Οι Ελληνες έχουμε θητεύσει στην έριδα

Τι γυρεύουν ιταλοί ψαράδες και οι γυναίκες τους στον Πειραιά; Πόσο κοντά είναι ο 18ος αιώνας με τον 21ο; Παρακολουθήσαμε την πρόβα από τους «Καβγάδες στην Κιότζα» του Γκολντόνι που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και ο πολύπειρος έλληνας σκηνοθέτης μάς έδωσε τις απαντήσεις.

Τι συνδέει το ψαροχώρι της Κιότζα της Βενετίας µε τον Πειραιά; Χίλιοι δυο µικροί καβγάδες που ξετυλίγονται καθηµερινά στον πυρήνα τους, έριδες των ανθρώπων µε θέµα το χρήµα, τη δύναµη, τον έρωτα, την ταξική υφή των κοινωνιών τους. «Ο καβγάς εξάλλου είναι µια επιβεβαίωση της συνύπαρξης» σηµειώνει ο σκηνοθέτης Βασίλης Παπαβασιλείου, εποπτεύοντας από τα αναπαυτικά καθίσµατα της πλατείας της κεντρικής σκηνής του Δηµοτικού Θεάτρου Πειραιά τούς ηθοποιούς του που προετοιµάζονται να κάνουν ένα πέρασµα όλο το έργο στη σκηνή.

Απόγευμα, στη σκηνή υπάρχει φασαρία, οι περισσότεροι ηθοποιοί φορούν φόρμες και τζιν και ετοιμάζονται πυρετωδώς για την παράσταση «Καβγάδες στην Κιότζα» του Κάρλο Γκολντόνι που ανεβαίνει στις 19 Μαρτίου.

Τετράδια στη μοκέτα, παλτά ριγμένα στα κόκκινα αναπαυτικά καθίσματα του εσωτερικού ενός θεάτρου που υποδηλώνει την (αλλοτινή) πρόθεση για μια πρώιμη αστική εξωστρέφεια. Και ο Παπαβασιλείου με τη βοηθό του (Νικολέττα Φιλόσγλου) θυμίζουν «περίπολο» της κίνησης, του λόγου και της συνθήκης που ξεδιπλώνεται μπροστά τους. Είναι η πέμπτη φορά που ο σκηνοθέτης επιλέγει τον ιταλό δραματουργό. Και αιτιολογεί τις επιλογές του από το 1981 όταν τάραξε τα νερά μαζί με τον Λευτέρη Βογιατζή και με την περίφημη Σκηνή ανανέωσαν τον θεατρικό χάρτη.   

«Ο Γκολντόνι είναι παρηγορητική δύναμη. Είναι χώμα που πατάς και παίρνεις δύναμη. Φέτος, εξάλλου, συμπληρώνονται και 50 χρόνια από την ιστορική παράσταση των “Καβγάδων” στο Πίκολο Τεάτρο του Μιλάνου από τον Τζόρτζιο Στρέλερ, ο οποίος κατέχει κεντρική θέση στη συλλογική γκολντονική παραστασιογραφία. Εδώ έχουμε και τη σύμπτωση του Πειραιά, μην ξεχνάμε ότι στο κέντρο του έργου βρίσκεται ο λαϊκός κόσμος και οι έριδές του».

