Ο μικρός Βλαντίμιρ που έγινε τσάρος πασών των Ρωσιών

^«Μοιάζει να ζει σε έναν άλλο κόσμο» φέρεται να είχε πει η Ανγκελα Μέρκελ στον Μπαράκ Ομπάμα αναφερόμενη στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ηταν αρχές Μαρτίου, η Κριμαία ανήκε ακόμα, επισήμως, στην Ουκρανία. Εκτοτε η κρίση δεν έπαψε να κλιμακώνεται. Μαζί της εντάθηκαν και η σύγχυση, ο φόβος, που εμπνέει ο ρώσος πρόεδρος στη Δύση. Πώς σκέπτεται; Σε τι αποσκοπεί; Τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στο μυαλό του προέδρου της Ρωσίας; Το γαλλικό «Φιγκαρό Μαγκαζίν» απευθύνθηκε για απαντήσεις στον Βλαντίμιρ Φεντορόφσκι, ρώσο πρώην διπλωμάτη, κάτοικο Γαλλίας πια και συγγραφέα πολλών βιβλίων, με τελευταίο το «Πούτιν, μια μυστική διαδρομή» (εκδόσεις Rocher). Κι εκείνος προσπάθησε να εξηγήσει το πιο σημαντικό: πώς ο Βλαντίμιρ έγινε Πούτιν.

Αγνό προϊόν του τέλους του σταλινισμού, ο Βλαντίμιρ γεννήθηκε στο Λένινγκραντ, τη σημερινή Αγία Πετρούπολη, στις 7 Οκτωβρίου 1952, το στερνοπαίδι και ο μοναδικός γιος μιας εργατικής οικογένειας – οι δύο μεγαλύτεροι αδελφοί του, Βίκτορ και Ολεγκ, που είχαν γεννηθεί τη δεκαετία του 1930, πέθαναν σε μικρή ηλικία. Τόσο η μητέρα όσο και ο πατέρας του είναι 41 χρόνων, και οι δύο έχουν βιώσει την πολιορκία του Λένινγκραντ από τα ναζιστικά στρατεύματα – διήρκεσε 900 ημέρες, από το 1941 έως το 1944, και προκάλεσε 1.800.000 θανάτους. Σε αυτή την πικρή μεταπολεμική ατμόσφαιρα, μέσα στην απόλυτη μιζέρια, μεγαλώνει ο Βλαντίμιρ. Ζει σε ένα κοινοτικό διαμέρισμα 20 τετραγωνικών μέτρων, σε μια από τις υποβαθμισμένες γειτονιές της πόλης όπου κυριαρχεί ο νόμος του δρόμου και όπου για να επιζήσεις πρέπει να δίνεις συνεχώς μάχες.

Ο Βλαντίμιρ παρατηρεί τους ισχυρούς της γειτονιάς, τον υπόκοσμο που διαφεντεύει, με αρχηγούς τόσο ισχυρούς που τους κολλάνε το παρατσούκλι «κλέφτες εντός του νόμου». Ο νομπελίστας Ιωσήφ Μπρόντσκι τους έχει αφιερώσει ένα από τα μικρά του ποιήματα: «Αν έχετε γεννηθεί στην Αυτοκρατορία, ζήστε μακριά από την πρωτεύουσα, και μόλις βρεθείτε στην επαρχία φυλαχθείτε από τους άρχοντές της. Το πρόβλημα είναι ότι στην επαρχία οι κλέφτες είναι και κυβερνήτες. Αλλά και πάλι, προτιμώ τους κλέφτες από τους δολοφόνους!». Ολοι οι Ρώσοι γνωρίζουν αυτό το μικρό ποίημα, που τους αφηγείται την κοινωνία τους. Οι «κλέφτες εντός του νόμου» είναι υπεράνω καβγάδων, εκείνοι αποφασίζουν τα πάντα, εκείνοι διαχειρίζονται τη συνολική γκανιότα. Δεν χρειάζεται λοιπόν να είναι χυδαία διεφθαρμένοι, να γεμίζουν τις τσέπες τους με χρήμα. Η δύναμη είναι η πηγή από όπου ρέει ο πλούτος.

