[Ανάλυση] Ενας κόσμος χωρίς μυστικά

Δεν είναι πια κρυφό: μυστικά δεν υπάρχουν. Είτε πρόκειται για το κινητό της Μέρκελ είτε πρόκειται για το περιλάλητο κινητό του Καραμανλή. Η αποκάλυψη των «ΝΕΩΝ» ότι η γερμανική Υπηρεσία Πληροφοριών υποκλέπτει διαδικτυακά δεδομένα από 195 χώρες, συνεργαζόμενη με την NSA, ήρθε απλώς να επιβεβαιώσει την υποψία ότι το Βερολίνο δεν ανήκει μόνο στην πλευρά των θυμάτων που παρακολουθούνται. Μετέχει ενεργά και στο στρατόπεδο των θυτών που παρακολουθούν – και μάλιστα σε αγαστή συνεργασία με τους υποκλοπείς. Το χθεσινό δημοσίευμα του «Spiegel» δεν αφήνει αμφιβολία. Η Γερμανία είναι η βάση των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών στην Ευρώπη. Στο έδαφος της λειτουργούν έξι «παραρτήματα» της NSA, που σκανάρουν όλες τις επικοινωνίες όχι μόνο της Γηραιάς Ηπείρου αλλά και της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

Η αποκάλυψη είναι οδυνηρή για μία κοινωνία όπως η γερμανική, που έχει μεγάλη ευαισθησία σε θέματα προστασίας της ιδιωτικότητας. Η μισή χώρα βρισκόταν επί μισόν αιώνα υπό ένα καθεστώς, του οποίου η κύρια αποστολή ήταν να κατασκοπεύει τους πολίτες του. Δεν είναι τυχαίο ότι ο σημερινός πρόεδρος της Γερμανικής Δημοκρατίας, Γιόαχιμ Γκάουκ, απέκτησε περιωπή εθνικού συμβόλου όταν ανέλαβε την αποστολή να ανοίξει στους πολίτες τα αρχεία της Στάζι. Επούλωσε έτσι τα εθνικά τραύματα μέσω της διαφάνειας.

Ομως, ο κόσμος της Στάζι ηχεί πια ως μυθιστορηματικό παρελθόν. Οι πράκτορες, οι κοριοί, οι χαφιέδες φαντάζουν σχεδόν αθώες γραφικότητες μπροστά στην ασταμάτητη, άυλη κατασκοπεία που σαρώνει τα πάντα χωρίς χωροχρονικό περιορισμό.

Μπορεί να ελεγχθεί αυτός ο ωκεανός υποκλοπών; Η απάντηση είναι όχι. Ο έλεγχος είναι και θα είναι για το προβλεπτό μέλλον θεσμικά και τεχνικά ανέφικτος.

Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, οι εταίροι διατηρούν το δικαίωμα να κατασκοπεύουν αλλήλους. Είναι από τις εξουσίες που ανάγονται στον «στενό πυρήνα της εθνικής τους κυριαρχίας». Τα κράτη-μέλη συντηρούν επίσης το «δικαίωμα» να κατασκοπεύουν τους πολίτες άλλων κρατών-μελών για λόγους πάλι «εθνικής ασφαλείας».

Οπως εξηγούν εξειδικευμένοι νομικοί, το άλλοθι της εθνικής ασφάλειας «καταπίνει» τις προστατευτικές διατάξεις που έχουν θεσπιστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τα προσωπικά δεδομένα. Ούτως ή άλλως, πρόκειται για διατάξεις «γερασμένες». Μια Οδηγία του 1995 που βρίσκεται σε ισχύ κρίνεται ανεπαρκής – παρά το γεγονός ότι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης την εφαρμόζει ακόμη διασταλτικά, όπως στην πρόσφατη υπόθεση κατά της Google για το δικαίωμα στη λήθη.

Ακόμη και οι θιασώτες των προσωπικών δεδομένων αναγνωρίζουν ότι το ζήτημα δεν είναι νομικό. Κανένα θεσμικό οπλοστάσιο, όσο σύγχρονο και αν είναι, δεν μπορεί να προστατεύσει ούτε τα κράτη, ούτε βέβαια τους πολίτες, από ένα δίκτυο που, αν και τεχνικά παντοδύναμο, επισήμως δεν υπάρχει.

Μόνο ένα ρεαλιστικό αντίβαρο υπάρχει απέναντι σε αυτή την παντοδυναμία: ο Τύπος. Η πίεση που ασκεί η κοινή γνώμη στη Γερμανία προς την κυβέρνηση Μέρκελ δεν θα υπήρχε, αν δυο – τρεις μεγάλες εφημερίδες δεν έφερναν στο φως το υλικό ενός τριαντάχρονου γραφειοκράτη των μυστικών υπηρεσιών που αποφάσισε να σπάσει τον νόμο της σιωπής, παίζοντας κορόνα – γράμματα τη ζωή του.

Ο νόμος είναι και θα είναι ανίσχυρος απέναντι στους υποκλοπείς. Οι μόνοι που μπορούν να τους πλήξουν είναι οι Σνόουντεν, όταν βρίσκουν τον Τύπο ελεύθερο.