Την ίδια ώρα, πάνω στη σκηνή η φράση «Είμαστε τίμιες γυναίκες, μόνο που είμαστε έξω καρδιά» αναγκάζει τον Παπαβασιλείου να δώσει σκηνοθετική οδηγία: «Πιο χαμηλά τη φωνή». Οι ηθοποιοί στο σύνολό τους ετοιμάζονται ύστερα από αυτήν τη σκηνή να κάνουν ένα συνολικό πέρασμα του έργου που ο Γκολντόνι έγραψε το 1762 για τις έριδες και τα πάθη των λαϊκών ανθρώπων σε ένα ψαροχώρι. Ο μεγάλος Ιταλός (ενσωμάτωσε, υπερέβη την κομέντια ντελ άρτε) είναι ένα διαρκές στοίχημα. «Ο Γκολντόνι έλεγε πως τα δύο βιβλία που έμαθε στη ζωή είναι το θέατρο και ο κόσμος, δηλαδή αναγνώριζε την ετερότητα του κόσμου και της σκηνής, κι αυτό είναι πολύ συγκινητικό γιατί αν όλα είναι θέατρο – τίποτε δεν είναι θέατρο». Πώς όμως θα περπατήσει ένας ιταλός δραματουργός του 18ου αιώνα στον Πειραιά της ανεργίας και της αποβιομηχάνισης του 21ου; «Η ιδρυτική πράξη εδώ, όπως και στις τελευταίες δουλειές μου, μια μπάντα, ένα γκρουπούσκουλο. Είναι σαν να ζητάει η κρίση, η καταστροφή, από τους ανθρώπους να βγαίνουν όλοι μαζί στη σκηνή. Να βγαίνει ένα δείγμα συμπυκνωμένο μιας κοινότητας. Είναι too much στη χώρα όπου ζούμε να διεκδικείς να βγαίνεις μόνος σου, είτε ως πρωταγωνιστής είτε ως οτιδήποτε. Χρειάζεσαι και την ενέργεια και τη θαλπωρή και τη δύναμη της κοινότητας. Αυτό εκδηλώνεται μέσα από τη χειρονομία αυτής της ομάδας των φτερωτών τυχοδιωκτών» σημειώνει ο Παπαβασιλείου την ώρα που όλοι περιμένουν την άφιξη της Ελευθερίας Ντεκώ για να κάνει δοκιμή στα φώτα η οποία έχει αργήσει λίγο.

Ο χώρος του Δημοτικού Θεάτρου, υποβλητικός, αναμορφωμένος, μια Σκάλα του Μιλάνου μόλις μια ανάσα από την Τρούμπα και την Πλατεία με τα καφέ, όπου συνυπάρχουν το ιστορικό ζαχαροπλαστείο Στάνη και η σύγχρονη σκηνή του Passport. «Το ίδιο το θέατρο ζητάει την έξοδο προς το τραγούδι αφού είναι κλασική ιταλική σκηνή. Οι θεατρίνοι είναι και μουζικάντηδες. Το Δημοτικό είναι ένας ναός του μεικτού θεάτρου. Οι ηθοποιοί θυμίζουν μουζικάντηδες, είναι εκτελεστές ζωντανοί, φτερωτοί τυχοδιώκτες» συμπληρώνει ο σκηνοθέτης που αλλάζει συνεχώς θέσεις στο θέατρο, αντιμετωπίζοντας το θέαμα σαν έναν ζωγραφικό πίνακα στον οποίο βάζει τις τελευταίες πινελιές. Η κουβέντα δεν μπορεί να μην πάει στους καβγάδες των χωρικών της απλής αλλά και τόσο βαθιάς δραματουργικής δομής. Τι ομοιότητα όμως έχει η αλληλουχία καβγάδων στο ιταλικό ψαροχώρι του 1760 με το σήμερα;

«Μα, οι καβγάδες δεν επαναλαμβάνονται στον ψηφιακό χώρο του Ιντερνετ με τον μεγάλο συντελεστή διάδοσης, φημολογίας, διαρροής; Ως Ελληνες δεν μπορεί να είμαστε απαλλαγμένοι από το μικρόβιο αυτό, εμείς ειδικά που έχουμε θητεύσει στην έριδα. Εριδα – έρωτας – ερώτηση. Ο αρχαίος ελληνικός κόσμος συναρθρωνόταν πάνω σε αυτόν τον άξονα. “Ερ” εξάλλου τι είναι; Η ρίζα του άλλου. Και τα τρία αυτά χρειάζονται τον Αλλον – για να ερωτευθείς ή να τσακωθείς».

