Το βιβλίο θα ακριβύνει αντί να φθηνύνει

Εξηγούσε εκεί ότι στη Γερμανία η ενιαία τιμή βιβλίου νομοθετήθηκε επίσημα το 2002, αλλά εφαρμόζεται επί 150 χρόνια. Στη χώρα αυτή όλοι συμφωνούν ότι το βιβλίο δεν είναι απλώς ένα ακόμα εμπόρευμα, αλλά έχει ιδιαίτερη πολιτιστική αξία. Οτι συμβάλλει στην πολιτιστική πολυμορφία, τις αναγνωστικές δεξιότητες και την ανάπτυξη της παιδείας. Αυτή η αντίληψη, γράφει, διασφαλίζει στη Γερμανία μεγάλη ποικιλία τίτλων, πολύ σταθερή αγορά και την ύπαρξη 4.900 βιβλιοπωλείων που φέρνουν βιβλία ευρείας γκάμας και πολιτιστικές εκδηλώσεις ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες γωνιές της χώρας.

Στη Γερμανία, όπως γινόταν και στην Ελλάδα, συνεχίζει, ένα βιβλίο διατίθεται στην ίδια τιμή παντού, ασχέτως αν πωλείται από βιβλιοπωλείο, μέσω Διαδικτύου, από πολυκατάστημα ή από τον ίδιο τον εκδότη απευθείας. Αλλά το καλύτερο το φύλαγε για το τέλος: «Στις χώρες όπου το σύστημα της ενιαίας τιμής βιβλίου εγκαταλείφθηκε, είδαμε τη μέση τιμή του βιβλίου να αυξάνεται. Μόνο οι λίγοι ευπώλητοι τίτλοι ρίχνονται στην αγορά σε μεγάλες ποσότητες και σε χαμηλές τιμές από τα σουπερμάρκετ ή άλλες μεγάλες αλυσίδες λιανικής. Αποτέλεσμα είναι ο περιορισμός των επιλογών, λιγότεροι τίτλοι σε ελκυστικές τιμές και ένα δίκτυο βιβλιοπωλείων που φθίνει».

Κανείς όμως δεν ακούει. Οι εκδότες δεν ήθελαν την κατάργηση, η συντριπτική πλειονότητα των βιβλιοπωλών επίσης (συμπεριλαμβανομένης της αλυσίδας Public που έβγαλε σχετική ανακοίνωση), οι γάλλοι εκδότες και βιβλιοπώλες έστειλαν επιστολή διαμαρτυρίας στον Μανουέλ Μπαρόζο για την κατάργηση της ενιαίας τιμής στην Ελλάδα. Κανείς δεν κατάλαβε γιατί έπρεπε οπωσδήποτε να περιληφθεί στην περίφημη «εργαλειοθήκη του ΟΟΣΑ», όπως και κανείς δεν κατάλαβε γιατί ύστερα από έναν μήνα πέρασε και τροπολογία (στο νομοσχέδιο για τη διανομή του πρωτογενούς πλεονάσματος!) με την οποία απαλείφεται μία μικρής σημασίας και μάλλον δυσνόητη φράση από άρθρο του νόμου που κατάργησε την ενιαία τιμή.

Μπροστά στην καθολική αντίδραση, η παραχώρηση που έγινε στην ψήφιση του νόμου ήταν ότι η ρύθμιση περιέλαβε τα μη λογοτεχνικά βιβλία και τα λογοτεχνικά μετά την πρώτη έκδοση. Αυτό όμως φαίνεται να προκαλεί ακόμα μεγαλύτερο «μπάχαλο» στην αγορά. Η Ενωση Ελληνικού Βιβλίου (πρόεδρος Θάνος Ψυχογιός) από κοινού με την Εταιρεία Συγγραφέων (πρόεδρος Δημήτρης Καλοκύρης) απέστειλαν αναφορά στα αρμόδια υπουργεία ζητώντας και διευκρινίσεις. Δεν είναι ξεκάθαρο λ.χ. αν πρέπει ακόμη, στα βιβλία που δεν προστατεύονται από την ενιαία τιμή, να ορίζουν οι εκδότες λιανική τιμή. Δεν είναι ξεκάθαρο καν ποια ακριβώς βιβλία προστατεύονται και ποια όχι. Το μόνο που είναι ξεκάθαρο, λένε, από το πνεύμα του νόμου είναι ότι το βιβλίο αντιμετωπίζεται πλέον ως αμιγώς εμπορικό προϊόν.

