[Γνώμη] Μαθαίνοντας από την τραγωδία στη Νότια Κορέα

Η άμεση αντίδραση της Νότιας Κορέας στο ναυάγιο του «Sewol», με τους περίπου 300 νεκρούς, εφήβους στην πλειονότητά τους, ήταν να καταδείξει το «ανθρώπινο λάθος» και να προχωρήσει στη σύλληψη του καπετάνιου και άλλων μελών του πληρώματος. Καθώς όμως οι έρευνες συνεχίζονται, αξίζει να σταθούμε σε τρία σημεία.

Πρώτον, είναι λίγες οι μεγάλες τραγωδίες που έχουν μία μοναδική ερμηνεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μια ελλιπής ιστορία συμπληρώνεται με φαντασία. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η Μεγάλη Φωτιά του Σικάγου το 1871 δεν ξεκίνησε όταν η  αγελάδα της κυρίας Ο’Λίρι αναποδογύρισε μια λάμπα. Η απώλεια της ζωής ή της περιουσίας συνήθως συμπίπτει με έναν συνδυασμό απίθανων περιπτώσεων, εκ των οποίων καμία από μόνη της δεν θα μπορούσε να είναι μοιραία. Στην περίπτωση του Σικάγου, τι θα είχε συμβεί εάν δεν ήταν μία πόλη με αυξανόμενο πληθυσμό, χτισμένη κυρίως από ξύλο; Και αν δεν υπήρχε παρατεταμένη ξηρασία; Και αν οι άνεμοι δεν ήταν θυελλώδεις κ.λπ., κ.λπ., κ.λπ.

Η ίδια θεωρία βρίσκει επίσης πρακτική εφαρμογή σε όλα τα μεγάλα ναυάγια εν καιρώ ειρήνης. Ο «Τιτανικός», ας πούμε. Το παγόβουνο έγινε αντιληπτό όταν ήταν πλέον πολύ αργά, εξαιτίας των καιρικών συνθηκών. Υπήρχαν επίσης προβλήματα επικοινωνίας με άλλα πλοία και αρκετές ακόμη δυσκολίες. Οσα και αν προβλεφθούν, πάντα θα υπάρχουν κενά στην ασφάλεια. Ισως λοιπόν και το «Sewol» αποτελεί μια τέτοια περίπτωση μοιραίου συνδυασμού πραγμάτων.  

Δεύτερον, οι οργανισμοί ίσως φέρουν μεγαλύτερη ευθύνη για τις καταστροφές απ’ ό,τι τα άτομα. Οργανισμοί και επιχειρήσεις που δεσμεύονται για την ασφάλεια ίσως αγνοούν ορθές πρακτικές της μηχανικής. Στην περίπτωση του «Sewol» είχε μεριμνήσει κάποιος για τη ζημιά που ενδεχομένως θα προκαλούσε μία αποσύνδεση του εξοπλισμού; Ο αξιωματικός επικοινωνιών επίσης κατέθεσε ότι δεν συμμετείχε στην επιχείρηση εκκένωσης γιατί δεν είχε χρόνο να διαβάσει το σχετικό εγχειρίδιο. Είχε εφοδιαστεί, όπως και οι συνάδελφοί του, με ένα συνοπτικό εγχειρίδιο τσέπης;

Τρίτον, τα πλήθη αλληλεπιδρούν απρόβλεπτα με την τεχνολογία. Η πιο αμφιλεγόμενη πτυχή του ναυαγίου τού «Sewol» υπήρξε η απόφαση του πληρώματος να συστήσει στους επιβάτες να παραμείνουν στις καμπίνες τους. Το πραγματικό δίδαγμα που μπορεί να προκύψει από το ναυάγιο της Νότιας Κορέας είναι ότι τελικά η εκκένωση ενός πλοίου ή ενός κτιρίου είναι από τις πιο περίπλοκες αποστολές της τεχνολογίας και της ανθρώπινης κρίσης. Η δυναμική της εκκένωσης, που συνδυάζει φυσική, μηχανική, αρχιτεκτονική και κοινωνική ψυχολογία, είναι ένας τεχνολογικός κλάδος ηλικίας μόλις 15 ετών. Ως αρχή όμως είναι γνωστή: όλοι αυτοί οι επιμέρους κλάδοι διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε μια επιτυχή εκκένωση.