Από το χαβιάρι στα λουκέτα της κρίσης

Πολύ πριν από τα e-bay, τις ηλεκτρονικές αγορές από το Διαδίκτυο και τα εξ αποστάσεως ντιλ, οι αγορές των πόλεων υπήρξαν οι πιο αδιαμεσολάβητες εκδοχές ζωής. Ενα πανηγύρι επιλογής και παζαριών και ταυτόχρονα ένα σταθερό πρόσχημα για κοινωνικότητα, κουτσομπολιό και συνάντηση των διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων – λειτουργία δημοκρατίας.

Η Θεσσαλονίκη δεν θα μπορούσε να ξεφύγει από τον αστικό κανόνα και για τον παραπάνω λόγο πως η συμπρωτεύουσα υπήρξε πολυπολιτισμική για χρόνια, πράγμα που ευνοούσε την ώσμωση φυλών, θρησκευμάτων σε ένα διαταξικό πανηγύρι συνύπαρξης και ανταλλαγής (προσθέστε εδώ τον μεταπρατικό γεωγραφικό της χαρακτήρα).

Στο ψητό όμως: Δύο από τις σημαντικότερες αγορές της βρίσκονταν (και βρίσκονται) στο ιστορικό κέντρο της πόλης δυτικά της Πλατείας Αριστοτέλους, η Αγορά Βλάλη (Καπάνι) και η Αγορά Μοδιάνο. Το Καπάνι οριοθετείται από τις οδούς Αριστοτέλους, Βενιζέλου, Εγνατίας και Ερμού και είναι η αγορά που ανέκαθεν προτιμούσαν οι πολίτες των πιο χαμηλών εισοδημάτων. Εδώ κυριαρχούν τα τρόφιμα, τα κρέατα, τα ψάρια, τα λαχανικά, τα μαγαζιά με ενδύματα και είδη σπιτιού, ενώ οι διάφοροι μικροπωλητές είναι αυτοί που επιβεβαιώνουν τον παλιό στίχο: «Εδώ πωλούνται πάσης φύσεως υλικά». Ώς εδώ όλα καλά, αλλά για να τιμήσουμε τον τίτλο ετούτης της στήλης (όπου οι φωτογραφίες αναδεικνύουν ένα κοινωνικό θέμα του σήμερα) το θέμα μας είναι αλλού: Από την απέναντι πλευρά της οδού Ερμού, λοιπόν, βρίσκεται η σκεπαστή Αγορά Μοδιάνο που περιβάλλεται από τις οδούς Αριστοτέλους, Ερμού, Κομνηνών και Βασιλέως Ηρακλείου. Το κτίριο υπάγεται στη φτερούγα της UNESCO, χτίστηκε το 1922 από τον μηχανικό Ελι Μοδιάνο και εξελίχθηκε στην κεντρική αγορά της Θεσσαλονίκης διαθέτοντας διαχωρισμένες αγορές κρεάτων, θαλασσινών, οπωρολαχανικών, μπαχαρικών και όχι μόνο. Κι εδώ πάμε στο θέμα μας: το Μοδιάνο, έχοντας τη «ρετσινιά» ή φήμη της πιο ακριβής αγοράς, υπήρξε ανοχύρωτο στη σαρωτική μπότα της οικονομικής κρίσης των τελευταίων πέντε χρόνων και δεν τα κατάφερε, θα λέγαμε, σε σχέση με το πιο λαϊκό Καπάνι.

Στο Μοδιάνο λοιπόν σήμερα λειτουργούν από τα εκατό σαράντα καταστήματα μετά βίας τα σαράντα. Πολλά ρολά κατέβηκαν, λογαριασμοί έμειναν απλήρωτοι και τοποθετημένοι στις εισόδους των μαγαζιών, ενώ τα «Ενοικιάζεται» και «Πωλείται» έφτιαξαν το παζλ της νέας εικόνας. Και είναι σχεδόν γλυκόπικρο πως εδώ, όπου κάποτε στα εγκαίνια (το μακρινό 1925) προσφερόταν από την οικογένεια Μοδιάνο εκλεκτό χαβιάρι και σαμπάνια, οι καταναλωτές που περνούν έχουν αραιώσει, ενώ στις έρημες στοές της πλέον, εκτός από τα εναπομείναντα καταστήματα τροφίμων, φιλοξενεί μεζεδοπωλεία και ταβέρνες. Κι αν εξαιρέσεις την παραμονή Χριστουγέννων και Πρωτοχρονιάς, όπου οι άνθρωποι ανταμώνουν από νωρίς υπό τους ήχους πλανόδιων μουσικών με κλαρίνα και νταούλια, τίποτε δεν θυμίζει τον πρότερο αριστοκρατικό και ζωντανό εαυτό της.

ΣΤΟ ΤΑΙΠΕΔ. Προσθέστε τώρα κάτι ακόμη: ένα τμήμα της Αγοράς Μοδιάνο έχει εξαγγελθεί προσφάτως πως θα υπαχθεί στο ΤΑΙΠΕΔ και κάπου εδώ μπήκε η διαιρετική τομή στην πόλη – πράγμα σύνηθες για τη μνημονιακή Ελλάδα που έχει μια άνεση να φτιάχνει όχθες και στρατόπεδα. Το ρεπορτάζ βέβαια στέκεται πιο λεπτομερές απέναντι στις φωνές θυμού και οργής από μέρος της τοπικής κοινωνίας (με τις ευλογίες του ΣΥΡΙΖΑ) που στη 1 Ιουλίου οργάνωσε και μουσική διαμαρτυρία για το «ξεπούλημα» της αγοράς. Η Αγορά Μοδιάνο δεν έχει ενιαία ιδιοκτησιακή υπόσταση: το 43,35% ανήκει στο Δημόσιο και το υπόλοιπο σε ιδιοκτήτες καταστημάτων, ενώ ο δήμαρχος της πόλης Γιάννης Μπουτάρης σχολίασε για το θέμα πως η αγορά έχει «το μαύρο της το χάλι», συμφωνώντας με την εξέλιξη. Ζωντανό μνημείο, μνημείο σε απόσυρση ή δυναμικό κύτταρο της Θεσσαλονίκης; Η Αγορά Μοδιάνο βρίσκεται σήμερα στην πιο μεταιχμιακή στιγμή της, μαζί με τον όποιο πρότερο ευμαρή εαυτό μας.