[Διαστάσεις] Το Κακό είναι μεταδοτικό

 «Το πρόβλημα είναι πως δεν καταλαβαίνουμε πολύ καλά το πραγματικό Κακό, το οργανωμένο Κακό. Εδώ βλέπουμε την ενσάρκωση του Κακού. Ανθρωποι σαν τον Αμπού Μπακρ αλ Μπαγκντάντι, τον αρχηγό του Ισλαμικού Κράτους, πολεμούν εδώ και μια δεκαετία. Το όραμά τους είναι μεσσιανικό και δεν πρόκειται να σταματήσουν».

Τα λόγια αυτά ανήκουν στον Ράιαν Κρόκερ, που υπήρξε πρεσβευτής στο Ιράκ επί προέδρου Μπους και στο Αφγανιστάν επί προέδρου Ομπάμα. Και θέτουν ένα ζήτημα που απασχολεί τους πολιτικούς και τους φιλοσόφους, τους επιστήμονες και τους κοινωνιολόγους, εδώ και αιώνες: Τι είναι το Κακό; Μπορούμε να το αναγνωρίσουμε; Μπορούμε να το κατανοήσουμε; Μπορούμε να το πολεμήσουμε;

Η πιο γνωστή πραγματεία περί Κακού υπογράφεται χωρίς αμφιβολία από τη Χάνα Αρεντ και αφορά τον Αντολφ Αϊχμαν. Ο αρχιτέκτονας του Ολοκαυτώματος, έγραψε η γερμανοαμερικανίδα φιλόσοφος στην Κοινοτοπία του Κακού, δεν ήταν κανένα τέρας, αλλά ένας τρομερά και τρομακτικά κανονικός άνθρωπος, «αναμφίβολα πιο κανονικός από εμένα μετά τη γνωριμία μου μαζί του» όπως είπε ένας από τους ψυχιάτρους που τον εξέτασαν. Κι αν η περιγραφή του Αϊχμαν έχει στη συνέχεια αμφισβητηθεί από τους ιστορικούς, το συμπέρασμα της Αρεντ ότι το Κακό βρίσκεται ανάμεσά μας και ότι κανονικοί άνθρωποι μπορούν θαυμάσια να γίνουν ωμοί δολοφόνοι είναι οικουμενικά αποδεκτό.

Ποιοι είναι οι κακοί της εποχής μας; Ο επίδοξος χαλίφης, χωρίς αμφιβολία, που ηδονίζεται με τα κομμένα κεφάλια των προδοτών και των απίστων. Ο στρατιωτικός που διατάζει τον βομβαρδισμό ενός σχολείου ή ενός καταφυγίου του ΟΗΕ επειδή έφυγε από εκεί μία ρουκέτα. Αλλά – τηρουμένων των αναλογιών – και ο πατριώτης που σκοτώνει με μια καρέκλα ένα κουτάβι ή του δένει μια άγκυρα και το πετάει στη θάλασσα. Πώς θα χαρακτηρίζαμε αυτούς τους ανθρώπους; Πώς φτάνουν σ’ αυτές τις αποτρόπαιες πράξεις; Πώς πρέπει να αντιμετωπιστούν; Και, το κυριότερο, πώς εξηγείται η απήχησή τους;

Ο Οσάμα μπιν Λάντεν δολοφονήθηκε από τους Αμερικανούς και το ίδιο θα επιχειρηθεί χωρίς αμφιβολία για τον άνθρωπο που έχει βαλθεί να τον ξεπεράσει. Ο δολοφόνος των παιδιών μάλλον θεωρείται ήρωας από τους περισσότερους συμπατριώτες του. Και ο εξολοθρευτής των σκύλων είδε το πρώτο διάστημα μερικούς να διαμαρτύρονται, στη συνέχεια όμως οι δουλειές επέστρεψαν στους κανονικούς τους ρυθμούς. Το Κακό, εν τέλει, είναι υποκειμενικό. Κι έχει μια κρυφή γοητεία. Προς Θεού, δεν ενστερνιζόμαστε τη θεωρία περί σύγκρουσης των πολιτισμών. Ούτε τη θεωρία περί εκδημοκρατισμού όσων διαφωνούν μαζί μας. Οπότε; Γυρίζουμε αλλού το κεφάλι και σφυρίζουμε αδιάφορα;

Ο Μπαράκ Ομπάμα προσπάθησε για καιρό να ακολουθήσει αυτή τη στάση. Η φονική προέλαση όμως των ακραίων ισλαμιστών στο Ιράκ τον αναγκάζει να αλλάξει γραμμή και να αναλάβει – επιτέλους! – δράση. Δεν θα χρησιμοποιήσει ασφαλώς την ορολογία του προκατόχου του, δεν θα πει «ή αυτοί ή εμείς», δεν θα μιλήσει για «άξονες του κακού». Θα το κτυπήσει όμως το Κακό, κι ας μην το κατανοεί πλήρως, γιατί το Κακό είναι, δυστυχώς, άπληστο και μεταδοτικό.