Οι ευθύνες των ΗΠΑ στην κρίση

Ο Μπαράκ Ομπάμα αποφάσισε να τρίξει τα δόντια στη Ρωσία επιβάλλοντας κυρώσεις και αυξάνοντας τη στήριξη προς τη νέα κυβέρνηση της Ουκρανίας. Η αντίδραση αυτή βασίζεται στην ίδια προβληματική λογική που συνέβαλε στο ξέσπασμα της κρίσης. Αντί να επιλύσει τη διαμάχη, θα οδηγήσει σε περισσότερα προβλήματα.

Η άποψη του Λευκού Οίκου είναι πως οι ΗΠΑ δεν φέρουν ευθύνη για τη σημερινή κρίση. Στα μάτια του, φταίει αποκλειστικά ο Βλαντίμιρ Πούτιν και τα κίνητρά του είναι παράνομα. Λάθος. Η Ουάσιγκτον έπαιξε κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία αυτής της επικίνδυνης κατάστασης και η συμπεριφορά του Πούτιν υποκινείται από τις ίδιες γεωπολιτικές ευαισθησίες που επηρεάζουν όλες τις μεγάλες δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.

Η κύρια πηγή της σημερινής κρίσης είναι η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και η επιθυμία της Ουάσιγκτον να βγάλει την Ουκρανία από την τροχιά της Ρωσίας και να την ενσωματώσει στη Δύση. Οι Ρώσοι δυσφόρησαν αλλά ανέχθηκαν την ένταξη της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής στο ΝΑΤΟ. Οταν όμως αυτό ανακοίνωσε το 2008 ότι η Γεωργία και η Ουκρανία «θα γίνουν μέλη του», η Ρωσία χάραξε μια κόκκινη γραμμή. Η Γεωργία και η Ουκρανία δεν είναι απλώς κράτη στη γειτονιά της Ρωσίας∙ είναι στο κατώφλι της Ρωσίας.

Και φτάνουμε στον περασμένο Νοέμβριο, όταν φαινόταν πως ο πρόεδρος Γιανουκόβιτς θα υπέγραφε με την ΕΕ μια συμφωνία σχεδιασμένη να εμβαθύνει την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στη Δύση και να μειώσει σημαντικά την επιρροή της Μόσχας σε αυτήν. Ο Πούτιν προσέφερε ως απάντηση στην Ουκρανία μία καλύτερη συμφωνία. Ο Γιανουκόβιτς την αποδέχθηκε. Η απόφαση αυτή προκάλεσε διαδηλώσεις στη Δυτική Ουκρανία, όπου υπάρχει ισχυρό φιλοδυτικό συναίσθημα και μεγάλη εχθρότητα προς τη Μόσχα.

Η κυβέρνηση Ομπάμα έκανε κατόπιν ένα μοιραίο λάθος στηρίζοντας τους διαδηλωτές, κάτι που συνέβαλε στην κλιμάκωση της κρίσης και οδήγησε τελικά στην ανατροπή του Γιανουκόβιτς. Μία φιλοδυτική κυβέρνηση ανέλαβε τα ηνία στο Κίεβο. Ο Πούτιν εξέλαβε τις εξελίξεις αυτές ως άμεση απειλή για τα θεμελιώδη στρατηγικά συμφέροντα της Ρωσίας. Και όταν διακυβεύονται ζωτικά ζητήματα ασφαλείας, το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα.

Ακόμα και αν η Δύση επιβάλει βαρύ τίμημα στη Ρωσία, ο Πούτιν δύσκολα θα κάνει πίσω. Οταν διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα, οι χώρες είναι πρόθυμες να υποφέρουν προκειμένου να διασφαλίσουν την ασφάλειά τους. Ο Ομπάμα πρέπει να υιοθετήσει μία νέα πολιτική έναντι της Ρωσίας και της Ουκρανίας – μία πολιτική που θα αποσκοπεί στην αποτροπή του πολέμου αναγνωρίζοντας τα συμφέροντα ασφαλείας της Ρωσίας και διατηρώντας την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας.

Για να επιτύχει αυτούς τους στόχους, οι ΗΠΑ πρέπει να τονίσουν ότι η Γεωργία και η Ουκρανία δεν θα γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ. Πρέπει να καταστήσουν σαφές πως η Αμερική δεν θα παρέμβει στις μελλοντικές ουκρανικές εκλογές ούτε θα αντιμετωπίσει με συμπάθεια την οποιαδήποτε σφόδρα αντιρωσική κυβέρνηση στο Κίεβο. Και πρέπει να απαιτήσει από τις επόμενες ουκρανικές κυβερνήσεις σεβασμό των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, ιδιαίτερα όσον αφορά το καθεστώς της ρωσικής ως επίσημης γλώσσας. Με απλά λόγια, η Ουκρανία πρέπει να παραμείνει ουδέτερη ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.

Η Ουάσιγκτον έχει συμφέρον να τερματίσει αυτή τη διαμάχη και να διατηρήσει την Ουκρανία ως κυρίαρχο κράτος – νεκρή ζώνη ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ. Επιπλέον, οι καλές σχέσεις με τη Ρωσία είναι απαραίτητες, διότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη βοήθειά της προκειμένου να αντιμετωπίσουν το Ιράν, τη Συρία, το Αφγανιστάν και εντέλει την Κίνα, τον μόνο γνήσιο εν δυνάμει αντίπαλο των ΗΠΑ.

O Τζον Μιαρσέιμερ είναι καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο και συγγραφέας του βιβλίου «Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων».