[Τρίτη άποψη] Αρχή της πραγματικής αρχής

Την προηγούμενη Τετάρτη βρισκόμουν στο Παρίσι για τις ανάγκες της δουλειάς μου. Οταν ανακοίνωσα στους συναδέλφους μου από τις λοιπές Επιτροπές Κεφαλαιαγορών της Ευρώπης τη συμφωνία που είχε επιτύχει η Ελλάδα με την τρόικα, εκείνοι ξέσπασαν, για πρώτη φορά από την αρχή της κρίσης, σε ένα αυθόρμητο χειροκρότημα.

Τι είναι αυτό που καθιστά εμφανή ακόμα και σε τρίτους την εν δυνάμει ιστορικότητα της στιγμής; Τρία πράγματα νομίζω: η συμφωνία της 18ης Μαρτίου – τέσσερα χρόνια παρά μία βδομάδα από τη δημοσιοποίηση του «ελληνικού σχεδίου σωτηρίας» – δεν αφορά μια απλή δόση, αλλά επισφραγίζει μια ολόκληρη σειρά επιδόσεων· εμπεριέχει σιωπηρά αλλά σαφώς «λύσεις» και σε άλλα επίπεδα· μεταθέτει σε μεγάλο βαθμό την από εδώ κι εμπρός πορεία της Ελλάδας στην ίδια την Ελλάδα. Η ίδια η δυσκολία των πολύμηνων διαπραγματεύσεων επιβεβαιώνει όλα τα παραπάνω: οι εταίροι μας ζύγισαν και μέτρησαν πάρα πολύ εάν θα δεχθούν το πρωτογενές πλεόνασμα ως μεγαλύτερο του αναμενομένου επίτευγμα και ως βάση για άσκηση εθνικής πολιτικής· εάν θα θεωρήσουν ασφαλή τα μεγέθη σχετικά με τις ανάγκες για την ανα-ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών· εάν θα αποδεχθούν ότι στις μεταρρυθμίσεις έχει γίνει, παρά τις υστερήσεις, ποιοτικό άλμα· εάν αποτελεί ρεαλιστικό ενδεχόμενο η έξοδος της Ελλάδας στις αγορές· και εάν, με βάση όλα τα παραπάνω, έχει έρθει, σε δεύτερο αλλά όχι μακρινό χρόνο, η στιγμή για ριζική αντιμετώπιση του μόνου εναπομείναντος εκτός στόχων πεδίου, του χρέους.

Στις θετικές απαντήσεις που δόθηκαν σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα, βοήθησε ασφαλώς και η συγκυρία (ελληνική προεδρία, πορεία προς ευρωεκλογές), τίποτα όμως δεν χαρίστηκε, ενώ δεν έλειψαν και οι συνήθεις τρικλοποδιές, που αυτή τη φορά πήραν τη μορφή της εργαλειοθήκης του ΟΟΣΑ. Θα ήταν αυτοχειρία εντελώς εκτός Μνημονίου απαιτήσεις, ιδίως για το γάλα, ενώ δεν έγινε προσπάθεια ή δεν κατορθώθηκε να κλείσουν με άλλου είδους και επιπέδου διαπραγματεύσεις, να αποτελέσουν τη θρυαλλίδα για την ανατροπή μιας συμφωνίας που σημαίνει για την Ελλάδα τόσο πολλά και τόσο σημαντικά – μεταξύ των οποίων και την αλλαγή του τρόπου επιτήρησης και, άρα, τη μείωση των πιθανοτήτων να ξαναμπούν από το παράθυρο ζητήματα όπως το γάλα.

Σημαίνουν, άραγε, όλα αυτά ότι ο κύκλος έκλεισε ή γύρισε οριστικά; Ασφαλώς όχι. Οσο ρίχνουν τόσο βαριά στη ζωή μας τα τρία τρομερά τριάντα (χαμένο ΑΕΠ, ανεργία, φτώχεια), όσο δεν παίρνουν σάρκα και οστά οι γενικότητες περί «εθνικού αναπτυξιακού σχεδίου», όσο δεν γίνεται το ποιοτικό άλμα στον τομέα της φορολογίας και της φοροδιαφυγής, όσο δεν εμπεδώνεται μια μεγαλύτερη αίσθηση δικαιοσύνης (στα βάρη και στις απολαβές από την προσπάθεια) τόσο ο αγώνας θα συνεχίσει να δίνεται για τη σταθεροποίηση, όχι για την ανάκαμψη. Αυτό που αλλάζει – το ξαναλέω: δυνητικά – με τη συμφωνία της προηγούμενης εβδομάδας είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούμαστε: η έξοδος από το Μνημόνιο δεν αποτελεί πια ευχή, αλλά ταυτίζεται με την κανονικότητα. Χρειάζεται όμως να μη γίνουν ανατροπές ή υποχωρήσεις σε τρία κρίσιμα μέτωπα: της προσπάθειας εξόδου μέσω τήρησης των συμφωνημένων αλλά και αντίδρασης σε ενδεχόμενες απαιτήσεις της τρόικας που θα είναι πέραν των συμφωνημένων· της αντίστασης στον πειρασμό, και στον λαϊκισμό, του «όλα ή τίποτα», της ακύρωσης της προσπάθειας στο όνομα των πολλών προβλημάτων της· του γυρίσματος της πλάτης σε μια Ευρώπη που άργησε, δίστασε, παρανόησε και παρανοήθηκε, αλλά τελικά δίνει την ευκαιρία στην Ελλάδα να ξαναπάρει τη μοίρα της στα χέρια της. Το πραγματικό πρόβλημα – το χρέος και το ΔΝΤ – δεν θα αντιμετωπιστεί πριν από τις ευρωεκλογές, αλλά θα εξαρτηθεί σημαντικά από το αποτέλεσμα και την αίσθηση που θα βγάλουν οι ευρωεκλογές.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς