Βιώσιμο πλεόνασμα μόνο με απασχόληση

Αυτοπροσδιορίζεται επιστημονικά λέγοντας ότι κινείται στον χώρο της μη συμβατικής οικονομικής σκέψης. Τα ερεθίσματά του προέρχονται κυρίως από τους Βέμπλεν, Μαρξ και Κέινς.

Ανήκει σε εκείνους που τολμούν να πουν ότι χωρίς αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας το χρέος της Ελλάδας δεν είναι βιώσιμο. Και φοβάται ότι εάν το μοντέλο που θα επιλεγεί δεν είναι άμεσα συνδεδεμένο με την απασχόληση δεν πρόκειται να είναι βιώσιμο. Ο 47χρονος Γιώργος Αργείτης είναι ο νέος επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασίας της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών Ελλάδας. Επιστημονικός συνεργάτης στο Παρατηρητήριο Οικονομικών και Κοινωνικών Εξελίξεων από το 2010 και υπεύθυνος της μονάδας Μακροοικονομικής Ανάλυσης και Οικονομικού Μετασχηματισμού, ο νέος επιστημονικός διευθυντής του ΙΝΕ ΓΣΕΕ, που επελέγη στις αρχές Ιουνίου, έχει ένα πλούσιο βιογραφικό και την εμπειρία που μπορεί να εγγυηθεί ότι οι παρεμβάσεις του Ινστιτούτου Εργασίας θα μπορέσουν να γίνουν ακόμα πιο ουσιαστικές και αποτελεσματικές στο εγγύς μέλλον.

ΜΕ ΡΕΑΛΙΣΜΟ. Αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών με επιστημονικό αντικείμενο τη Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική σήμερα, αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στα οικονομικά κάνοντας πρώτα μάστερ στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και στη συνέχεια διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Εργατικός και μεθοδικός, όπως λένε όσοι τον γνωρίζουν, έχει ξεκάθαρη σκέψη για το πώς θα πρέπει να αντιμετωπιστεί το τεράστιο πρόβλημα της ανεργίας. Οπως λέει χαρακτηριστικά, «δεν έχεις υψηλό ρεαλισμό αν θέτεις ζήτημα αύξησης της απασχόλησης σε ένα περιβάλλον δημοσιονομικής λιτότητας».

Από τη νέα του θέση θα επιχειρήσει να επεκτείνει τον ρόλο που έχει σήμερα το Ινστιτούτο Εργασίας της ΓΣΕΕ, ανοίγοντας το πλαίσιο της παρέμβασης σε όλα τα ζητήματα οικονομικής πολιτικής, από τη ρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, τις συλλογικές διαπραγματεύσεις και το ασφαλιστικό σύστημα μέχρι την άσκηση δημοσιονομικής πολιτικής, την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης και τη ρύθμιση και τον μετασχηματισμό του τραπεζικού συστήματος. Βασικός στόχος του είναι η ανάδειξη του Ινστιτούτου Εργασίας σε επιστημονικό χώρο ανταλλαγής ιδεών και σκέψεων για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, με επίκεντρο την επεξεργασία προτάσεων οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής που θα έχουν στον πυρήνα τους την ενίσχυση της απασχόλησης και τον άνθρωπο – εργαζόμενο.

Πρωταρχικό ρόλο στα επιστημονικά του ενδιαφέροντα έχει η μελέτη της ελληνικής οικονομίας. «Το ένα μου πόδι στην έρευνα έχει να κάνει με την Ελλάδα και την ελληνική οικονομία», το άλλο με την οικονομική θεωρία και στην ανάπτυξη μιας μεταδαρβινικής εξελικτικής προσέγγισης στα μακροοικονομικά, λέει με έμφαση. Στην πρώτη εξειδίκευση τα ενδιαφέροντά του επικεντρώνονται κυρίως στην αναζήτηση ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου για την Ελλάδα, που όμως να στηρίζεται στην απασχόληση, σε μια πιο δίκαιη κατανομή του εισοδήματος, να στοχεύει στην ευημερία, αλλά για όλους τους Ελληνες και όχι για πολύ μικρές ομάδες Ελλήνων.

