[Κιόσκι] Οι αναχωρητές της πραγματικότητας

Την Κυριακή που μας πέρασε συμπληρώθηκαν 40 χρόνια από την ημέρα που ο αξιωματικός του ιαπωνικού Αυτοκρατορικού Στρατού Χιρόο Ονόντα αποφάσισε να παραδοθεί αντιλαμβανόμενος επιτέλους ότι ο B’ Παγκόσμιος Πόλεμος είχε λήξει. Εως την προσωπική του συνθηκολόγηση είχε ζήσει 29 ολόκληρα χρόνια στη ζούγκλα ενός νησιού του αρχιπελάγους των Φιλιππίνων. Στις 9 Μαρτίου 1974, παρατηρεί ο συγγραφέας Γκαμπριέλε Ρομανιόλι στη Ρεπούμπλικα, ο Ονόντα έπαψε να είναι ένας ξεχασμένος στρατιώτης. Την ημέρα εκείνη έγινε το πρότυπο μιας υπαρξιακής συνθήκης: του ανθρώπου που αντιστέκεται μέχρις εσχάτων στην πραγματικότητα αρνούμενος μια μεγάλη αλλαγή που έχουν δεχθεί όλοι οι υπόλοιποι.

Ο Χιρόο Ονόντα άφησε την τελευταία του πνοή τον περασμένο Ιανουάριο. Ο θάνατός του δεν ήταν ο θάνατος ενός ανθρώπου αλλά ενός τρόπου ύπαρξης, ο οποίος για κάποιον λόγο μάς ασκεί μια παράξενη γοητεία. Υπάρχει κάτι αξιολύπητα δονκιχωτικό στην ιστορία του «τελευταίου Ιάπωνα». Είναι η τυφλή αφοσίωση σε κάτι αδιανόητο για όλους τους υπόλοιπους, που δεν μας αφήνει να την προσπεράσουμε αδιάφορα ή να λοιδορήσουμε τον πρωταγωνιστή της, που δεν μας επιτρέπει να τον ξεπετάξουμε σαν έναν «τρελό» που έζησε σχεδόν τριάντα χρόνια σε μια αφιλόξενη ζούγκλα. Ο Ονόντα έφτασε την υπαρξιακή συνθήκη της άρνησης της πραγματικότητας στα άκρα χωρίς να αντιλαμβάνεται ή χωρίς να τον ενδιαφέρει να αντιληφθεί το μέγεθος της θυσίας του. Και έδωσε λογική υπόσταση σε μια παραδοξότητα: κάτι μπορεί να μην έχει τελειώσει, ακόμη κι όταν έχει φτάσει στο τέλος του.

Αυτό το κάτι στην περίπτωση του Ονόντα ήταν ο B’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Στην περίπτωση του Φλορεντίνο Αρίσα είναι ο έρωτας. Ο Ρομανιόλι εντοπίζει στο κεντρικό πρόσωπο του «Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας» τη λογοτεχνική εκδοχή του «τελευταίου Ιάπωνα» – σε αυτόν τον μυθιστορηματικό ήρωα που καταδικάζει τον εαυτό του σε ένα είδος συναισθηματικής αναπηρίας και περιμένει 51 χρόνια, 9 μήνες και 4 ημέρες για να κάνει τη Φερμίνα Δάσα δική του.

Πριν από μερικές ημέρες η εφημερίδα Λα Στάμπα συνέταξε έναν κατάλογο με τους τελευταίους «Ιάπωνες» της ιταλικής δημόσιας ζωής – κυρίως της πολιτικής. Η λίστα χώρεσε τόσους πολλούς ώστε ο συντάκτης της κατέληξε στο συμπέρασμα πως η Ιταλία είναι μια χώρα «τελευταίων Ιαπώνων». Μια πανσπερμία αναχωρητών της πραγματικότητας που αρνούνται ότι ο κόσμος έχει αλλάξει μπορεί να βρει κανείς και στην Ελλάδα. Στην περίπτωσή τους, όμως, δεν υπάρχει ίχνος δονκιχωτισμού, δεν υπάρχει καμία αφοσίωση, καμία θυσία και καμία γοητευτική παραδοξότητα. Κανένας τους δεν εξαφανίστηκε σε μια ζούγκλα όπως ο Χιρόο Ονόντα. Και κανένας τους δεν βυθίστηκε στη σιωπή όπως ο Φλορεντίνο Αρίσα.