Η δημοκρατία περνά από τις μειονότητες

Η πορεία εκδημοκρατισμού και εκσυγχρονισμού μιας οργανωτικής δομής εξηγείται καλύτερα όταν κοιτά κανείς τις ιστορίες των λίγων και όχι των πολλών. Οι μειονότητες είναι αυτές που προσδιορίζουν το βάθος και την ποιότητα μιας δημοκρατικής πολιτείας. Η ιστορία έχει αφήσει πολλά σημάδια στο κοινωνικό σώμα των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων της Τουρκίας.

Θύματα διαχωριστικών και εχθρικών πολιτικών στο παρελθόν, έγιναν πολιτικά και κοινωνικά αόρατες τις προηγούμενες δεκαετίες και μόλις τα τελευταία χρόνια άρχισαν να «επικοινωνούν» τη δική τους πραγματικότητα στην τουρκική κοινωνία. Η συμβολή της κυβέρνησης Ερντογάν στο άνοιγμα των μειονοτήτων υπήρξε καθοριστική, ωστόσο ο δρόμος για την πλήρη αποκατάσταση των μη μουσουλμάνων είναι ακόμα μακρύς.

ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΗ ΑΔΙΚΙΩΝ. Από την αρχή της, η κυβέρνηση Ερντογάν έτεινε ευήκοα ώτα για τα μειονοτικά θέματα. Ανέλαβε βήματα προς την επανόρθωση άδικων πολιτικών του παρελθόντος, με τους μη μουσουλμανικούς πληθυσμούς να επωφελούνται από την αλλαγή στο πολιτικό περιβάλλον. «Η θετική διάθεση του ΑΚΡ σε συνδυασμό με την ανοδική πορεία της οικονομίας συνέβαλαν στην αποκατάσταση της αυτοπεποίθησης των μειονοτήτων. Πλέον μπορούμε να συνδιαλεγόμαστε ελεύθερα και αυτό βοηθά στην κατεύθυνση της επίλυσης των προβλημάτων» σημειώνει ο Λάκης Βίγκας, εκλεγμένος εκπρόσωπος των μειονοτικών ιδρυμάτων στη Γενική Διεύθυνση Βακουφίων. Το ίδιο θετικό κλίμα καταγράφει και ο πρόεδρος της συροϊακωβίτικης κοινότητας Παναγίας Πέρα Σαΐτ Σουσίν: «Αναφορικά με τις προηγούμενες κυβερνήσεις, η τωρινή κυβέρνηση αφουγκράστηκε και ενήργησε προς την κατεύθυνση επίλυσης των προβλημάτων μας. Τόσο θετικές εξελίξεις δεν είχαμε δει στην ιστορία της Τουρκικής Δημοκρατίας» τονίζει χαρακτηριστικά.

Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά βήματα για τη βελτίωση των συνθηκών των μειονοτήτων ήταν η επιστροφή των περιουσιών των μη μουσουλμανικών ιδρυμάτων, τις οποίες οι κυβερνήσεις τις προηγούμενες δεκαετίες είχαν κατασχέσει ή υφαρπάξει. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Αρέν Νταντίρογλου της αρμενικής εφημερίδας «Αγκος», υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος.

Παρά τα θετικά βήματα, η κυβέρνηση έχει να διευθετήσει μια σειρά από προβλήματα που αφορούν τις θρησκευτικές ελευθερίες αλλά και τη νομική εκπροσώπηση των θεσμών. Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης, η οποία τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στην επικαιρότητα κάθε φορά που εξαγγέλλεται «πακέτο εκδημοκρατισμού», παραμένει σιωπηλή από το 1971, όταν και έκλεισε κατά παράβαση των διεθνών συνθηκών. Σοβαρά προβλήματα ανακύπτουν και από τη μη αναγνώριση της νομικής προσωπικότητας τόσο του Οικουμενικού όσο και του Αρμενικού Πατριαρχείου, ενώ και η απουσία εκλογικού κανονισμού για τα μειονοτικά ιδρύματα στερεί από τις μειονότητες το δικαίωμα χρήσης των δημοκρατικών τους δικαιωμάτων.  

ρητορική μίσους. Οπως και σε περιπτώσεις με άλλες κοινωνικές ομάδες, που δεν ταιριάζουν στο προφίλ των υποστηρικτών του, ο Ερντογάν έχει χρησιμοποιήσει διαχωριστικό λόγο που προκαλεί προβληματισμό σε μέλη των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων. Πριν από τρία χρόνια, υπεραμυνόμενος της καταγωγής του, είχε πει: «[Εχουν γράψει για μένα] ότι είμαι Αρμένιος, Εβραίος και, με το συμπάθιο, Ρωμιός…». Προχθές, σε μια τηλεοπτική ομιλία του, επανέλαβε: «Βγήκαν και είπαν [για την καταγωγή μου] ότι είμαι τάχα Γεωργιανός, ακόμα χειρότερα, ότι είμαι Αρμένιος. Εγώ αυτό που ξέρω από τους παππούδες μου είναι ότι είμαι Τούρκος…». Για να εισπράξει τις αντιδράσεις μειονοτικών αλλά και μελών της τουρκικής κοινωνίας των πολιτών. «Με τον τρόπο που μιλάει για εμάς έδειξε πώς σκέφτεται για τους μη μουσουλμάνους» αναφέρει ο Νταντίρογλου. «Αυτή ακριβώς την αίσθηση του ξένου θέλουμε να γκρεμίσουμε. Δεν νοείται να θεωρούμαστε ξένοι, εδώ έχουμε γεννηθεί, αυτά είναι τα χώματά μας» λέει ο Συροϊακωβίτης Σουσίν.

Εκτός από τον διαχωριστικό λόγο, ο Ερντογάν δίνει κάθε τόσο πάτημα και για έξαρση του αντισημιτικού λόγου, κατηγορώντας το Ισραήλ για «γενοκτονία» και «τακτικές παρόμοιες με του Χίτλερ». Συντηρητικοί και φιλοϊσλαμιστές τον ακολούθησαν, προκαλώντας τον προβληματισμό της εβραϊκής κοινότητας της Τουρκίας. «Είμαστε ανήσυχοι για την άνοδο του αντισημιτισμού. Κανείς δεν έχει διωχθεί για αντισημιτισμό, αν και το υπάρχον νομικό καθεστώς επιτρέπει τη δίωξη όσων αναπαράγουν τη ρητορική μίσους» λέει η Ρίτα Εντέρ.