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. Μάλιστα στο τελευταίο του βιβλίο πραγματεύεται την κρίση χρέους στην Ελλάδα και επιχειρεί να αναπτύξει μια εναλλακτική πρόταση της διαχείρισης κρίσης χρέους, μια εναλλακτική αντίληψη για το γιατί φτάσαμε στην κρίση χρέους.

Οπως πιστεύει, η βιωσιμότητα του χρέους εξαρτάται από το εάν αυτό είναι εξυπηρετήσιμο. Δηλαδή εάν μπορεί η χώρα να το αποπληρώσει. Για τον Γιώργο Αργείτη δύο είναι οι συνθήκες που καθορίζουν την έννοια του εξυπηρετήσιμου: πρώτον, ποιες είναι οι δανειακές σου υποχρεώσεις, δηλαδή τι πρέπει να δίνεις κάθε χρόνο στους δανειστές σου σε τόκους και χρεολύσια, και, δεύτερον, εάν έχεις εκείνους τους πόρους ή μπορείς να βρεις εκείνες τις πηγές για να το χρηματοδοτήσεις. Και ποιες είναι οι πηγές; Η απάντηση που δίνει είναι ότι στο νομισματικό καθεστώς του ευρώ αυτές μπορούν να υπάρξουν μόνο αν η χώρα έχει πρωτογενές πλεόνασμα, αν μπορεί να έχει άλλα έσοδα από την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, όχι όμως από ιδιωτικοποιήσεις, κυρίως στρατηγικών πόρων, ή αν έχει δυνατότητες δανεισμού από τις αγορές.

Και το ερώτημα που διατυπώνει είναι εάν η χώρα μπορεί να έχει πρωτογενή πλεονάσματα. Σε αυτό υπάρχουν δύο προσεγγίσεις, λέει. Η πρώτη είναι η λογική της δημοσιονομικής προσαρμογής. Δηλαδή κόψε δαπάνες και κυρίως κοινωνικές δαπάνες και αύξησε τα έσοδα με υπερφορολόγηση. Η άλλη προσέγγιση, της οποίας είναι υποστηρικτής, είναι να το πετύχεις μέσω μιας αναπτυξιακής διαδικασίας.

Η λύση που προτείνει και που αποτελεί βασική πρωτοβουλία του Ινστιτούτου Εργασίας είναι μέσω της αύξησης της απασχόλησης, με τη θεσμοθέτηση του «εργοδότη ύστατης καταφυγής». Δηλαδή μέσω προγραμμάτων κοινωνικής απασχόλησης τα οποία αμέσως μπορούν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της ανεργίας, να δημιουργήσουν ΑΕΠ και βιώσιμα πρωτογενή πλεονάσματα, γιατί αυτά δημιουργούνται μέσω της απασχόλησης και όχι μέσω της υπερφορολόγησης, της λιτότητας και της περικοπής του κοινωνικού κράτους.

