Εκστρατεία σιωπής για την Τιενανμέν

Κάποιοι αγνοούνται. Αλλοι έχασαν την ελευθερία τους. Και οι περισσότεροι – αν όχι όλοι – δεν μπορούν να δραπετεύσουν από τις εικόνες που μένουν ακόμη ανεξίτηλες στον νου τους ή από τις Ερινύες που τους κυνηγούν επειδή επέζησαν. Για όλο τον πλανήτη, η 4η Ιουνίου του 1989, η νύχτα κατά την οποία ο κινεζικός στρατός άνοιξε πυρ εναντίον χιλιάδων φοιτητών που επί επτά εβδομάδες διαδήλωναν ειρηνικά στην Πλατεία Τιενανμέν, είναι μια μαύρη σελίδα στην Ιστορία της κομμουνιστικής Κίνας. Εντός των κινεζικών συνόρων πάλι, εκεί όπου ακόμη και οι προσωπικές αναμνήσεις συνιστούν «εγκληματικές πράξεις», η 4η Ιουνίου είναι σαν να μη συνέβη ποτέ. Αυτό τουλάχιστον προσπαθεί να επιβάλει με νύχια και με δόντια η κινεζική κυβέρνηση υποχρεώνοντας σε αμνησία ένα ολόκληρο έθνος.

Η εκστρατεία της σιωπής δεν αποτελεί νεωτερισμό του Πεκίνου. Ο ακριβής αριθμός των νεκρών παραμένει ακόμη ασαφής, 25 χρόνια μετά. Η μεγάλη σφαγή δεν διδάσκεται στα σχολεία και οποιαδήποτε εικόνα ή αναφορά σε αυτήν έχει διαγραφεί από το κινεζικό Διαδίκτυο. Η νέα γενιά στην πλειονότητά της δεν έχει ιδέα τι συνέβη εκείνη τη νύχτα – ούτε ενδιαφέρεται να μάθει.

ΠΕΙΘΑΡΧΙΚΑ ΜΕΤΡΑ. Οι παλαιότεροι βέβαια αναγνωρίζουν κάθε χρόνο τα σημάδια του κλοιού που σφίγγει περί τα μέσα Απριλίου, εκεί κοντά στην επέτειο του θανάτου του Χου Γιάο Μπανγκ, του ρεφορμιστή γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος που «εκκαθαρίστηκε» λόγω των «αστικών» φιλελεύθερων τάσεών του το 1989. Φέτος, όμως, τα πειθαρχικά μέτρα που τυπικά σηματοδοτούν αυτές τις ευαίσθητες πολιτικές ημέρες στην Κίνα ήταν ιδιαιτέρως αυστηρά, τέθηκαν σε εφαρμογή πολύ νωρίτερα και κορυφώθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες.  

Δεκάδες ακαδημαϊκοί και ακτιβιστές έχουν συλληφθεί ή τους έχουν απαγγελθεί κατηγορίες ακόμη και για φαινομενικά ασήμαντες πράξεις, όπως ένα selfie με το σήμα της νίκης στην Τιενανμέν. Οι δυτικοί δημοσιογράφοι επίσης έχουν προειδοποιηθεί από τις αστυνομικές Αρχές να απέχουν τις επόμενες ημέρες από την πλατεία, ειδεμή θα έρθουν αντιμέτωποι με «σοβαρές συνέπειες». Σύμφωνα με μία μόνο λίστα της Διεθνούς Αμνηστίας, περίπου 50 άνθρωποι σε όλη τη χώρα έχουν φυλακιστεί, έχουν κληθεί για ανάκριση ή τους έχει επιβληθεί κατ’ οίκον περιορισμός. «Λένε ότι είναι άνοιξη στο Πεκίνο. Πιο πολύ μοιάζει με χειμώνα όμως» σχολιάζει χαρακτηριστικά στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο Χου Τζια, ο οποίος υπερασπίζεται τα δικαιώματα των ασθενών με AIDS και τους τρεις τελευταίους μήνες περιορίστηκε στο διαμέρισμά του υποχρεωτικά. «Η απάντηση των Αρχών ήταν πιο σκληρή από πότε» επισημαίνει από την πλευρά της η Μάγια Ουάνγκ, ερευνήτρια του Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Χονγκ Κονγκ.

ΟΙ «ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΙ». Ενα δείγμα αυτής της σκληρότητας παρουσίασε το Σάββατο μέρος του Τύπου του Πεκίνου. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, στη μάχη της «συγκέντρωσης πολύτιμων πληροφοριών» οι Αρχές έχουν κινητοποιήσει 100.000 πολίτες. Οι πληροφοριοδότες της κυβέρνησης – εφημεριδοπώλες, θυρωροί δημόσιων λουτρών και πολυκατοικιών, πλανόδιοι πωλητές και κάμποσοι άλλοι – δεν εργάζονται αμισθί. Για κάθε χρήσιμη πληροφορία έχουν λαμβάνειν δύο γουάν (25 λεπτά). Οι πιο δραστήριοι, εκείνοι που δίνουν τα ονόματα δύο ή τριών ύποπτων συμπολιτών τους την ημέρα, λαμβάνουν μηνιαία αμοιβή 200 γουάν (25 ευρώ), διόλου ευκαταφρόνητο ποσό για τον μέσο Κινέζο.

Η κινεζική οικονομία, η κοινωνία και οι πόλεις έχουν σημαντικές αλλαγές να επιδείξουν μέσα σε αυτά τα 25 χρόνια. Υπάρχουν όμως και οι «σταθερές αξίες»: η καταδίωξη παντός αντιφρονούντος και η απαγόρευση της ελευθερίας της έκφρασης. Δεν είναι παρά μάταιες προσπάθειες, επιμένει ο Χου. Υπάρχουν ακόμη ένα εκατομμύριο Κινέζοι – ίσως και περισσότεροι – που ήταν στους δρόμους του Πεκίνου τη νύχτα που επιστρατεύονταν τα τανκς εναντίον άοπλων πολιτών. «Οσο σκληρά και να προσπαθήσουν», τονίζει, «δεν θα μπορέσουν να σβήσουν αυτή την εμπειρία από τη μνήμη όλων».