Ο αγαπημένος παππούς του Βλαντίμιρ, ο Σπυρίδων Πούτιν, υπήρξε μάγειρας στο Κρεμλίνο, στην υπηρεσία του Λένιν, κατόπιν του Στάλιν. Ο πατέρας του, Βλαντίμιρ Σπιριδόνοβιτς Πούτιν, εργάτης σε εργοστάσιο όπλων, υπήρξε αξιωματικός της NKVD, της διαβόητης μυστικής αστυνομίας επί Στάλιν. Πολεμώντας εναντίον των γερμανικών δυνάμεων, γλίτωσε μια μέρα τον θάνατο βουτώντας μέσα σε έναν βάλτο και αναπνέοντας χάρη σε ένα καλάμι. Ο Βλαντίμιρ μεγαλώνει με φόντο την εργατιά, αλλά και την εγγύτητα στην απόλυτη εξουσία, το φάντασμα της τραγωδίας του Λένινγκραντ αλλά και τη γοητεία της στρατιωτικής αξίας. Είναι η περίοδος του Μπρέζνιεφ. Λατρεύει τις ταινίες κατασκοπείας. Ονειρεύεται να γίνει ένας Σοβιετικός Τζέιμς Μποντ. Ρίχνεται στις πολεμικές τέχνες, το σάμπο αρχικά, ένα μείγμα μποξ και πάλης, το τζούντο στη συνέχεια: θα πάρει μαύρη ζώνη, θα λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Θα αριστεύσει στην τέχνη τού να νικάς υποχωρώντας στη δύναμη του αντιπάλου σου, προσαρμοζόμενος σε αυτήν και χρησιμοποιώντας την προς όφελός σου. Φυσικά, όπως κάθε Ρώσος που σέβεται τον εαυτό του, παθιάζεται και με το σκάκι.

Αιτηση στη KGB. Είναι 15 χρόνων όταν καταθέτει υποψηφιότητα για την KGB – που τον διώχνει όμως ενθαρρύνοντάς τον να συνεχίσει τις σπουδές του. Σκέπτεται να γίνει μηχανικός, τελικά επιλέγει τη Νομική. Παίρνει το πτυχίο του από το Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ και μετά μπαίνει στην KGB. Στη διάρκεια της εντατικής εκπαίδευσης μαθαίνει όλες τις τεχνικές της κατασκοπείας και της αντικατασκοπίας: συλλογή πληροφοριών, παρακολουθήσεις, εξουδετέρωση του αντιπάλου με γυμνά χέρια ή με δηλητήριο, σκηνοθεσία «αυτοκτονιών», όπως επίσης άψογη, χωρίς καμία προφορά, ομιλία των γερμανικών, που μελετάει ήδη από το σχολείο και εκείνη την ιδιαίτερη τεχνική που επιτρέπει στον στρατολόγο πράκτορα να δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας στον στόχο του, μιμούμενος τον τρόπο με τον οποίο αυτός εκφράζεται ή χειρονομεί. Οταν ο Βλαντίμιρ Φεντορόφσκι είδε για πρώτη φορά τον Πούτιν, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, τότε που η KGB τον διέταξε να διεισδύσει στο δημαρχείο της Αγίας Πετρούπολης, στον στενό κύκλο του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου δημάρχου, του Ανατόλι Σομπτσάκ, ο ρώσος διπλωμάτης συνειδητοποίησε ότι μιμούνταν τις χειρονομίες του. Χρόνια αργότερα, ένας γάλλος πρόεδρος του εκμυστηρεύτηκε ότι ο Πούτιν είχε κάνει το ίδιο και με εκείνον. Αλλά ο Πούτιν δεν είναι μόνο ο στερεοτυπικός «αιώνιος καγκεμπίτης». Είναι και ένας πανούργος πολιτικός. Παρά τις πιέσεις της KGB, για παράδειγμα, τα κατάφερε έτσι ώστε να μη συντάξει καμία από τις εκθέσεις για τον Σομπτσάκ που απαιτούσε η υπηρεσία. Η πολιτική του άνοδος είχε μόλις ξεκινήσει. Τη συνέχεια τη γράφει η Ιστορία. Μόνο ένας σταθμός ακόμα, στον Απρίλιο του 2005, τότε που ο πρόεδρος της Ρωσίας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν, χαρακτήρισε την πτώση της ΕΣΣΔ ως «τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα».