Το φάντασμα της απλής αναλογικής: Ενα μπόνους που δεν θέλει (σχεδόν) κανείς

Στη νέα τάξη πραγμάτων, το μπόνους των 50 εδρών που λαμβάνει το πρώτο κόμμα στις εθνικές εκλογές δεν αποκλείεται να εξαιρεθεί από τον εκλογικό νόμο.  Το θέμα επαναφέρει το ΠαΣοΚ. Και δεν είναι η πρώτη φορά. Βαγγέλης Βενιζέλος και Φώτης Κουβέλης είχαν ήδη θίξει το ζήτημα των μπόνους από την περίοδο της διακυβέρνησης των τριών. Το περασμένο φθινόπωρο, μάλιστα, η ΔΗΜΑΡ κατέθεσε πρόταση νόμου στη Βουλή για την αλλαγή του εκλογικού νόμου και καθιέρωση της απλής αναλογικής.

Η Χαριλάου Τρικούπη αλλά και στελέχη, όπως ο Κώστας Σκανδαλίδης, επανέφεραν και πάλι το θέμα. Στη συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβουλίου του ΠαΣοΚ, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα, συμφωνήθηκε να ανοίξει ο «φάκελος» του εκλογικού νόμου στην κατεύθυνση της κατάργησης των μπόνους των 50 εδρών. Ο πρόεδρος του ΠαΣοΚ δεσμεύθηκε να θέσει το ζήτημα στη συνάντηση που θα έχει με τον Πρωθυπουργό αύριο Πέμπτη.

Στο γαλάζιο στρατόπεδο, ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Η ΝΔ φαίνεται ότι παραμένει υπέρ της διατήρησης του μπόνους. Για την ώρα βέβαια, γιατί δεν αποκλείεται να οπισθοχωρήσει όταν έρθει στο προσκήνιο το ζήτημα της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας. Στενός συνεργάτης του Πρωθυπουργού, πάντως, ανέφερε χθες ότι η Συγγρού δεν είναι διατεθειμένη να στηρίξει μία τέτοια πρόταση, επισημαίνοντας ότι το μπόνους των 50 εδρών είναι απαραίτητο για τον σχηματισμό ισχυρών κυβερνήσεων.

Αντίθετα, στην Κουμουνδούρου είναι ξεκάθαροι. Είναι υπέρ της κατάργησης του μπόνους και της θέσπισης ενός πάγιου συστήματος απλής αναλογικής στο Σύνταγμα, ώστε, όπως επισημαίνει ο Πάνος Σκουρλέτης, «να μην μπορεί να κάνει κάθε κυβέρνηση τα παιχνίδια της και να φτιάχνονται εκλογικοί νόμοι που ταλαιπωρούν τη δημοκρατία».

Ο εκπρόσωπος Τύπου του ΣΥΡΙΖΑ ωστόσο προχωρά ένα βήμα παραπάνω, επισημαίνοντας ότι «εάν η κυβέρνηση θέλει να είναι ειλικρινής και να αποδείξει ότι η πρόθεσή της δεν είναι καιροσκοπική, όταν φέρει τον νέο εκλογικό νόμο με την κατάργηση του μπόνους να παραιτηθεί». Κι αυτό γιατί, όπως σημειώνει, «πρόκειται για την κυβέρνηση που κυβερνά με αυτό το μπόνους». Αλλα στελέχη του κόμματος, πάντως, υποστηρίζουν ότι αν η κυβέρνηση προτείνει σε αυτή τη φάση την κατάργηση του μπόνους θα είναι σαν να παραδέχεται την ήττα της εκ των προτέρων. Και κάνουν λόγο για «μεθόδευση» με αποκλειστικό στόχο τη διαγραφόμενη πρωτιά του ΣΥΡΙΖΑ στις βουλευτικές εκλογές.