«Στήνονται καθημερινά δικαστήρια λογοτεχνικότητας» λέει ο ιδρυτής των εκδ. Μεταίχμιο Νώντας Παπαγεωργίου. «Ο νόμος έχει πολλές ασάφειες και στην πράξη αποφασίζουν τα βιβλιοπωλεία -το καθένα διαφορετικά – ποιο βιβλίο προστατεύεται από την ενιαία τιμή και ποιο όχι. Σε κάθε περίπτωση, όπως είχε προβλεφθεί από όλο τον κόσμο του βιβλίου, ο νέος νόμος παράγει τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που υποτίθεται ότι επιδιώκει. Επιδιώκει ίση πρόσβαση στο βιβλίο, πιο φτηνό βιβλίο, να μην υπάρξει συγκέντρωση στον κλάδο και παράγει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα. Η τάση της συγκέντρωσης που παρήγαγε η κρίση εντείνεται, το βιβλίο θα ακριβύνει αντί να φθηνύνει και πολλά βιβλιοπωλεία θα κλείσουν αφού δεν θα έχουν πια κέρδη από το πιο εμπορικό κομμάτι των εκδόσεων στο οποίο θα επικεντρωθεί ο ανταγωνισμός. Με τις πωλήσεις μέσω Διαδικτύου θα πληγεί ο βιβλιοπώλης και της τελευταίας κωμόπολης. Αλλά υπάρχουν πολλές ακόμη επιπτώσεις: ο νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα (του 1993) λέει ότι αυτά ορίζονται με ποσοστό επί της λιανικής τιμής. Αν ο εκδότης δεν ορίζει πια τη λιανική τιμή, πάνω σε ποια τιμή θα υπολογίζεται η αμοιβή του συγγραφέα; Το ίδιο ερώτημα ισχύει και στην περίπτωση που την ορίζει μεν αλλά είναι εικονική».

Ο Νώντας Παπαγεωργίου πιστεύει ότι το καλύτερο είναι να ανακληθεί η ρύθμιση. «Δεν υπάρχουν πρακτικά ούτε υπερασπιστές της ρύθμισης ούτε αντεπιχειρήματα. Τα ελάχιστα που έχω ακούσει είναι θεολογικού χαρακτήρα. Το βέβαιο είναι ότι μια ολιγοπωλιακή κατάληξη σε τίποτα δεν εξυπηρετεί τον καταναλωτή».

Ως προς τη μέση τιμή του βιβλίου, λέει ότι ήταν μεν λίγο υψηλότερη από άλλες χώρες, αλλά ότι αυτό είναι θέμα τιράζ, αφού μιλάμε για μικρή χώρα με χαμηλά ποσοστά φιλαναγνωσίας. «Στην τετραετία της κρίσης, ούτως ή άλλως, οι τιμές έπεσαν. Κάποιο κόστος μειώθηκε και όλοι περιόρισαν τα κέρδη τους. Οι αρχικές τιμές λιανικής που όριζαν οι εκδότες στα καινούργια βιβλία έχουν μειωθεί κατά 20%. Σε συνδυασμό με τις επανεκδόσεις σε χαμηλότερες τιμές και τις προσφορές (ξεστοκάρισμα) υπολογίζω ότι η μέση τιμή ανά αντίτυπο έχει μειωθεί κατά 35%. Γι’ αυτό και η συνολική πτώση του τζίρου του βιβλίου στο μισό από την προ κρίσης εποχή δεν σημαίνει ότι τώρα αγοράζονται τα μισά βιβλία. Η πτώση του αριθμού των πωληθέντων αντιτύπων δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη από ένα ποσοστό 10%».