Σταύρος Παπασταύρου: Ο διαπραγματευτής

Δεν ήταν σαμαρικός. Δεν ανήκε στον στενό πυρήνα των συνεργατών που ακολούθησαν τον Πρωθυπουργό στο μακρύ ταξίδι μέσα στην έρημο, από την Πολιτική Ανοιξη στο Μαξίμου. Ο Σαμαράς βρήκε τον Σταύρο Παπασταύρου στη Ρηγίλλης όταν ανέλαβε τα ηνία του κόμματος το 2009. Τον στρατολόγησε ως σύμβουλό του, τρία χρόνια μετά, αφότου ήταν ήδη δύο μήνες Πρωθυπουργός. Σταδιακά του εμπιστεύτηκε κεντρικό ρόλο στη διαπραγμάτευση με την τρόικα και τους εταίρους. Και σκέφτηκε σοβαρά να του αναθέσει το χαρτοφυλάκιο των Οικονομικών μετά την αποχώρηση του Γιάννη Στουρνάρα. Ο επίσημος τίτλος του Σταύρου Παπασταύρου – διευθυντής διεθνών και ευρωπαϊκών σχέσεων στο γραφείο του Πρωθυπουργού – είναι μάλλον παραπλανητικός. Κρύβει τους πολλούς ρόλους που κλήθηκε να παίξει ο 47χρονος δικηγόρος στους είκοσι δύο δύσκολους μήνες που βρίσκεται στο Μαξίμου.

Το βάπτισμα. Κολλέγιο Αθηνών, 1983. Το σχολείο, όσο κι αν αυτό σήμερα ακούγεται εξωπραγματικό, είναι θέατρο σκληρών συγκρούσεων. Οι μαθητές, ακολουθώντας το κλίμα της εποχής, είναι χωρισμένοι σε παρατάξεις και συμπλέκονται άγρια στις συνελεύσεις.

Τρία είναι τότε τα κυρίαρχα «κόμματα» του Κολλεγίου. Οι διαβόητοι Ελεύθεροι Μαθητές του Μάκη Βορίδη. Η ΜΑΚΙ της Νέας Δημοκρατίας. Και η αριστερή ΔΗΜΑΚ, με μαθητές προσκείμενους στον Ρήγα Φεραίο και στο ΠΑΣΟΚ. Μέσα σε αυτό το πολεμικό κλίμα εμφανίζεται μια νέα παράταξη, η ΑΝΕΚΑ (Ανεξάρτητοι Νέοι Κολλεγίου Αθηνών). Την έχει ιδρύσει ο προερχόμενος από τη ΔΗΜΑΚ Σταύρος Παπασταύρου. Το εγχείρημα δεν θα μακροημερεύσει και ο «κομματάρχης» θα προσχωρήσει την επόμενη χρονιά στη ΜΑΚΙ.

Εκτοτε, με ελάχιστα διαλείμματα, θα έχει ενεργό παρουσία στην κομματική ζωή της Νέας Δημοκρατίας. Πρώτα ως στέλεχος της ΟΝΝΕΔ στη Νομική Αθηνών. Και αργότερα ως επικεφαλής της νεολαίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος.

Η πορεία του στο κόμμα διακόπτεται μόνο την περίοδο που φεύγει για μεταπτυχιακά στο Χάρβαρντ. Εκεί, σε ένα διαμέρισμα της οδού Kirkland, συγκατοικεί με τον παλιό του συμμαθητή από το Κολλέγιο και νυν εκπρόσωπο Τύπου της Αρχιεπισκοπής, Χάρη Κονιδάρη. Ο Κονιδάρης θυμάται ότι τα νομικά άρεσαν πολύ στον Παπασταύρου. Διάβαζε πυρετωδώς, αλλά δεν στερούνταν πού και πού ένα ποτό στο μπαρ Casablanca της Harvard Square. Οι συχνές επισκέψεις τους στο ελληνοαμερικανικό εστιατόριο Dolphin δεν είχαν σκοπό τόσο την αναψυχή όσο την αυτοσυντήρηση. «Οι δυο – τρεις απόπειρες που κάναμε για να μαγειρέψουμε στο σπίτι κατέληξαν σε κάτι που δεν τρωγόταν» θυμάται ο Κονιδάρης.

Το 1992 ο Παπασταύρου επιστρέφει στην Ελλάδα. Σταδιοδρομεί στη δικηγορία αλλά και στη Νέα Δημοκρατία. Στην κομματική πυραμίδα ανεβαίνει την περίοδο Καραμανλή, ο οποίος τον επιλέγει για τη θέση του γραμματέα διεθνών και ευρωπαϊκών σχέσεων. Στις ευρωεκλογές του 1999 ο Καραμανλής τον τοποθετεί σε τιμητική θέση στο ευρωψηφοδέλτιο. Το 2004 είναι ξανά στην ευρωλίστα στην ένατη θέση. Ολη του η κομματική σταδιοδρομία είναι προσανατολισμένη προς την Ευρώπη. Αυτή η διαρκής εξωστρέφεια του επιτρέπει να δημιουργήσει ένα δίκτυο επαφών με στελέχη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος που υπηρετούν σε νευραλγικές θέσεις στην ΕΕ.

Χαμένοι στη μετάφραση. Η ευρωπαϊκή του πείρα ήταν ένα από τα προσόντα που εκτίμησε ο Σαμαράς όταν, τον Αύγουστο του 2012, του πρότεινε να αφήσει τη δικηγορία και να μετακομίσει στο Μαξίμου.

Στην αρχή τα καθήκοντά του δεν ήταν αυστηρά προσδιορισμένα. Κύρια προτεραιότητα του Σαμαρά ήταν τότε η ανόρθωση της αξιοπιστίας της χώρας στην Ευρώπη. Σε αυτό τον καλούσε να συμβάλει. Πριν καν υπογραφεί ο διορισμός του, ο Παπασταύρου θα έρθει αντιμέτωπος με τη σκληρή πραγματικότητα. Θα συνοδεύσει τον Πρωθυπουργό στα πρώτα του ταξίδια σε Παρίσι και Βερολίνο. Η καγκελαρία καθιστά σαφές ότι αμφισβητεί όχι μόνο τη βούληση αλλά και την ίδια τη δυνατότητα της Ελλάδας να συμμορφωθεί προς τις δεσμεύσεις της. «Δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα» είναι το μήνυμα των Γερμανών. Για να αποδείξει τον ισχυρισμό του, το Βερολίνο παρουσιάζει στην ελληνική πλευρά μια λίστα με 72 μνημονιακές δεσμεύσεις με τις οποίες η Αθήνα δεν έχει συμμορφωθεί.

Στον πρώτο έλεγχο που κάνει το Μαξίμου, τα υπουργεία και οι υπηρεσίες τους με αναφορές τους παρουσιάζουν βαθμό υλοποίησης 70%. Οπως αποδείχθηκε, επρόκειτο για… μεταφραστικό λάθος. Οι ελληνικές Αρχές ανέφεραν ότι είχαν υιοθετήσει ένα μέτρο, αλλά με το «adopt» δεν εννοούσαν, όπως οι Ευρωπαίοι, ότι το έχουν εφαρμόσει. Εννοούσαν π.χ. ότι απλώς έχουν συντάξει μια έκθεση για την υλοποίηση. Η Αθήνα μιλούσε όντως άλλη γλώσσα. Οταν τελειώνει η αξιολόγηση με «γερμανικούς» όρους, το πραγματικό ποσοστό υλοποίησης θα μετρηθεί μόλις στο 12%.
Η «λίστα 72» είναι η αποστολή που αναλαμβάνει ο Παπασταύρου. Καθήκον του είναι παρακολουθεί καθημερινά μία προς μία τις δράσεις και την πρόοδο τους. Για τον σκοπό αυτό έχουν στηθεί πίνακες που απεικονίζουν την πορεία των «72» στην αίθουσα συσκέψεων του Μαξίμου. Είναι οι πίνακες μπροστά στους οποίους – σε μια ασυνήθιστη κίνηση – θα φωτογραφιστεί ο Πρωθυπουργός μαζί με τον Παπασταύρου, στο περιθώριο συνέντευξής του σε κυριακάτικη εφημερίδα. Είναι η άμεση επιβεβαίωση της «χημείας» που έχει αναπτυχθεί μεταξύ του Σαμαρά και του συνεργάτη του. Και η εμφατική κίνηση στήριξης προς το πρόσωπό του, μετά τις κατηγορίες που είχε εκτοξεύσει εναντίον του η αντιπολίτευση επειδή το όνομά του εμφανιζόταν στη λίστα Λαγκάρντ. Ο ίδιος θα εξηγήσει αργότερα στην Προανακριτική ότι ήταν συνδιαχειριστής ενός λογαριασμού ως πληρεξούσιος του επιχειρηματία – και φίλου του από το Κολλέγιο Αθηνών – Σάμπι Μιονί.

Στο κρίσιμο Eurogroup ο Στουρνάρας θα εμφανιστεί με σκορ 72 στα 72. Ολες οι μνημονιακές υποχρεώσεις είχαν υλοποιηθεί. Ο Παπασταύρου πλέον αλλάζει «γήπεδο». Αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις με τους τροϊκανούς. Αλλά έχει και μια πιο λεπτή αποστολή. Το δικό του τηλέφωνο καλούν οι τεχνοκράτες των εταίρων όποτε θέλουν να επικοινωνήσουν με την Αθήνα έξω από το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης με τους επιτηρητές. Αντιστοίχως, ο ίδιος ήταν επιφορτισμένος να μεταφέρει τις θέσεις της ελληνικής πλευράς προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Μεταξύ Μητροπόλεως και… Κορέας

Ακόμη και στην εποχή του Μνημονίου, όπου την πολιτική ορίζουν οι αριθμοί, τα πρόσωπα δεν χάνουν τη σημασία τους. Παίζει πάντα ρόλο με ποιον μιλάς, ποιος είναι στην άλλη άκρη της γραμμής, όταν οι λογαριασμοί δεν βγαίνουν. Ο Σαμαράς έχει «κολλήσει» με τον Παπασταύρου. Θα τον ήθελε στο δυσκολότερο υπουργείο. Τελικώς φαίνεται ότι αποφάσισε πως, στο δύσκολο παζάρι που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη για τη διευθέτηση του χρέους, τον έχει μεγαλύτερη ανάγκη στο Μαξίμου. Στο τραπέζι με τους τροϊκανούς. Στο τηλέφωνο με τους εταίρους. Oταν τον ρωτάς για τη δουλειά του, ο ίδιος ο Παπασταύρου θυμάται το M*A*S*H. Το παλιό αμερικανικό σίριαλ του οποίου οι ήρωες ήταν γιατροί σε ένα υπαίθριο στρατιωτικό νοσοκομείο στον πόλεμο της Κορέας. Η παρομοίωση ακούγεται δραματική. Ομως ο διαπραγματευτής του Μαξίμου τη διατυπώνει μειδιώντας. Τον διασκεδάζει η σκέψη ότι βρίσκει τον εαυτό του κάπως σαν στρατιωτικό γιατρό στη μέση της μάχης. Φαίνεται να του αρέσει η προοπτική ότι συνεχίζει στο ίδιο σίριαλ, στον ίδιο ρόλο.