Η Ελβετία που πατάει σε δυο βάρκες

Με μόλις 8 εκατομμύρια πολίτες που ζουν σε 41.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, η Ελβετία είναι η 92η χώρα στον κόσμο σε πληθυσμό και η 132η σε έκταση. Το ειδικό της βάρος, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερο. Η χώρα του Γουλιέλμου Τέλλου ανήκει στο κλαμπ των 20 ισχυρότερων οικονομιών του κόσμου, έχει το έβδομο μεγαλύτερο χρηματιστήριο και το πέμπτο νόμισμα σε όγκο συναλλαγών. Είναι επίσης το μέρος που προτιμούν να ασφαλίζουν τα χρήματά τους οι περισσότεροι πλούσιοι – κι αυτό παρά το γεγονός ότι το περίφημο απόρρητο των ελβετικών τραπεζών έχει δεχθεί τα τελευταία χρόνια απανωτά πλήγματα. Η Ελβετία, όμως, δεν στηρίζεται μόνο στις τράπεζές της. Στο έδαφός της φιλοξενεί τις έδρες μεγάλων πολυεθνικών, παράγει πολλά προϊόντα ποιότητας πέρα από ρολόγια και σοκολάτες και διαθέτει εκπαιδευτικά ιδρύματα πρώτης γραμμής, όπως είναι οι πολυτεχνικές σχολές της Ζυρίχης και της Λωζάννης. Ο πραγματισμός της και η ουδετερότητά της ενισχύουν τον ρόλο της και στη γεωπολιτική σκακιέρα.

Με άλλα λόγια, η Ελβετία μετράει. Κι αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος για τον περιορισμό της «μαζικής μετανάστευσης» από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης προκάλεσε και εξακολουθεί να προκαλεί πλήθος αντιδράσεων. Στο άμεσο μέλλον θα φανούν και οι επιπτώσεις. Εκείνο το 50,3% που προέρχεται κυρίως από τις γερμανόφωνες αγροτικές περιοχές και ψήφισε υπέρ των περιορισμών, έθεσε αυτομάτως τις σχέσεις της Ελβετίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση σε μια εντελώς διαφορετική βάση. Στην πραγματικότητα, όμως, η ανεξάρτητη Ελβετία που αρνήθηκε υπερήφανα να ενταχθεί στην ΕΕ και διατήρησε το δικό της νόμισμα, δεν είναι τόσο ανεξάρτητη όσο θα ήθελε να πιστεύει ο μισός πληθυσμός της. Το ελβετικό εμπόριο, για παράδειγμα, γίνεται κυρίως με τις χώρες-μέλη της ΕΕ, η χώρα που εισάγει τα περισσότερα ελβετικά προϊόντα στον κόσμο είναι η Γερμανία, οι περισσότεροι ξένοι που ζουν κι εργάζονται στο έδαφός της είναι Γερμανοί, ενώ κάθε μέρα διασχίζουν τα ιταλοελβετικά σύνορα 60.000 Ιταλοί.

Οι δεσμοί είναι επομένως πολύ στενοί και για να κοπούν θα πρέπει να ξαναγραφτούν όλες οι συμφωνίες που έχει υπογράψει η Ελβετία με την Ευρωπαϊκή Ενωση σε μια σειρά από τομείς. Αυτό και μόνο κάνει την ψήφο τής 9ης Φεβρουαρίου κάτι περισσότερο από εσωτερικό ζήτημα της Ελβετίας. Κατά συνέπεια, ο τρόπος που θα ξεπεραστεί ο σκόπελος δεν αφορά μόνο τη Βέρνη αλλά και τις Βρυξέλλες. Το παράδοξο που δημιουργήθηκε από τον φόβο της ξένης εισβολής, τον οποίο καλλιέργησε τεχνηέντως ο ηγέτης της αντιευρωπαϊκής Δεξιάς Κρίστοφ Μπλόχερ, ξεπερνάει τα ελβετικά σύνορα. Το πρόβλημα περιέγραψε με ακρίβεια στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Φίλιπ Χίλντεμπραντ, πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ελβετίας και σήμερα Νο 2 της BlackRock: «Η Ελβετία βρίσκεται στην καρδιά της Ευρώπης και τώρα πρέπει να επιλέξει. Θέλει να συνεχίσει να απολαμβάνει την ευημερία η οποία προέρχεται από μια οικονομία στενότατα συνδεδεμένη με την Ευρώπη και να αποδεχθεί τη μερική απώλεια της κυριαρχίας που κάτι τέτοιο συνεπάγεται; Ή προτιμά να ξαναγίνει απόλυτος κύριος του εαυτού της με αντάλλαγμα την πτώση του βιοτικού επιπέδου των κατοίκων της και τη σταδιακή απομάκρυνσή της από τις ευρωπαϊκές αγορές;». Το νόημα είναι σαφές: η Ελβετία δεν μπορεί να έχει και την πίτα ολόκληρη και το σκυλί χορτάτο.

ΔΙΑΙΡΕΣΕΙΣ. Η επιλογή δεν είναι εύκολη για πολλούς λόγους. Ενας είναι ότι θα θέσει σε δοκιμασία την ελβετική ομοψυχία. Η ψήφος των Ελβετών χρωματίστηκε εθνικά με τους γαλλόφωνους να ψηφίζουν κατά των περιορισμών και τους γερμανόφωνους υπέρ. Η άλλη διαίρεση εμφανίστηκε ανάμεσα στις αστικές και τις αγροτικές περιοχές. Μια διαίρεση πάντως σημειώθηκε και στους κόλπους της ΕΕ όπου, αντίθετα με τους υπόλοιπους, η Βρετανία και κάποιοι στις σκανδιναβικές χώρες δεν είδαν με καθόλου κακό μάτι το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Πράγμα που σημαίνει ότι η Ευρώπη που επισήμως οργίστηκε και απείλησε με αντίποινα πρέπει να κάνει κι αυτή μια επιλογή. Κατά κάποιον τρόπο, τα ευρωπαϊκά κράτη βρίσκονται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπα με το δίλημμα «περισσότερη ή λιγότερη Ευρώπη». Οπως πάντως σημειώνει ο αναλυτής Λούτσιο Καρατσόλο στην εφημερίδα «Λα Ρεπούμπλικα», δεν θα πρέπει να εκπλαγεί κανείς εάν κάποτε οι ιστορικοί καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι το ελβετικό δημοψήφισμα σηματοδότησε την αρχή της πορείας προς μια άλλη Ευρώπη, η οποία δεν θα έχει πολλά κοινά με την Ευρωπαϊκή Ενωση που γνωρίζουμε σήμερα και κανένα κοινό σημείο με το όραμα των ιδρυτικών της πατέρων.