[Διαστάσεις] Η ανάγκη της αλληλεγγύης

Ο ανταποκριτής της ευρωφοβικής «Ντέιλι Τέλεγκραφ» στις Βρυξέλλες έκανε χθες μια καταγγελία. Εγινε, λέει, ένα επαίσχυντο ντιλ στην Ευρωπαϊκή Ενωση, ένας αριστεροδεξιός συμβιβασμός για να βολευτούν οι υποψήφιοι των δύο μεγάλων οικογενειών στις πιο καλοπληρωμένες θέσεις: ο Μάρτιν Σουλτς στην προεδρία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ στην προεδρία της Κομισιόν. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι ο πρώτος ψηφίστηκε χθες τόσο από Συντηρητικούς όσο και από Φιλελεύθερους ευρωβουλευτές. «Δεν υπάρχουν χαμένοι στους κόλπους της ευρωπαϊκής ελίτ, μόνο κερδισμένοι», είπε ο Νάιτζελ Φάρατζ, ο αρχηγός του βρετανικού Κόμματος της Ανεξαρτησίας. Λίγο νωρίτερα είχε δώσει με το παράδειγμά του το σύνθημα σε δεκάδες ευρωβουλευτές να γυρίσουν την πλάτη την ώρα που παιζόταν ο ευρωπαϊκός ύμνος.

Επί της ουσίας, οι ευρωσκεπτικιστές έχουν δίκιο. Η εκλογή του Γιούνκερ και του Σουλτς ήταν πράγματι προϊόν ενός Μεγάλου Ευρωπαϊκού Συνασπισμού. Και έτσι ακριβώς έπρεπε να γίνει, η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά ήταν οι νικήτριες των εκλογών και οι συμβιβασμοί είναι σε γενικές γραμμές ευλογία, όχι κατάρα. Το μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η δύναμη του Ευρωκοινοβουλίου αλλά η αδυναμία του. Το πολυσυζητημένο ευρωπαϊκό δημοκρατικό έλλειμμα δεν οφείλεται στο ότι έχει μεταβιβαστεί ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος της εθνικής κυριαρχίας στις Βρυξέλλες, αλλά στο ότι τις αποφάσεις εξακολουθούν να τις λαμβάνουν οι ηγέτες.

Ή να ΜΗΝ τις λαμβάνουν. Η Σύνοδος Κορυφής της περασμένης εβδομάδας, για παράδειγμα, ΔΕΝ άλλαξε την ουσία του Συμφώνου Σταθερότητας, ΔΕΝ εγκαινίασε μια νέα φάση με επίκεντρο την ανάπτυξη, ΔΕΝ έλαβε κανένα μέτρο για την αντιμετώπιση της μετανάστευσης. Οι ηγέτες της Ευρώπης δείχνουν να ξεπέρασαν το σοκ των ευρωεκλογών και να επέστρεψαν στη γνωστή τους μακαριότητα. Τα προβλήματα θα λυθούν μόνα τους. Ή θα τα λύσουν οι αγορές.

Υπάρχει έξοδος από αυτή την παγίδα; Υπάρχει, και την έχει διατυπώσει ο Γιούργκεν Χάμπερμας, ο μεγαλύτερος εν ζωή φιλόσοφος της Ευρώπης. Η ιδέα της πολιτικής, λέει, γεννιέται από την πόλη. Για να υπάρξει λοιπόν μια δημοκρατική πολιτική, είναι αναγκαία η αίσθηση της κοινότητας. Με άλλα λόγια, για να βγει η Ευρώπη από την παγίδα στην οποία έχει πέσει πρέπει να ξαναβρεί την αρχή της αλληλεγγύης. Για να γίνουν τα αποφασιστικά βήματα προς τα εμπρός που ζητούν οι πολίτες, πρέπει οι πλούσιες χώρες να πάψουν να θεωρούν τις χρεωμένες χώρες αναξιόπιστες και οι δεύτερες να πάψουν να κατηγορούν τη Γερμανία για ηγεμονισμό.

Οπως έγραφε προχθές ο ιταλός κοινωνιολόγος Μάουρο Μαγκάτι στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα», έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι δεν υπάρχουν πολιτικές μορφές (με εξαίρεση τους πολέμους και τις κατακτήσεις) που να μη στηρίζονται σε μια ιδέα αλληλεγγύης. Οπως συμβαίνει και με το δίλημμα του φυλακισμένου, η βέλτιστη λύση, δηλαδή εκείνη που υπηρετεί το κοινό συμφέρον, προκύπτει μόνο από τη συνεργασία και την αμοιβαία εμπιστοσύνη.