Η «βοσνιοποίηση» της Ουκρανίας

Ολο και περισσότερο τη Βοσνία και τα όσα δραματικά συνέβησαν εκεί κατά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας θυμίζουν οι εξελίξεις στην Ανατολική Ουκρανία. Οι συγκρούσεις γίνονται πιο σφοδρές, με εκατοντάδες άτομα να έχουν χάσει τη ζωή τους στην περιοχή του Ντονμπάς – με τελευταίο επεισόδιο την κατάρριψη από τους φιλορώσους αυτονομιστές κοντά στο Λουγκάνσκ στρατιωτικού μεταγωγικού αεροσκάφους, που είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν και οι 49 Ουκρανοί των ειδικών δυνάμεων που επέβαιναν σε αυτό. Ομως και η ανθρωπιστική κρίση διευρύνεται, με εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους των πόλεων όπου διεξάγονται οι μάχες να εγκαταλείπουν τις εστίες τους και να αναζητούν καταφύγιο είτε σε άλλες πόλεις της Ανατολικής Ουκρανίας είτε σε ρωσικό έδαφος.

Ο νέος πρόεδρος της Ουκρανίας Πέτρο Ποροσένκο μετά την κατάρριψη του αεροσκάφους συγκάλεσε εκτάκτως συνεδρίαση του συμβουλίου εθνικής ασφάλειας και κήρυξε τη χθεσινή, ημέρα εθνικού πένθους. Εξω από τη ρωσική πρεσβεία στο Κίεβο συγκεντρώθηκαν δεκάδες Ουκρανοί, κατέστρεψαν τα αυτοκίνητα ρώσων διπλωματών, αντικατέστησαν τη ρωσική σημαία με την ουκρανική και έσπασαν με πέτρες όλα τα παράθυρα. Ο εκτελών χρέη υπουργού Εξωτερικών Αντρίι Ντεσούτσια, μιλώντας στους συγκεντρωμένους, αποκάλεσε τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν «γαμ…», γεγονός που προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Μόσχας.

Ο πρόεδρος Ποροσένκο πάντως κατσάδιασε τον επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών της χώρας του, της SBU, μιλώντας για «παραλείψεις» στα μέτρα ασφαλείας του αεροσκάφους, τη στιγμή μάλιστα που οι φιλορώσοι αυτονομιστές έχουν δηλώσει ότι θα βάλουν εναντίον οποιουδήποτε ουκρανικού αεροσκάφους πλησιάζει την περιοχή τους. Λίγο πιο νότια, στη Μαριούπολη, πέντε ουκρανοί συνοριοφύλακες σκοτώθηκαν όταν δέχθηκε επίθεση το κομβόι στο οποίο επέβαιναν.

Η Ανγκελα Μέρκελ, ο Φρανσουά Ολάντ αλλά και εκπρόσωπος του αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα ζήτησαν από τον Πούτιν να καταδικάσει την κατάρριψη του αεροσκάφους και τόνισαν πως το περιστατικό δείχνει το πόσο επείγον είναι να επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός. Εκείνο όμως που πραγματικά αναδεικνύεται επείγον είναι η αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης που χειροτερεύει διαρκώς και ιδιαίτερα στο Σλαβιάνσκ, μια πόλη που βομβαρδίζεται καθημερινά από την ουκρανική αεροπορία από τα τέλη Μαΐου. Τα περισσότερα νοικοκυριά είναι πλέον χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, νερό και αέριο εδώ και μία εβδομάδα. Τα τρόφιμα είναι ελάχιστα και οι κάτοικοι σχηματίζουν τεράστιες ουρές γύρω από τα δύο σημεία όπου μπορούν να προμηθευτούν πόσιμο νερό.

Η ουκρανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι 251 ξενοδοχεία και κατασκηνώσεις έχουν διαμορφωθεί σε κέντρα φιλοξενίας προσφύγων όπου διαμένουν περίπου 30.000 άτομα που έφυγαν από την εμπόλεμη περιοχή, ενώ η ρωσική πλευρά κάνει λόγο για 70.000 πρόσφυγες που πέρασαν τα σύνορα.

Οι αναλυτές όμως πέραν των καθημερινών συμβάντων βλέπουν πως αυτό που αποτελούσε σενάριο στην αρχή – το να επαναληφθούν δηλαδή με τους ρώσους αυτονομιστές της Ανατολικής Ουκρανίας τα όσα έγιναν με τους Σέρβους της Βοσνίας – μετατρέπεται πλέον σε σοβαρή πιθανότητα και κάνουν λόγο για «βοσνιοποίηση». Υπάρχουν βέβαια και κάποιες διαφορές. Οι Σερβοβόσνιοι του Ράντοβαν Κάρατζιτς, πριν από 20 χρόνια, ονειρεύονταν μια μεγάλη Σερβία – που θα ένωνε όλους τους Σέρβους της πρώην Γιουγκοσλαβίας σε ένα κράτος. Ο ίδιος ο Πούτιν έκανε λόγο πρόσφατα για τη δημιουργία της «Νέας Ρωσίας» στην Ανατολική Ουκρανία. Οι Σέρβοι της Βοσνίας δεν κατόρθωσαν να ενωθούν με τη Σερβία στη δεκαετία του ’90, όμως αποτελούν ένα από τα δύο συστατικά της Βοσνίας. Αν τα δικαιώματα των ρωσόφωνων της Ανατολικής Ουκρανίας αναγνωριστούν σε ανάλογο βαθμό, η Μόσχα θα έχει επιτύχει αυτό που επιδιώκει.

«Η σημερινή πολιτική του Πούτιν δεν είναι να προσαρτήσει άλλα εδάφη στη Ρωσία αλλά να αναδομήσει την Ουκρανία» παρατηρεί ο Ιβάν Κράστεφ, επικεφαλής γερμανικού think tank, σε πρόσφατο άρθρο του. «Το όραμα του Κρεμλίνου για το μέλλον της Ουκρανίας είναι να γίνει μια “Μεγάλη Βοσνία” – ένα ομόσπονδο κράτος, με τους κατοίκους των κρατιδίων που το αποτελούν να μπορούν να ακολουθούν τις δικές τους πολιτισμικές, οικονομικές και γεωπολιτικές προτιμήσεις». Με άλλα λόγια, η Ρωσία ίσως έχει κατά νου μια στρατηγική «διαίρεσης και ουδετεροποίησης», η οποία θα έχει πολύ μεγαλύτερες επιπτώσεις για τη νέα ηγεσία του Κιέβου από ό,τι η απώλεια της Κριμαίας.

100.000 πρόσφυγες
Περίπου 100.000 άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους στο Σλαβιάνσκ και τη γύρω περιοχή καθώς οι συγκρούσεις συνεχίζονται με σφοδρότητα, ενώ όσοι παραμένουν δεν έχουν νερό και ηλεκτρικό