Τι κρύβει το παζλ της κρίσης

Μόνο εάν κάποιος μελετήσει εις βάθος την περίπλοκη ιστορία της Ουκρανίας και τις σχέσεις γεωγραφικής αγάπης – μίσους των διαφορετικών περιοχών της με τη Ρωσία θα μπορέσει να κατανοήσει τα όσα γίνονται τις τελευταίες εβδομάδες στη χώρα και κυρίως στη Xερσόνησο της Κριμαίας. Πολυετείς συγκρούσεις, ένας εθνικιστής ηγέτης που άλλοι θεωρούν ήρωα και άλλοι προδότη και μία βάση που προσφέρει τη σημαντική για τα γεωπολιτικά δεδομένα έξοδο του ρωσικού στόλου στη Μεσόγειο συνθέτουν ένα παζλ που μπορεί να δώσει απαντήσεις σε μια κρίση που χαρακτηρίστηκε «η μεγαλύτερη στην Ευρώπη τον 21ο αιώνα».

Η ναυτική βάση του ρωσικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας στη Σεβαστούπολη δημιουργήθηκε από τη Μεγάλη Αικατερίνη μετά την απόκτηση των εδαφών της Κριμαίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, τον 18ο αιώνα, πριν από 230 χρόνια. Από τη ναυτική παράδοση της περιοχής ξεχωρίζει η ιστορία του διάσημου θωρηκτού «Ποτέμκιν» και της ανταρσίας του στη Σεβαστούπολη, που σήμανε την έναρξη της επανάστασης των μπολσεβίκων το 1917. Πιο πρόσφατα, η δεκάμηνη πολιορκία αυτού του στρατηγικού σημείου στοίχισε στα γερμανικά στρατεύματα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου 170.000 θύματα. Η Σεβαστούπολη απελευθερώθηκε από τον σοβιετικό στρατό το 1944. Ο Στάλιν προχώρησε σε εθνοκάθαρση, εκτοπίζοντας μαζικά στην Κεντρική Ασία τους παλαιούς κατοίκους της Κριμαίας – Τατάρους, Ελληνες, Βουλγάρους και Αρμενίους.

Η παραχώρηση της Κριμαίας στην Ουκρανία έγινε το 1954 από τον τότε ηγέτη της ΕΣΣΔ Νικίτα Χρουστσόφ, ο οποίος προέρχεται από ένα χωριό στα ρωσοουκρανικά σύνορα και επί Στάλιν είχε οριστεί κυβερνήτης της Ουκρανίας. «Αυτή η παραχώρηση στην Ουκρανία μιας χερσονήσου που φιλοξενεί μία από τις πιο σημαντικές ρωσικές ναυτικές εγκαταστάσεις» γράφει ο ισπανός ναύαρχος εν αποστρατεία Χοσέ Τρεβίνιο, «οδήγησε τους Ρώσους να αισθάνονται απροστάτευτοι προς τα ανατολικά μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την ανεξαρτησία της Ουκρανίας – εξού και η συμφωνία που υπέγραψαν ο ρώσος πρόεδρος Μπορίς Γέλτσιν και ο ουκρανός ομόλογός του Λεονίντ Κραβτσούκ το 1992 για τη διαίρεση του σοβιετικού στόλου της Μαύρης Θάλασσας μεταξύ των δύο κρατών». Τον Μάιο του 1997 σε αντάλλαγμα για την αναγνώριση των νέων συνόρων η Μόσχα έμεινε με το 80% του στόλου της Μαύρης Θάλασσας και μια συμφωνία για τη διατήρηση της ναυτικής βάσης της Σεβαστούπολης για 20 χρόνια μέχρι το 2017, καθώς και 77 άλλων εγκαταστάσεων μεταξύ των οποίων και ο φάρος του ακρωτηρίου Σαρίχ. Αργότερα, το 2010, ο πρόεδρος Γιανουκόβιτς και ο Βλαντίμιρ Πούτιν υπέγραψαν συμφωνία που παρατείνει τη λειτουργία της ρωσικής βάσης για άλλα 25 χρόνια, δηλαδή μέχρι το 2042, με αντάλλαγμα τη σημαντική μείωση των τιμών του φυσικού αερίου που προμηθεύεται η Ουκρανία.

«Μετά την οικονομική κρίση των περασμένων δεκαετιών η Μόσχα προχωρά στην ανανέωση του στόλου της, εκσυγχρονίζοντας κυρίως τον στόλο των υποβρυχίων της αλλά και των πλοίων επιφανείας. Στόχος των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων είναι η αποκατάσταση της ναυτικής παρουσίας του ρωσικού στόλου στη Μεσόγειο» γράφει ο ισπανός ναύαρχος. Τη σημασία της ναυτικής βάσης της Σεβαστούπολης που φιλοξενεί τον μικρότερο από τους τέσσερις στόλους της Ρωσίας, με 25 μεγάλα σκάφη, τονίζουν πολλοί διεθνείς αναλυτές. «Παρότι η Ρωσία συνεχίζει να κατασκευάζει μια μεγάλη ναυτική βάση στη δική της περιοχή στο Νοβοροσίσκ, κοντά στο Σότσι» παρατηρεί ο αμερικανός στρατιωτικός αναλυτής Στίβεν Μπέρντσλεϊ, «η Σεβαστούπολη παραμένει η πιο σημαντική ναυτική βάση στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας λόγω του μεγέθους, της τοποθεσίας και των υποδομών της». Και ο ειδικός επί των ρωσικών στρατιωτικών μεταρρυθμίσεων Ντμίτρι Γκόρενμπουργκ παρατηρεί: «Ισως τα γεγονότα στην Κριμαία να έχουν ως βασικό κίνητρο τον φόβο των Ρώσων ότι θα χάσουν τη βάση στη Σεβαστούπολη».