Η κυβερνητική πλειοψηφία έχει τη δυνατότητα από μόνη της να τροποποιήσει, ακόμα και να καταργήσει το μπόνους των 50 εδρών και γενικότερα να αλλάξει τον εκλογικό νόμο. Η αλλαγή όμως, σύμφωνα με όσα προβλέπει το Σύνταγμα, θα τεθεί σε ισχύ για τις μεθεπόμενες εκλογές. Εκτός κι αν οι αλλαγές που προωθεί η κυβέρνηση εγκριθούν από τα 2/3 του Σώματος, δηλαδή αν γίνουν δεκτές με πλειοψηφία 200 βουλευτών. Μόνο σε αυτήν την περίπτωση η εφαρμογή των τροποποιήσεων θα μπορεί να πραγματοποιηθεί από τις επόμενες εκλογές.

Υπό αυτά τα δεδομένα, ακόμα και αν ο ΣΥΡΙΖΑ – του οποίου η κοινοβουλευτική δύναμη αριθμεί 71 βουλευτές – αρνηθεί να στηρίξει την πρόταση αλλά συμφωνήσουν τα υπόλοιπα κόμματα, τότε και πάλι η κατάργηση των μπόνους θα γίνει δεκτή με τη σύμφωνη γνώμη 229 βουλευτών.

Το ίδιο θα συμβεί αν την αντίθεσή τους στην κατάργηση των μπόνους εκφράσουν, εκτός από τον ΣΥΡΙΖΑ, και οι Ανεξάρτητοι Ελληνες (15 βουλευτές) ή η Χρυσή Αυγή (16 βουλευτές).

Η κατάργηση του μπόνους θα έσπρωχνε προς κυβερνητικές συνεργασίες και θα έδινε τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης με το δεύτερο και το τρίτο ή και το τέταρτο κόμμα. Θα έπαυε δηλαδή ο σχηματισμός κυβέρνησης να περιλαμβάνει υποχρεωτικά τη συμμετοχή του πρώτου κόμματος.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΑΛΙΑ… Οπως εξηγούν οι ειδικοί από τον χώρο της πολιτικής επικοινωνίας, το μοντέλο της ενισχυμένης αναλογικής, με τις 50 έδρες, υιοθετήθηκε για να ενισχύεται η δυνατότητα σχηματισμού ισχυρής κυβέρνησης. Αυτό μπορούσε να λειτουργήσει με το δικομματικό μοντέλο της Μεταπολίτευσης και να βγάλει πράγματι ισχυρές κυβερνήσεις.

Με την παρούσα κατάσταση ωστόσο, συμπληρώνουν άνθρωποι του χώρου, το πρώτο κόμμα που είναι πλέον στο πεδίο του 25% ενισχύεται δυσανάλογα. «Ο εκλογικός νόμος στην Ελλάδα ήταν πάντα εργαλείο εξουσίας» σχολιάζει η ίδια πηγή, αλλά, όπως παρατηρεί, τα αποτελέσματα της κάλπης είναι τέτοια που δεν αποκλείεται η χώρα να πάει σε μία ευρύτερη συνεννόηση. Δηλαδή, «τα δύο μεγαλύτερα κόμματα να υποχρεωθούν να προβούν σε συνεργασία, να συμφωνήσουν σε ένα ενιαίο σχέδιο διακυβέρνησης».

Μια…απίθανη κυβέρνηση
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ευρωκάλπης, χωρίς το μπόνους των 50 εδρών, θα μπορούσαν να σχηματίσουν κυβέρνηση μόνο τα δύο πρώτα κόμματα, δηλαδή ο ΣΥΡΙΖΑ με τη ΝΔ, με 178 συνολικά έδρες. Χωρίς το μπόνους επίσης θα έκανε κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ με την Ελιά, Το Ποτάμι και τους ΑΝΕΛ, με 162 έδρες συνολικά. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, είναι εξαιρετικά απίθανο να καταγραφούν τόσο χαμηλά ποσοστά σε μία πολωμένη κάλπη όπως αυτή των εθνικών εκλογών.