερή κυβέρνηση με τους Πρασίνους και τη μετακομμουνιστική «Αριστερά».
Μέχρι τις επόμενες εκλογές το 2017 πρέπει να επουλωθούν τα τραύματα που άφησε στη σοσιαλδημοκρατία η διακυβέρνηση Σρέντερ και ταυτόχρονα να βγει το SPD από τη σκιά της Μέρκελ, η οποία συνηθίζει να «καταπίνει» τους κυβερνητικούς της εταίρους. Οι Φιλελεύθεροι ξεκίνησαν στην προηγούμενη τετραετία με 14,6% και κατέληξαν κάτω από 5%, εκτός Βουλής. Πικρή εμπειρία είχαν και οι Σοσιαλδημοκράτες. Στον πρώτο μεγάλο συνασπισμό της Μέρκελ το 2005 είχαν 34,2%, σε τέσσερα χρόνια το ένα τρίτο των ψηφοφόρων τους, έπεσαν στο 23% και έκτοτε δεν συνήλθαν. Αυτό το τραύμα έκανε πολλούς Σοσιαλδημοκράτες μετά τις εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου να πουν με σφιγμένα δόντια «ΝΑΙ» στη δεύτερη κυβερνητική συγκατοίκηση με τη Μέρκελ.
Δεν είχαν όμως άλλη επιλογή. Αλλωστε το ιστορικό προηγούμενο του Βίλι Μπραντ δείχνει ότι δεν είναι «νομοτέλεια» να κερδίζουν πάντα οι δεξιοί Χριστιανοδημοκράτες από έναν μεγάλο συνασπισμό, μπορούν να κερδίσουν και οι Σοσιαλδημοκράτες. Αυτό τουλάχιστον ήταν το επιχείρημα του Γκάμπριελ. Το κόμμα του διαπραγματεύτηκε σκληρά με τη Μέρκελ και προτίμησε τα υπουργεία Ανάπτυξης και Εργασίας για να τονώσει το κοινωνικό του πρόσωπο που είχε πληγεί στη δεύτερη κεντροαριστερή διακυβέρνηση SPD – Πρασίνων με τον Σρέντερ. Ο καγκελάριος Γκέρχαρντ Σρέντερ είχε παραλάβει το 1998 μία χώρα μετά τη δεκαεξάχρονη κυριαρχία του Χέλμουτ Κολ που ήταν πλέον ενωμένη αλλά ταυτόχρονα παραλυμένη. Το κόστος της ενοποίησης ήταν τεράστιο, η αγορά εργασίας ανελαστική, η γερμανική βιομηχανία είχε μεταφέρει την παραγωγή στο Μεξικό, στη Βραζιλία, στη Νότια Αμερική, η ανεργία είχε εκτιναχθεί στα ύψη, το υπερτροφικό κοινωνικό κράτος απειλούσε με ασφυξία τα ασφαλιστικά ταμεία. Η Γερμανία ήταν ο μεγάλος ασθενής της Ευρώπης.
Το φάρμακο του Σρέντερ ήταν η μεταρρυθμιστική Ατζέντα 2010. Ελαστικοποίησε την αγορά εργασίας, μείωσε το επίδομα ανεργίας από τους 36 μήνες στους 18, περιόρισε τα κοινωνικά επιδόματα, αύξησε τα όρια συνταξιοδότησης, η κυβέρνηση της Μέρκελ θέσπισε αργότερα τη σύνταξη στα 67. Το επίδομα κοινωνικής πρόνοιας «Χαρτς-4» που πέρασε ο Σρέντερ ήταν μεν χαμηλότερο από τα κοινωνικά επιδόματα που δίνονταν μέχρι τότε αλλά διασφαλίζει και σήμερα ακόμη ένα μίνιμουμ επιβίωσης σε όλους τους πολίτες της χώρας. Το διεκδικούν και Ελληνες που μεταναστεύουν σήμερα λόγω κρίσης στη Γερμανία.
Ο Σρέντερ – ο «φίλος των αφεντικών» με ταπεινή καταγωγή και αδυναμία στα πούρα και τα ακριβά κουστούμια – κατάφερε να επαναπατρισθεί η βιομηχανία και να κάνει τη γερμανική οικονομία να ορθοποδήσει. Οι μεταρρυθμίσεις του έσφιξαν το ζωνάρι των Γερμανών για μία και πλέον δεκαετία, την ώρα που άλλες χώρες της ΕΕ έκαναν «πάρτι». Η Ατζέντα 2010 διασφάλισε στην οικονομία της Γερμανίας ένα συγκριτικό πλεονέκτημα που μέσα από την ευρωκρίση την έκανε απόλυτη υπερδύναμη στην ΕΕ .
Ο Σρέντερ γιάτρεψε τη Γερμανία αλλά κατέστρεψε το κόμμα του. Το SPD έχασε την αριστερή του βάση, στον πολιτικό χάρτη της Γερμανίας καθιερώθηκε η «Αριστερά» (Die Linke) που συστέγασε τους μετακομμουνιστές της πρώην Ανατολικής Γερμανίας και τους αριστερούς συνδικαλιστές της Δυτικής Γερμανίας οι οποίοι ακολούθησαν τον πρώην πρόεδρο του SPD Οσκαρ Λαφοντέν.

…θα κέρδιζε τους οικονοµικούς παίκτες

Τις υπερβολές της Ατζέντας 2010 που παραδέχεται σήμερα και ο Σρέντερ θέλει να διορθώσει ο Γκάμπριελ. Μέσα στους πρώτους έξι μήνες της συγκυβέρνησης με τη Μέρκελ οι Σοσιαλδημοκράτες υλοποίησαν σημαντικές προεκλογικές τους υποσχέσεις. Με υπουργό Εργασίας την «αριστερή» πολέμιο του Σρέντερ Αντρέα Νάλες, το SPD πέρασε στη Γερμανία το βασικό κατώτατο ημερομίσθιο των 8,5 ευρώ παγγερμανικά και μείωσε τη συνταξιοδότηση στα 63 μετά 45 χρόνια ασφάλισης.
Ο Γκάμπριελ ξέρει ότι δεν γίνεται καγκελάριος χωρίς την εμπιστοσύνη της γερμανικής οικονομίας. Επέλεξε σκόπιμα το αναπτυξιακό υπουργείο Οικονομίας και απάλλαξε ήδη τις παραγωγικές επιχειρήσεις από την πριμοδότηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που πληρώνουν οι άλλοι καταναλωτές. «Δεν αρκεί να είναι το SPD το εργοστασιακό συμβούλιο» της χώρας λέει τώρα ο Γκάμπριελ, δήλωση που εγκαινιάζει τη δεξιά στροφή σε ζητήματα οικονομίας και φορολογίας. Από την αριστερή πτέρυγα των Σοσιαλδημοκρατών δεν ακούγονται αντιδράσεις. Θέλουν κι αυτοί την εξουσία το 2017. Και τότε μπορεί να δικαιωθούν οι συντηρητικοί σχολιαστές που προειδοποιούσαν ότι ο Γκάμπριελ στην πραγματικότητα είναι ένας «λύκος σε προβιά» με μόνο στόχο είναι γίνει καγκελάριος της Γερμανίας με το δεκανίκι της μετακομμουνιστικής «Αριστεράς».
Πρέπει βέβαια και η «Αριστερά» να απαλλαγεί από τα σταλινικά κατάλοιπα. Κυρίως να αναθεωρήσει τη εξωτερική πολιτική της που είναι ασύμβατη με τη σημερινή διεθνή θέση της Γερμανίας στο ΝΑΤΟ και στην ΕΕ.
Αλλά αν πετύχει το «κοκκινο-πρασινο-κόκκινο» εγχείρημα θα έχουμε και την τρίτη εκδοχή της Κεντροαριστεράς στη Γερμανία.
Μαζί της και ένα νέο κεφάλαιο της Κεντροαριστεράς στην Ευρώπη. Ισως όχι αυτήν που πολλοί ονειρεύονται στον ευρωπαϊκό Νότο, αλλά σίγουρα φιλικότερη από την Κεντροδεξιά που ζήσαμε στην ευρωκρίση.