Και τα ζώα έχουν ψυχή

Πριν από 50 χρόνια και πλέον, ο Μαχάτμα Γκάντι είχε πει, μεταξύ άλλων, ότι «το μεγαλείο ενός έθνους και η ηθική του πρόοδος μπορούν να κριθούν από τον τρόπο που μεταχειρίζεται τα ζώα». Πριν από μερικές ημέρες, ένας εστιάτορας από τη Φλωρεντία καταδικάστηκε για «κακομεταχείριση» αστακών και καβουριών. Τα μαλακόστρακα του εστιατορίου του εκτίθονταν ζωντανά πάνω στον πάγο με τις δαγκάνες τους δεμένες. Tο δικαστήριο της πόλης των Μεδίκων δικαίωσε την οργάνωση για τα δικαιώματα των ζώων LAV η οποία προέβη στην καταγγελία. Οι ιταλοί δικαστές αποφάνθηκαν ότι οι αστακοί και τα καβούρια ήταν αναγκασμένα να ζουν σε μια «κατάσταση δυσφορίας και άγχους».

Οσο περίεργο ή παράλογο και να φαίνεται το συγκεκριμένο περιστατικό, είναι γεγονός ότι από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έως την Ευρώπη εκτυλίσσεται μια νομική επανάσταση. Πριν από δύο εβδομάδες η Γαλλία ενέκρινε μια τροπολογία με στόχο να απολαύουν και τα ζώα ενός ισότιμου ηθικού καθεστώτος με τους ανθρώπους και να αναγνωρίζονται ως «έμβια όντα» και όχι ως «πράγματα», res όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στον γαλλικό αστικό κώδικα ο οποίος ανάγεται στα χρόνια του Ναπολέοντα. Για αιώνες, τα ζώα αποτελούσαν «κινητά αγαθά», όπως ακριβώς μια καρέκλα ή ένα τραπέζι. Η έγκριση της συγκεκριμένης τροπολογίας από τη γαλλική εθνοσυνέλευση αποτελεί μια μεγάλη νίκη μερικών διανοουμένων οι οποίοι μέσα σε διάστημα μερικών μηνών κατάφεραν να συγκεντρώσουν περισσότερες από 250.000 υπογραφές για τον συγκεκριμένο σκοπό. «Τα ζώα, παρότι δεν είναι ανθρώπινα όντα, μοιράζονται μαζί μας κάποια χαρακτηριστικά, όπως η ικανότητα να αισθάνονται πόνο και ηδονή» τονίζουν οι υπογράφοντες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι φιλόσοφοι Αλέν Φινκιελκρό, Εντγκαρ Μορέν και Μισέλ Ονφρέ.   

Οι Γάλλοι, οι οποίοι κατέχουν το πανευρωπαϊκό ρεκόρ κατοικίδιων ζώων – περισσότερα από 60 εκατομμύρια για 66 εκατομμύρια κατοίκους – εμφανίζονται ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι αναφορικά με το λεπτό αυτό ζήτημα. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, το 89% των πολιτών της Γαλλίας τάσσεται υπέρ της τροπολογίας για την αναγνώριση των ζώων ως «έμβιων όντων που διαθέτουν ευαισθησία». Στη Γαλλία, όπως και στην Ιταλία, ο διαχωρισμός μεταξύ προσώπων και πραγμάτων έχει τις ρίζες του στο Ρωμαϊκό Δίκαιο.

Ο Νικολά Σαρκοζί είχε προτείνει μια σχετική τροποποίηση του Αστικού Κώδικα η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε εξαιτίας της έντονης αντίδρασης των κτηνοτρόφων και των κυνηγών. Σήμερα όμως, η αρτιότερη νομική προστασία των ζώων η οποία αποτελεί πλέον νόμο του γαλλικού κράτους, πέρα από το να περιορίσει τις περιπτώσεις κακομεταχείρισης, είναι πιθανό να επιφέρει σημαντικές αλλαγές τόσο στην εκτροφή – προβάτων ή και αστακών – όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Ο γαλλικός νόμος καθορίζει ακόμη και ποιος δικαιούται να αναλάβει την επιμέλεια ενός κατοικίδιου σε περίπτωση χωρισμού. Αν το ζώο προϋπήρχε του γάμου τότε το ζώο καταλήγει σε αυτόν που το απέκτησε. Αν όμως αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια του γάμου και το ζευγάρι καλείται να μοιράσει την περιουσία του, τότε υποχρεούται να αποφανθεί ο δικαστής ο οποίος έχει το δικαίωμα να επιλέξει ακόμη και την από κοινού επιμέλεια.

Το 1994 η Γαλλία εισήγαγε στον ποινικό της κώδικα το αδίκημα του «βασανισμού και της κακοποίησης ζώων» χωρίς ωστόσο να αναγνωρίσει ποτέ κάποια απαράβατα δικαιώματα των ζώων. Πριν από μερικές εβδομάδες, το βίντεο της κατ’ επανάληψη εκπαραθύρωσης ενός γάτου σε μια γειτονιά της Μασσαλίας συγκλόνισε τη κοινή γνώμη. Το άτυχο αιλουροειδές αποδείχτηκε εφτάψυχο και επέζησε αλλά έπειτα από την κινητοποίηση χιλιάδων ανθρώπων ο δράστης συνελήφθη και καταδικάστηκε σε φυλάκιση ενός έτους.

Ομως οι φιλόζωοι Γάλλοι ζητούν περισσότερα. Η διάσημη ηθοποιός Μπριζίτ Μπαρντό έχει ιδρύσει μια οργάνωση που μάχεται εδώ και πολλά χρόνια για τα δικαιώματα των ζώων τα οποία, σύμφωνα με την ίδια είναι «ίδια και καλύτερα από τους ανθρώπους». Ο εκπρόσωπος της οργάνωσής της Κριστόφ Μαρί επέκρινε την ψήφιση της τροπολογίας δηλώνοντας ότι «αποτελεί σκάνδαλο το ότι δεν ψηφίστηκε νωρίτερα και σε κάθε περίπτωση είναι απαραίτητος ένας αυστηρότερος νόμος που θα επιτρέψει την πάταξη κάθε μορφής εκμετάλλευσης».    

Πρώτη η Ελβετία
Το πρώτο «μεγάλο έθνος», σύμφωνα με τα λόγια του Γκάντι, που άλλαξε το νομικό καθεστώς για τα ζώα υπήρξε η Ελβετία, το μακρινό 1992