Υβριδική λύση για τα μεταλλαγμένα

Μια μικρή επανάσταση στη μάχη υπέρ ή κατά των Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ) κήρυξε χθες η Ευρώπη δίνοντας στα κράτη-μέλη της τη δυνατότητα της επιλογής. Σχεδόν ομόφωνα (26 από τα 28 κράτη-μέλη), η ΕΕ αποφάσισε να ανάψει το πράσινο φως στην πρόταση κανονισμού της ελληνικής προεδρίας, η οποία δίνει στα μέλη της την ευχέρεια να απαγορεύσουν την καλλιέργεια ΓΤΟ στο έδαφός τους. Σε κάθε περίπτωση, η έγκριση για την καλλιέργεια κάθε νέας γενετικά τροποποιημένης ουσίας θα εξακολουθήσει να λαμβάνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η απόφαση της ΕΕ, που ελήφθη κατά τη διάρκεια του χθεσινού Συμβουλίου Υπουργών Περιβάλλοντος στο Λουξεμβούργο, συνιστά ένα είδος συμβιβασμού ανάμεσα σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα, ασυμβίβαστα εδώ και πολλά χρόνια επί του θέματος. Από τη μια πλευρά βρίσκονται οι πολέμιοι των ΓΤΟ, με κυριότερους εκφραστές τη Γαλλία, την Ουγγαρία και την Αυστρία, και από την άλλη οι χώρες που επιθυμούν την προώθηση των προϊόντων αυτών ακολουθώντας το παράδειγμα της Βρετανίας και της Ισπανίας.

Αυτή τη στιγμή, το καλαμπόκι MON810 της αμερικανικής εταιρείας Monsanto είναι ο μοναδικός γενετικά τροποποιημένος οργανισμός ο οποίος καλλιεργείται στην Ευρώπη από το 1998. Το 2012 καλλιεργήθηκαν συνολικά 1.320.000 στρέμματα μεταλλαγμένου καλαμποκιού, επιφάνεια που αντιστοιχεί μόλις στο 0,07% της γεωργικής έκτασης της ΕΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία της οργάνωσης Inf’OGM. Το μεγαλύτερο μέρος της καλλιέργειας πραγματοποιείται στην Ιβηρική Χερσόνησο, ενώ εννέα χώρες, της Ελλάδας περιλαμβανομένης, με ένα μορατόριουμ έχουν παγώσει την καλλιέργειά του.

Ο συμβιβασμός. Η ισχύουσα έως σήμερα διαδικασία έγκρισης των ΓΤΟ στη Γηραιά Ηπειρο – παραδοσιακά εχθρική απέναντι στις βιοτεχνολογίες – δεν ικανοποιούσε καμία πλευρά: η Κομισιόν ενέκρινε τα γενετικά τροποποιημένα προϊόντα έπειτα από διαβούλευση με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), αλλά κατά τα ευρωπαϊκά συμβούλια βρισκόταν συστηματικά αντιμέτωπη με τα κράτη που αντιτίθενται στην καλλιέργειά τους, με αποτέλεσμα να μην καταφέρνει ποτέ να εξασφαλίσει ειδική πλειοψηφία στις ψηφοφορίες. Την ίδια ώρα, ωστόσο, τα κράτη-μέλη δεν μπορούσαν να απαγορεύσουν τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες, παρά μόνο θεσμοθετώντας στο έδαφός τους ασφαλιστικές δικλίδες για λόγους περιβαλλοντικούς ή λόγους υγείας.

Σε μια προσπάθεια να βγει από αυτό το αδιέξοδο, το Συμβούλιο της Ευρώπης επιθυμεί μεν να διευκολύνει την έγκριση των ΓΤΟ στην ΕΕ, αλλά παράλληλα παρέχει σε όσους αντιτίθενται ένα πιο ισχυρό νομικό πλαίσιο προκειμένου να απαγορεύσουν την καλλιέργειά τους στο έδαφός τους. Στο εξής, οι χώρες αυτές θα μπορούν να επικαλούνται λόγους κοινωνικοοικονομικούς, ηθικής ή δημόσιας τάξης, και όχι αποκλειστικά επιστημονικούς.

Ο κίνδυνος. Παρ’ όλ’ αυτά, ο νέος κανονισμός εξακολουθεί να μην ικανοποιεί όλες τις πλευρές. Οι περισσότεροι συμφωνούν με τον ευρωπαίο επίτροπο για Θέματα Υγείας Τόνιο Μποργκ, ο οποίος μίλησε για «ένα σημαντικό βήμα για τα κράτη-μέλη που αξίωναν να έχουν τον τελευταίο λόγο για τις γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες». Περιβαλλοντικές οργανώσεις ωστόσο υποστηρίζουν ότι επί της ουσίας πρόκειται για μια σολομώντεια λύση, η οποία μπορεί τελικά να ανοίξει την κερκόπορτα για την εισαγωγή περισσότερων ΓΤΟ στην Ευρώπη. «Ο νέος κανονισμός δεν είναι παρά η ψευδαίσθηση μιας καλής λύσης» τονίζει στη «Μοντ» ο Ζοζέ Μποβέ, ο διάσημος γάλλος ακτιβιστής και ευρωβουλευτής των Πρασίνων. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες», υποστηρίζει, «μπορούν πιο εύκολα να επιτεθούν, στο μέτρο που θα βρεθούν αντιμέτωπες με μια χώρα μόνη της και όχι πλέον με την ΕΕ. Η υιοθέτηση ενός τέτοιου κανονισμού δεν είναι τυχαία, ενόσω πραγματοποιούνται ακόμη διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου».

Αναμονή
Ο συμβιβασμός μεταξύ των κρατών – μελών για τους ΓΤΟ δεν έχει ακόμη τερματίσει τη διαμάχη, δεδομένου ότι το νομοσχέδιο δεν έχει ακόμη υποβληθεί στο Ευρωκοινοβούλιο για τελική έγκριση

Η Ελλάδα δεν πρόκειται να επιτρέψει την καλλιέργεια μεταλλαγμένων στο έδαφός της, ακόμη και αν απομείνει η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου θα ισχύει μια τέτοια απόφαση. 
Γιάννης Μανιάτης, υπουργός Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής