[Τρίτη άποψη] Στον ρόλο του Ιανού

Η διάκριση ανάμεσα σε «δύο Ελλάδες» – μία της δημιουργίας, της προσπάθειας και της ανθρωπιάς και μία της ευκολίας, της ρεμούλας και της ημινόμιμης παρανομίας – ανταποκρίνεται τόσο πολύ στην πραγματικότητα ώστε μας φαίνεται φυσική και αρχέγονη, σχεδόν στοιχείο της ταυτότητάς μας. Αποτελεί, παρ’ όλα αυτά, διανοητική σύλληψη την οποία, στην πιο πρόσφατη αλλά ήδη προ κρίσης εκδοχή της, χρωστάμε σε έναν φυσικό που έδρασε ως κοινωνικός βυθομέτρης και τώρα μας εκπροσωπεί, με τα ίδια ελπίζω εργαλεία, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η κρίση θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια να πλησιάσουν οι δύο Ελλάδες, να έρθει αυτή που έσκαψε τα θεμέλια και μας οδήγησε στη σημερινή κατάσταση πιο κοντά σε εκείνη που αντιστέκεται και παλεύει να ξαναβγεί στην επιφάνεια. Φοβούμαι, και δεν νομίζω ότι θα με διαψεύσει ο Γραμματικάκης, ότι το χάσμα παρέμεινε, αν δεν μεγάλωσε. Το δείχνει πεντακάθαρα η εμπειρία του πρώτου εξαμήνου του 2014.

Η πέμπτη ελληνική Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ήταν αναμφισβήτητα επιτυχημένη, αν χρησιμοποιήσουμε για την επιτυχία κριτήρια της «πρώτης Ελλάδας»: τη συνεπή υπηρέτηση συγκεκριμένων στόχων, τη διάθεση επίτευξης επωφελούς αποτελέσματος, τη συλλογικότητα. Κυρίως σε δύο τομείς έγιναν μεγάλα, για όλη την Ευρωπαϊκή Ενωση, βήματα. Ο πρώτος έχει σχέση με την εμβάθυνση της Οικονομικής και Νομισματικής Ενωσης: ολοκλήρωση της συμφωνίας για τον δεύτερο (μετά την κοινή επιτήρηση) πυλώνα της τραπεζικής ένωσης, την υπερεθνική διάσωση και λύση των τραπεζών, καθώς και ψήφιση όλων των μεγάλων κειμένων στον χώρο των αγορών κεφαλαίου (κανονισμοί και οδηγίες για τη λειτουργία της αγοράς, την καταπολέμηση καταχρήσεων, τα κεντρικά αποθετήρια, τα αμοιβαία κεφάλαια και την ενημέρωση για τα επενδυτικά προϊόντα). Ο δεύτερος τομέας σχετίζεται με τη διακηρυγμένη πρόθεση τονισμού της σημασίας και τον ορισμό κατευθυντήριων γραμμών και χρονοδιαγραμμάτων για την αντιμετώπιση του μεταναστευτικού φαινομένου και ειδικώς της θαλάσσιας διάστασής του. Τόσο στην οικονομία όσο και στη σχέση με τον έξω κόσμο οι λύσεις που δόθηκαν δεν ήταν αποκλειστικά αμυντικές. Συνδέθηκαν, στο πρώτο πεδίο, με την ανάπτυξη (δημιουργία ειδικής αγοράς μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ολοκλήρωση της δημοσιονομικής προσαρμογής με συμφωνία για εγκατάλειψη της μονομερούς λιτότητας, ρύθμιση των αγορών για προστασία των επενδυτών) και, στο δεύτερο, με την εμβάθυνση της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ (ένταξη της μετανάστευσης στην εξωτερική πολιτική και της θαλάσσιας πολιτικής στην πολιτική ασφάλειας αλλά και οικονομικής ελευθερίας). Και στα δύο μέτωπα αφήνεται ισχυρή παρακαταθήκη σε μια προεδρία με πολλά κοινά στοιχεία – μέχρι και για «δύο Ιταλίες» μπορούμε να μιλάμε πια μετά την έλευση του Γκρίλο.

Παράλληλα με την Ελλάδα της κίνησης και των επιτευγμάτων, αισθητή έκανε την παρουσία της, σε όλο το μήκος της διαδρομής, η Ελλάδα της αντίδρασης για την αντίδραση. Η προεδρία αντιμετωπίστηκε ως συμμετοχή στην «Ευρώπη της λιτότητας και της Μέρκελ» σχεδόν από όλη την αντιπολίτευση, που όχι μόνο δεν συμμετείχε, συμβολικά και ουσιαστικά, στην προσπάθεια αλλά, κυρίως, αρνείται να δει ότι το τοπίο αλλάζει προς την αντίθετη κατεύθυνση: προς λιγότερη λιτότητα και μεγαλύτερη ενοποίηση. Σχεδόν γκροτέσκα υπόμνηση της συνεχιζόμενης επιρροής της «άλλης Ελλάδας» έδωσαν, με τη λήξη της προεδρίας, δύο αντιδράσεις: ο ηθελημένος εξευτελισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ελλάδας ως μέλους της Ενωσης στην τελετή απολογισμού της ελληνικής προεδρίας και η πολιτική και θεσμική διαστρέβλωση στο ζήτημα της λεγόμενης «μικρής ΔΕΗ». Οταν υπονομεύεις συνειδητά τη διεθνή εικόνα της χώρας σου και των θεσμών της δεν μπορείς να λέγεσαι δύναμη ανατροπής, παρά μόνο παρεκτροπής. Και η παρεκτροπή, από την οποία δεν απέχει πολύ η εκτροπή, είναι το αντίθετο της δημιουργίας. Η πάλη ανάμεσα στις δύο Ελλάδες έχει μακρύ όσο και αβέβαιο δρόμο μπροστά της.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς