Η Ευρώπη εξετάζει την κρίση μέσα από τις κάλπες

Οι εκλογές ως ύστατη λύση. Η Ευρωπαϊκή Ενωση βυθισμένη σε μια δεινή οικονομική κρίση, υπό αναποτελεσματική διακυβέρνηση η οποία δεν κατορθώνει να συμβιβάσει αντικρουόμενα εθνικά συμφέροντα, δέχεται σταθερά την είσοδο χιλιάδων μεταναστών τους οποίους δεν ξέρει πώς να απορροφήσει. Εκπληκτοι από το δημοκρατικό έλλειμμα οι πολίτες αναρωτιούνται για τις υπηρεσίες που προσφέρουν οι πολιτικοί. Στις 25 Μαΐου περίπου 413 εκατ. ευρωπαίοι πολίτες προσέρχονται στις κάλπες για να ψηφίσουν σχετικά με τη διαχείριση της κρίσης, αλλά και για να εκλέξουν εκείνους που θα χαράξουν την διαδρομή της ΕΕ τα επόμενα πέντε χρόνια. Τα πρώτα αμυδρά σημάδια ανάκαμψης δεν μπορεί να κρύψουν ούτε τη σφοδρή κοινωνική αναταραχή σε ορισμένες χώρες ούτε τις αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία των θεσμών.

Οικονομική πολιτική

Λιτότητα και ανάπτυξη, ανάπτυξη και λιτότητα

Η στασιμότητα διαφαίνεται στον ορίζοντα, η ανεργία βρίσκεται σε υψηλότατα ποσοστά και το πρόβλημα του εξωτερικού χρέους επιδεινώνεται τόσο που προκαλεί φόβους για αποπληθωρισμό. Τα ζωτικά σημεία της ευρωπαϊκής οικονομίας συγκρούονται με την αισιοδοξία των ευρωπαίων αξιωματούχων. Ωστόσο τα εκλογικά προγράμματα δείχνουν ότι η κρίση είναι ακόμα πολύ ζωντανή: η οικονομία αποτελεί τη ραχοκοκαλιά όλων των κομματικών μανιφέστων έπειτα από πέντε χρόνια λιτότητας. Τόσο οι συντηρητικοί όσο και οι Σοσιαλδημοκράτες ψήφισαν το ίδιο στο 70% των ψηφοφοριών στην Ευρωβουλή – κάτι άλλωστε που φαίνεται και στα προγράμματά τους. «Υπάρχουν διαφορετικές αποχρώσεις, αλλά τα δύο μεγάλα κόμματα θεωρούν ότι οι αγορές έχουν ηρεμήσει και η κρίση έχει τελειώσει» παρατηρεί ο γερμανός οικονομολόγος Φριτς Σαρπφ του ινστιτούτου Μαξ Πλανκ.

Το μανιφέστο των συντηρητικών αναφέρει τη συνέχιση της λιτότητας για να επιστρέψουμε στην ανάπτυξη μέσα από μεταρρυθμίσεις και άλλες μεταρρυθμίσεις, μια φράση που αναφέρεται 33 φορές στο κείμενο και πολλές φορές χρησιμοποιείται για να καλύψει περικοπές. Το πρόγραμμα των Σοσιαλδημοκρατών, γεμάτο ασάφειες, χρησιμοποιεί την ίδια ξύλινη γλώσσα αλλά με μια διαφορά: επικεντρώνεται στην ανάπτυξη και υπόσχεται να αυξήσει τις δαπάνες για την αντιμετώπιση της νεανικής ανεργίας, πάντα όμως με το ένα μάτι στραμμένο στις δημοσιονομικές τρύπες. «Πρέπει να μειώσουμε το έλλειμμα» αναφέρεται στο κείμενο, στο οποίο αποφεύγεται κάθε μνεία της αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους ή των ευρωομολόγων. Αυτή η προσπάθεια, όμως, δεν φαίνεται να έχει αποδώσει τα τελευταία χρόνια. «Η ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική των τελευταίων ετών είναι η ιστορία ενός λάθους» λέει ο Πολ ντε Γκράβε, καθηγητής στον London School of Economics. Οι Φιλελεύθεροι θέλουν την ενίσχυση της ενιαίας αγοράς, οι Πράσινοι υπόσχονται κίνητρα για ενεργειακές πολιτικές και υποδομές. Η Ενωμένη Αριστερά είναι η μόνη που μιλάει ανοιχτά για «το τέλος των προγραμμάτων λιτότητας». Πάντως, όλα τα κόμματα χωρίς εξαίρεση δεσμεύονται για την ενίσχυση των ρυθμίσεων του χρηματοπιστωτικού συστήματος, που κατά κύριο λόγο ευθύνεται για την κρίση.

Μετανάστευση

Πολιτικοί ελιγμοί και φόβος

Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι υπάρχουν 214 εκατ. πρόσφυγες σε όλο τον κόσμο. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες η αύξηση της μετανάστευσης προς την Ευρώπη έφθασε το 40%. Η ήπειρος γερνά ταχύτατα και χρειάζεται την είσοδο μεταναστών, οι φόβοι όμως είναι πολλοί: μετά τον εμφύλιο στη Γιουγκοσλαβία όταν άρχισαν να καταφθάνουν πρόσφυγες στην Κεντρική Ευρώπη, ένα από τα γερμανικά κόμματα γέμισε τους δρόμους με αφίσες που έγραφαν: «Το πλοίο είναι γεμάτο». Σήμερα το βρετανικό κόμμα UKIP διαφημίζεται με το σύνθημα: «26 εκατομμύρια άνεργοι στην Ευρώπη. Τι δουλειές ψάχνετε;».
Από το ξέσπασμα της κρίσης, οι ευρωσκεπτικιστές έχουν βάλει στο επίκεντρο των συζητήσεων το θέμα της μετανάστευσης. Στη Γαλλία του Σαρκοζί και του Ολάντ, στη Βρετανία των Τόρις αλλά και στη Γερμανία της Μέρκελ επί μήνες συζητιούνται η επιρροή των μεταναστών και η κατάχρηση εκ μέρους τους του κράτους πρόνοιας. Δεν υπάρχουν όμως στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτό τον ισχυρισμό. Η Κομισιόν επιδιώκει να διατηρήσει πάση θυσία την ελεύθερη μετακίνηση, έναν από τους πυλώνες της ΕΕ, αλλά σε αρκετές πρωτεύουσες συζητιούνται μέτρα για την αποθάρρυνση των μεταναστών. Πολλά λαϊκιστικά και ξενοφοβικά κόμματα προτείνουν την κατάργηση της χορήγησης πολιτικού ασύλου.

Οι συντηρητικοί θέλουν την ενίσχυση της Frontex (του μηχανισμού ελέγχου των συνόρων) και την πρόληψη της παράνομης μετανάστευσης. Οι Σοσιαλδημοκράτες έχουν δεσμευθεί να δαπανήσουν περισσότερα χρήματα για την ένταξη των μεταναστών. Η ριζοσπαστική Αριστερά ζητά την κατάργηση της Frontex και τη δίωξη όσων απασχολούν παράνομους μετανάστες.

Ενέργεια

Η καλύτερη πολιτική είναι εκείνη που δεν υπάρχει

Περισσότερο από το 50% του ενεργειακού εφοδιασμού της ΕΕ προέρχεται από το εξωτερικό, ποσοστό που προβλέπεται να φθάσει το 70% το 2040, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας. Μέχρι στιγμής το θέμα δεν αντιμετωπιζόταν αποφασιστικά. Μόνο η πρόκληση της Ρωσίας στην Ουκρανία φαίνεται να ενεργοποίησε τον συναγερμό. Η Ευρώπη θέλει τώρα να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία και να βελτιώσει τις εσωτερικές διασυνδέσεις. Τα κράτη-μέλη συμφωνούν: στηρίζουν – με διαφορετική έμφαση είναι η αλήθεια – τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και έχουν δεσμευθεί να διαφοροποιήσουν τις πηγές τους. Οι Πράσινοι είναι εκείνοι που ζητούν τις πιο «φιλόδοξες» μειώσεις στις εκπομπές ρύπων, κάτι το οποίο τα μεγάλα κόμματα αντιμετωπίζουν πιο χαλαρά λόγω των δυσκολιών στην οικονομική ανάκαμψη.

Εξωτερική πολιτική

Αντίο, Κάθι, αντίο

Τα μεγάλα κόμματα συμφωνούν στην ανάγκη να ενισχυθεί η εξωτερική εικόνα της ΕΕ έπειτα από την αδύναμη παρουσία της επικεφαλής στον τομέα αυτό Κάθι Αστον. Σε γενικές γραμμές, από την Αϊτή έως τη Συρία η ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική έλαμψε διά της απουσίας της. Η δράση της ήταν αργή, συχνά χωρίς συνέχεια, γεμάτη προβλήματα συντονισμού. Σοβαρή εξαίρεση αποτέλεσε το Ιράν. «Μιλάμε για κοινή εξωτερική πολιτική, περισσότερο ως επιθυμία παρά ως πραγματικότητα» υποστηρίζει ο πρώην πρωθυπουργός της Ισπανίας Φελίπε Γκονζάλες. «Μέχρι στιγμής, όμως, παραμένει μια πολιτική διακυβερνητική. Πώς να αποφύγουμε να δείξουμε την αδυναμία μας σε καταστάσεις όπως η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας ή η ειρήνευση στη Μέση Ανατολή;». Αυτό το ερώτημα είναι δύσκολο να απαντηθεί. Συντηρητικοί και Σοσιαλδημοκράτες υποστηρίζουν κοινή δράση για να γίνει η Ευρώπη «παγκόσμιος παίκτης». Το Λονδίνο και το Παρίσι όμως έχουν τις δικές τους ατζέντες και το Βερολίνο μόλις τώρα αρχίζει να παρεμβαίνει, ενώ από τους λοιπούς μόνο η Ιταλία, η Σουηδία και η Πολωνία ακολουθούν πολιτική με ευρύτερο βεληνεκές.