«Φανταστείτε μια βεντάλια που όσο αυξάνεται η ανεργία ανοίγει και μέσω προγραμμάτων δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας στοχευόμενα, για παράδειγμα, σε γυναίκες, σε νέους, σε μακροχρόνια ανέργους, σε όσους μπορεί να έχουν τα μεγαλύτερα προβλήματα μια δεδομένη στιγμή. Απορροφάς τους ανέργους σε προγράμματα κοινωνικής απασχόλησης και τους διατηρείς μέσα στην αγορά εργασίας, τους δημιουργείς εισόδημα, δημιουργείς υπηρεσίες (τις οποίες η αγορά μπορεί να μην προσφέρει) και κατ’ επέκταση συντηρείς έτσι την οικονομία της χώρας». Οσο για τους πόρους, η χρηματοδότηση μπορεί να γίνει, σύμφωνα με τον ίδιο, είτε από υπάρχοντες πόρους που πηγαίνουν σε διάφορα προγράμματα ανεργίας είτε από τα έσοδα της φοροδιαφυγής – δηλαδή αντί τα έσοδα να πηγαίνουν απευθείας στην αποπληρωμή του χρέους να δημιουργούν θέσεις απασχόλησης μέσω της χρηματοδότησης αυτών των προγραμμάτων. Η απασχόληση με τη σειρά της θα δημιουργεί ΑΕΠ, το ΑΕΠ θα δημιουργεί βιώσιμο πρωτογενές πλεόνασμα το οποίο μετά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή του χρέους.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ. Το Ινστιτούτο Εργασίας έχει ήδη μια μελέτη απολύτως ποσοτικοποιημένη και μετρήσιμη που δείχνει τα παραπάνω οφέλη, αλλά και το σημαντικό όφελος για το ασφαλιστικό σύστημα, και προτείνει τις πρακτικές που μπορούν να ακολουθηθούν. Ωστόσο, όπως φαίνεται, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει η διάθεση να υιοθετηθεί από το πολιτικό σύστημα και ίσως αυτό να είναι και ένα από στα στοιχήματα του νέου επιστημονικού διευθυντή του ΙΝΕ. Με την ιδιότητα του καθηγητή έρχεται καθημερινά σε επαφή με νέα παιδιά που του θέτουν ερωτήματα για το μέλλον και τις προοπτικές που υπάρχουν στην αγορά εργασίας. Με μια δόση ειρωνείας λέει ότι το Μνημόνιο πέτυχε πράγματι αύξηση εξαγωγών αλλά μόνο των καλύτερων μυαλών της Ελλάδας. «Η χώρα δαπανά πόρους, εκπαιδεύει προσφέροντας πολλά προσόντα σε νέους επιστήμονες και δεν μπορεί να τους απορροφήσει. Δυστυχώς, η Ελλάδα σκοτώνει τα παιδιά της». Είναι μια κατάσταση που πρέπει να αλλάξει και αυτό, όπως υποστηρίζει, μπορεί να λυθεί μόνο με ανασυγκρότηση του μοντέλου της ελληνικής οικονομίας, με μετάβαση της οικονομικής πολιτικής από την κουλτούρα της λιτότητας στην κουλτούρα της ανάπτυξης.

Χρειάζεται όμως και αλλαγή συμπεριφορών και νοοτροπιών και μέσα στον ιδιωτικό τομέα. «Χρειαζόμαστε σουμπετεριανούς επιχειρηματίες και όχι βεμπλενιανούς επιχειρηματίες». Σουμπετεριανοί είναι εκείνοι που καινοτομούν σε νέα προϊόντα, σε νέες παραγωγικές διαδικασίες, δημιουργούν μερίδια στην αγορά, προϊόντα με μεγάλη ανταπόκριση στην αγορά και παραγωγικό κέρδος. Βεμπλενιανοί είναι εκείνοι που προσπαθούν να αυξήσουν τον πλούτο και το κέρδος τους μέσω της παρασιτικής και της κερδοσκοπικής συμπεριφοράς τους και όχι μέσω της παραγωγικής διαδικασίας.

Ο μόνος τρόπος για τον Γιώργο Αργείτη είναι να δημιουργηθεί μια ρήξη στο όλο πλαίσιο της οικονομικής πολιτικής και η χώρα να στραφεί προς μια πολύ δυναμική αναπτυξιακή διαδικασία αλλά, όπως υποστηρίζει, μέσω της απασχόλησης. «Διαφορετικά, εάν πάμε σε ανάπτυξη και η ανεργία είναι κολλημένη στο 26%-27% δεν θα είναι μια βιώσιμη ανάπτυξη, θα είναι μια πολύ εύθραυστη οικονομική κατάσταση, και θα αφήσει έξω από την ανάπτυξη την ελληνική κοινωνία» υποστηρίζει ο νέος επιστημονικός διευθυντής του ΙΝΕ ΓΣΕΕ.