Η ομάδα των ηθοποιών ενσαρκώνει μια παλέτα χαρακτήρων. Ο Χρήστος Σαπουντζής που υποδύεται τον Καπετάν Φορτουνάτο φοράει έναν χοντρό ναυτικό σκούφο και με το πυκνό γένι θυμίζει σικελό ψαρά. Περισσότερο όμως αυτό που εντυπωσιάζει είναι η εκφορά του λόγου του: μιλάει τρώγοντας τα φωνήεντα και φτιάχνοντας μια παράδοξη γλώσσα. Ο Γκαίτε μάλιστα όταν είδε την παράσταση του Γκολντόνι (ναι και τέτοιους θεατές προσείλκυε το ιταλικό έργο!) είπε με θαυμασμό: «Του έφαγε η θάλασσα τη γλώσσα». Αυτό που επίσης έχει το βάθος του είναι ο ρόλος του Ανακριτή που έχει ο Γιάννης Νταλιάνης. Ενα αυτοβιογραφικό ίχνος εντοπίζεται εδώ, αφού ο ίδιος ο Γκολντόνι είχε εργαστεί ως κρατικός υπάλληλος στην Κιότζα και μάλιστα είχε μια ερωτική περιπέτεια με μια νέα γυναίκα. Πρέπει να βρούμε τον τόνο της πλατείας μού λέει ο Νταλιάνης ενώ ο Νικόλας Χανακούλας (έχει τον ρόλο του ψαρά Μπέπε) σημειώνει με νόημα: «Το έργο έχει κάτι κρυμμένο μέσα του».

«Σας ευχαριστούμε πολύ. Αύριο έχουμε πρόβα στις 15.00». Το σταθερό τιμ των συνεργατών τού Παπαβασιλείου βρίσκεται διασκορπισμένο στην πλατεία, οι ηθοποιοί έχουν μόλις τελειώσει, τα φώτα έχουν ανάψει. Από την πλάγια έξοδο του θεάτρου, βάζουν τα μπουφάν τους και φεύγουν εμφανώς κουρασμένοι και στρεσαρισμένοι αλλά και με τη χαρά του θεάτρου ζωγραφισμένη πάνω τους. «Ζήτω η χαρά» είναι εξάλλου μία από τις επωδούς του έργου. «Το θέατρο είναι η στιγμή και το μνημόσυνό του ταυτόχρονα. Η δουλειά μας δεν αποτυπώνεται οντολογικά» λέει με νόημα ο Παπαβασιλείου που απαντάει με μια ελεγχόμενη συγκίνηση για το αν του λείπει σήμερα, περίπου δύο χρόνια από το φευγιό του, ο παλιός του γνώριμος και συνεργάτης Λευτέρης Βογιατζής: «Μου λείπει ο Λευτέρης. Μαζί στην πρώτη φάση της Σκηνής επιλέξαμε τους “Αγροίκους” του Γκολντόνι που εκείνος σκηνοθέτησε. Είναι εδώ βέβαια και ο Κουν και ο Στρέλερ με τον τρόπο τους. Η απουσία εξάλλου είναι ένας άλλος τρόπος να είναι κανείς εδώ». Τρυπώνει στα καμαρίνια.

Info
«Καβγάδες στην Κιότζα», από τις 19 Μαρτίου στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά (Ηρώων Πολυτεχνείου 32, τηλ. 210-4143.310 – 320) Πέμπτη και Παρασκευή 21.00, Σάββατο 18.00 και 21.00, Κυριακή 19.00. Πρωταγωνιστούν οι: Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, Γιάννης Νταλιάνης, Ελένη Ουζουνίδου, Αντρη Θεοδότου, Χριστίνα Μαξούρη, Αγγελος Μπούρας, Τζωρτζίνα Παλαιοθόδωρου, Αντώνης Πριμηκύρης, Χρήστος Σαπουντζής, Μενέλαος Χαζαράκης, Νικόλας Χανακούλας, Στράτος Χρήστου. Τα σκηνικά και κοστούμια είναι της Μαρί Νοέλ Σεμέ, οι φωτισμοί της Ελευθερίας Ντεκώ και η μουσική του Δημήτρη Καμαρωτού.