Ευρωσκεπτικισµός
Ανοδος των λαϊκιστών

Η δυσαρέσκεια προς την ΕΕ εντάθηκε εντυπωσιακά μετά το ξέσπασμα της κρίσης τόσο στον Βορρά όσο και στον Νότο: το 60% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι πλέον δεν εμπιστεύεται την ΕΕ, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο. Ευρωσκεπτικιστές, ευρωφοβικοί και σε ορισμένες περιπτώσεις φιλοναζιστές και ξενοφοβικοί έχουν εκλεγεί σε εθνικά Κοινοβούλια και έχουν γίνει ακόμα και μέλη κυβερνήσεων συνασπισμού. Στη Γαλλία οι δημοσκοπήσεις δίνουν στο Εθνικό Μέτωπο της Μαρίν Λεπέν μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι στους Σοσιαλιστές. Στη Βρετανία το αντιευρωπαϊκό UKIP αναμένεται να αναδειχθεί δεύτερη δύναμη μετά τους Τόρις. Η Εναλλακτική στη Γερμανία, η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, οι Αληθινοί Φινλανδοί και διάφορα κόμματα στο Βέλγιο, στην Ολλανδία, στην Αυστρία και σε άλλες χώρες δείχνουν ότι ο αντιευρωπαϊσμός είναι μεταδοτικός: εάν η ΕΕ δεν μπορέσει να επιλύσει τα οικονομικά της προβλήματα απειλείται από δημοκρατική οπισθοδρόμηση. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στους ευρωσκεπτικιστές 17% έως 27% των ψήφων στις 25 Μαΐου.

Περιφερειακή διαίρεση

Το χάσμα Βορρά – Νότου και ο ύπνος της ΕΚΤ

«Οι πιστώτριες χώρες, κυρίως η Γερμανία, επέβαλαν τα συμφέροντά τους και μια ηθική ανάγνωση της κρίσης: η μοναδική λύση στα προβλήματα είναι η εσωτερική, κοινωνική υποτίμηση όσων ζούσαν πέρα από τις δυνατότητές τους» γράφει ο οικονομολόγος Τσαρλς Βίπλοζ. Τα ποσοστά ανεργίας ξεπερνούν το 25% σε Ελλάδα και Ισπανία, ενώ στη Γερμανία και στην Αυστρία είναι 5%. Η αρνητική στάση του Βορρά στα ευρωομόλογα ή στην αναδιάρθρωση του χρέους, χωρίς ανάπτυξη ή πληθωρισμό, καταδικάζει τον Νότο σε οδυνηρή προσαρμογή. Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα; «Με τον πληθωρισμό σε ανησυχητικό επίπεδο, έχει πέσει σε νάρκη από τον Νοέμβριο» σχολιάζει πηγή της κοινότητας.

Ηγεσία εντός της ΕΕ

Μέρκελ και Ντράγκι ή ποιος κυβερνά την Ευρώπη

Οι περιγραφές της ΕΕ είναι υπέροχες: «Μια νέα πόλη στον λόφο» (Τζέρεμι Ρίφκιν), «Το μοναδικό πρόγραμμα που προσαρμόζεται στον κόσμο και στην εποχή μας» (Πιερ Ουρί), «Δημοκρατική κληρονομιά» (Λούλα ντα Σίλβα), «Ταξίδι χωρίς τέλος» (Γεχούντι Μενουχίν). Αλλά και πιο σκεπτικιστικές: «Ευγενικό τέρας» (Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ) και η άποψη του σκηνοθέτη Βιμ Βέντερς: «Η ιδέα της Ευρώπης έχει περιοριστεί στη γραφειοκρατία και τώρα οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η γραφειοκρατία είναι η ιδέα». Εάν δεν υπάρχει συμφωνία για τον ορισμό, τουλάχιστον υπάρχει συναίνεση σχετικά με το ποιος ηγείται: η γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ και ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι. «Πρώτη φορά η Γαλλία είναι σαφώς το νούμερο δύο και η Γερμανία ο αδιαφιλονίκητος ηγέτης» παρατηρεί ο αναλυτής Τσαρλς Γκραντ. Η Μέρκελ κυβερνά με σιδηρά πυγμή την ΕΕ που σύμφωνα με τον Ούλριχ Μπεκ μετατρέπεται σε «γερμανική Ευρώπη» – η απάντηση στην οικονομική κρίση δίνεται με δημοσιονομική λιτότητα. Κάτι που αμφισβητείται από πολλούς. «Το Βερολίνο υπήρξε ο καταλύτης για τη διάβρωση της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης» διακήρυξε ο Γιούργκεν Χάμπερμας. Δύσκολα θα αλλάξει η κατάσταση, εκτιμούν οι ειδικοί.

Εµπορική συµφωνία µε τις ΗΠΑ

Η πλειοψηφία συμφωνεί αλλά με προϋποθέσεις

Με 26 εκατ. ανέργους και οικονομική νωθρότητα, οι κοινοτικοί θεσμοί προωθούν μια εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ ως πηγή δημιουργίας θέσεων εργασίας και πλούτου και για τις δύο πλευρές. Οι διαπραγματεύσεις καθυστερούν λόγω των αμφιβολιών για την υποτιθέμενη πτώση των προτύπων ποιότητας στην Ευρώπη αλλά και λόγω της ευρωπαϊκής καχυποψίας μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου παρακολουθήσεων από τις ΗΠΑ. Με εξαίρεση τους Φιλελευθέρους που τάσσονται ανοιχτά υπέρ της υπογραφής της συμφωνίας, οι άλλες παρατάξεις εκφράζουν επιφυλάξεις και ζητούν λιγότερους ή περισσότερους όρους.

Διεύρυνση

Προβληματισμός και υπαναχωρήσεις

«Η υπόσχεση για ΕΕ μεγαλύτερη και ευημερούσα είναι εφικτή;» ρωτά ο ιστορικός Τόνι Τζουντ στο εξαιρετικό βιβλίο του «Μια μεγάλη ψευδαίσθηση». Αντίθετα στην τάση διεύρυνσης των τελευταίων δεκαετιών η Ευρώπη δείχνει ότι μπαίνει στον πειρασμό να κλειστεί στον εαυτό της. Το τελευταίο κύμα διεύρυνσης – 12 νέα μέλη μεταξύ 2004 και 2007, κυρίως χώρες της Ανατολικής Ευρώπης – προκάλεσε ερωτηματικά για τη διακυβέρνηση των 28 χωρών. Επιπλέον, με τη χειρότερη κρίση εδώ και αρκετές γενιές, με τις αμφιβολίες για την εγκυρότητα του κοινωνικού μοντέλου και με την καχυποψία που επικρατεί, η ΕΕ φαίνεται να μην μπορεί πλέον να προσφέρει κάποιες από τις εγγυήσεις του παρελθόντος. Η εμπειρία της διεύρυνσης προς Ανατολάς έχει πολλαπλές αναγνώσεις: ο φόβος για τη μετανάστευση στη Δεξιά και η μετεγκατάσταση βιομηχανιών στην Αριστερά. Τα προγράμματα των κομμάτων αντανακλούν αυτούς τους φόβους. Μόνο οι Φιλελεύθεροι υπερασπίζουν την απρόσκοπτη επέκταση της ΕΕ, ως βασικό χαρακτηριστικό της ταυτότητάς της.

Τηλεπικοινωνίες

Λόμπι, πιέσεις και καθυστερήσεις

Οι ψηφιακές προκλήσεις συγκεντρώνουν τη συμφωνία όλων των πολιτικών κομμάτων. Ολοι οι υποψήφιοι υποστηρίζουν τηλεπικοινωνίες ασφαλέστερες, πιο φθηνές και με λιγότερα εμπόδια στον πολίτη. Αυτή η συναίνεση δεν εμποδίζει τα ψηφιακά προγράμματα να έχουν μείνει στη μέση, διότι κάποιες χώρες-μέλη που είναι πιο ευάλωτες σε πιέσεις από μεγάλες αμερικανικές εταιρίες αρνήθηκαν να προχωρήσουν στον τομέα αυτό. Η Ευρώπη δεν είναι μια πράγματι ενιαία αγορά στον τομέα των τηλεπικοινωνιών. Ο ευρωπαϊκές εταιρείες είναι πολύ μικρότερες από τις αμερικανικές. Αυτό μπορεί να αλλάξει. Ο Γιούνκερ δήλωσε ότι η ΕΕ πρέπει «να ξανασκεφτεί τους κανόνες ανταγωνισμού», οι οποίοι μέχρι τώρα έχουν επιβραδύνει ενδεχόμενες συγχωνεύσεις βλάπτοντας τα συμφέροντα των καταναλωτών.