Λασκάρει τα χαλινάρια της λιτότητας το Βερολίνο

Υπάρχουν τα κακά νέα: η άνοδος της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, όπως έδειξε ο πρώτος γύρος των δημοτικών εκλογών, αλλά και των ευρωσκεπτικιστών γενικότερα, που απειλούν να κάνουν δύσκολη τη ζωή των ευρωβουλευτών μετά τις εκλογές του Μαΐου.
Υπάρχουν και τα καλά νέα: η Ιρλανδία βγήκε από το Μνημόνιο, η Πορτογαλία ετοιμάζεται να κάνει το ίδιο, η Ελλάδα πηγαίνει καλά και ο Ματέο Ρέντσι εντυπωσιάζει τον έναν ηγέτη μετά τον άλλο (αλλά και τις αγορές) με τις μεταρρυθμίσεις που προωθεί στην Ιταλία.
Ο συνδυασμός των καλών και των κακών νέων φαίνεται ότι οδηγεί το Βερολίνο να λασκάρει λίγο τα χαλινάρια. Ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ Γενς Βάιντμαν άνοιξε, έτσι, το παράθυρο ώστε να μπορεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αγοράζει ομόλογα χωρών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Στην πραγματικότητα, ο Μάριο Ντράγκι έχει προβεί ήδη σε τέτοιες κινήσεις. Aλλο να το κάνει όμως με τη Γερμανία να διαμαρτύρεται και άλλο με τη ρητή συναίνεσή της. Είναι θέμα ψυχολογίας. Κι όπως ξέρουμε, η ψυχολογία παίζει αποφασιστικό ρόλο στην οικονομία.
Το μήνυμα στους κερδοσκόπους είναι σαφές: μην παίζετε με τα ομόλογα των αδύναμων χωρών γιατί η ΕΚΤ θα σας αναγκάσει να πληρώσετε βαρύ τίμημα. Η ατμόσφαιρα λοιπόν είναι σαφώς βελτιωμένη. Αλλά αυτό μπορεί να αλλάξει. Η κρίση δεν τελείωσε. Ο Νότος πρέπει να συνεχίσει να δείχνει πειθαρχία. Αντίθετα, όμως, με αυτό που λένε οι ευρωσκεπτικιστές, η λύση είναι περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη.

Δύο πόλεις, δύο πολιτικοί, δύο αντιλήψεις για το μέλλον της Ευρώπης.Το βράδυ της Πέμπτης ο ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντσι υποδεχόταν στη Ρώμη τον Μπαράκ Ομπάμα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν άφησε καμιά αμφιβολία ότι στο πρόσωπο του νεοεκλεγμένου από πρωθυπουργού έβλεπε τον άνθρωπο που θα μπορούσε ίσως να θέσει τέλος στις πολιτικές λιτότητας που το Βερολίνο έχει επιβάλει στην Ευρώπη, δυσχεραίνοντας σε μεγάλο βαθμό τις προσπάθειες για ανάκαμψη της αμερικανικής αλλά και της παγκόσμιας οικονομίας.

Την ίδια ώρα, στο Πανεπιστήμιο της Μπριζ στο Βέλγιο ο γερμανός υπουργός Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε εξέθετε τις δικές του απόψεις λέγοντας ότι η εκτόξευση των γερμανικών εξαγωγών δημιουργεί θέσεις εργασίας στην Ευρώπη και ότι η τήρηση σιδηράς δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι ο μόνος ευρωπαϊκός δρόμος για την υπέρβαση της κρίσης. Ως προς το ενδεχόμενο να αναλάβει η Γερμανία στο εγγύς μέλλον πρωτοβουλίες προς την κατεύθυνση της χαλάρωσης των πολιτικών λιτότητας ο Β. Σόιμπλε υπήρξε σαφής. Ναι αλλά με «αντιπαροχές». Ητοι, αν κάποια χώρα δεσμευθεί στην υλοποίηση συγκεκριμένων διαρθρωτικών αλλαγών που θα ενισχύσουν μεσοπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητά της, θα μπορούσε βραχυπρόθεσμα να ενισχυθεί οικονομικά.

«ΠΑΡΕ-ΔΩΣΕ». Η έννοια του «πάρε – δώσε» χαρακτηρίζει άλλωστε στην πολιτική του Βερολίνου και δύσκολα θα μεταβληθεί, αφού την αποδέχονται ως βασική παράμετρο της διεθνούς οικονομικής πολιτικής της Γερμανίας τόσο οι Χριστιανοδημοκράτες όσο και οι Σοσιαλδημοκράτες. Τούτου δοθέντος, για να συναινέσει το Βερολίνο στην καθ’ οιονδήποτε τρόπο χρήση χρημάτων από τη Γερμανία προς όφελος άλλων Ευρωπαίων θα απαιτήσει θεμελιώδεις αλλαγές θεσμικού χαρακτήρα προς την κατεύθυνση του μεγαλύτερου ελέγχου των εθνικών οικονομικών αποφάσεων από τις Βρυξέλλες και τη Φρανκφούρτη. Το ζήτημα αυτό αρχίζει πάντως να επείγει ενόψει των τεστ αντοχής των ευρωπαϊκών τραπεζών. Οπως μάλιστα επισήμανε αυτή την εβδομάδα στις Βρυξέλλες ανώτατος παράγων της ΕΕ, ο βαθμός εμπλοκής των γερμανικών τραπεζών και εν γένει του γερμανικού κράτους σε ενδεχόμενες διαδικασίες διάσωσης τραπεζών άλλων χωρών της ευρωζώνης είναι μεταξύ των θεμάτων που δεν έκλεισαν με τη συμφωνία για την τραπεζική ένωση της Ευρώπης και όλα δείχνουν ότι θα αποτελέσει μέρος των γενικότερων συζητήσεων μετά τις ευρωεκλογές. Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα τεθεί ασφαλώς το θέμα του ορισμού νέου προέδρου στο Eurogroup, αποκλειστικής πλέον απασχόλησης, ο οποίος επί της ουσίας θα έχει το δικαίωμα βέτο στους προϋπολογισμούς των κρατών-μελών της ευρωζώνης. Στο όνομα της «δημοκρατικής νομιμοποίησης» θα τεθεί και το θέμα  της δημιουργίας ενός κοινοβουλευτικού Σώματος από τις χώρες της ευρωζώνης, το οποίο στο μέλλον θα ελέγχει κατά κάποιο τρόπο τις αποφάσεις του Συμβουλίου των υπουργών. Με άλλα λόγια, το Βερολίνο προτείνει ένα πακέτο συνολικών αλλαγών, πολλές από τις οποίες απαιτούν τροποποίηση της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Η ΜΕΡΚΕΛ.  Από την άλλη, η καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ γνωρίζει καλά ότι στο εγγύς μέλλον θα βρεθεί, όσον αφορά την ευρωπαϊκή πολιτική της, ενώπιον σημαντικών πολιτικών προβλημάτων. Οι εκ δεξιών και εξ αριστερών ευρωσκεπτικιστές θα είναι, με βάση τις δημοσκοπήσεις, οι μεγάλοι νικητές των εκλογών και το φάντασμα της Μαρίν Λεπέν θα πλανάται πάνω από το Παρίσι και την Ευρώπη. Το γεγονός ότι οι πλέον πρόσφατες δημοσκοπήσεις φέρουν το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα να προηγείται ελαφρώς των Σοσιαλιστών, δεν αλλάζει τα δεδομένα. Το μήνυμα των ευρωεκλογών θα είναι ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα τρίζει και ότι το αμφισβητούν όχι κάποιες «ανεύθυνες πολιτικές ηγεσίες» αλλά οι ίδιοι οι λαοί της Ευρώπης. Κάτι που ήδη έχουν επισημάνει στην καγκελάριο Μέρκελ όλοι οι πρωθυπουργοί της Νότιας Ευρώπης, αρχής γενομένης από τον Αντώνη Σαμαρά. Τελευταία μάλιστα επισημάνθηκε και από τον Ματέο Ρέντσι, που στην πράξη σαφώς αμφισβητεί τις γερμανικές συστάσεις (όπως άλλωστε και η Ελλάδα), όχι όμως και στη θεωρία. Και όλα αυτά με τη σύμφωνη γνώμη της τρόικας, της καγκελαρίου Μέρκελ του Β. Σόιμπλε κ.ά. Ωστόσο, δεδομένου ότι το Βερολίνο δεν φαίνεται διατεθειμένο να θέσει εν αμφιβόλω τους μηχανισμούς αυστηρής κηδεμονίας των κρατών της ευρωζώνης από τις Βρυξέλλες αλλά και ότι οι αγορές αδημονούν – θέλουν να δουν την Ευρώπη σε ασφαλή πορεία εξόδου από την κρίση – όλα δείχνουν πως στην παρούσα φάση θα κληθούν «να βγάλουν το φίδι από την τρύπα» ο Μάριο Ντράγκι και η ΕΚΤ. Τα σήματα κινδύνου έναντι των συμπτωμάτων αποπληθωρισμού (δηλαδή της συνεχούς μείωσης τιμών, εισοδημάτων, κατανάλωσης και επενδύσεων) που εξέπεμψε αυτή την εβδομάδα η Φρανκφούρτη, δεν ήταν ασφαλώς άνευ σημασίας.

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤ. Οπως ανέφερε έγκυρος περί τα οικονομικά παράγων στις Βρυξέλλες, η ΕΚΤ έχει τη νομική δυνατότητα να παρέμβει στην παρούσα φάση στις αγορές ενισχύοντας την εικόνα σταθεροποίησης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Διαβεβαιώνοντας για παράδειγμα ότι τα σημερινά χαμηλά επιτόκια «ήλθαν για να μείνουν» κ.λπ. Αρκεί, συνέχισε ο ίδιος παράγων, τον ίδιο ζήλο παρεμβάσεων που δείχνει η ΕΚΤ όταν ο μέσος πληθωρισμός υπερβαίνει το 2%, να τον δείχνει και όταν είναι σημαντικά χαμηλότερος, όπως συμβαίνει σήμερα. Ο κίνδυνος του αποπληθωρισμού, κατέληξε, ανησυχεί σε πολύ μεγάλο βαθμό τα ηγετικά κλιμάκια των Βρυξελλών, τα οποία ουδόλως πλέον τον αποκλείουν. Και ως γνωστόν, «αν κρίση είναι το να χάνει τη δουλειά του ο γείτονάς σου, αποπληθωρισμός είναι το να τη χάνεις εσύ».