[Κιόσκι] «Αστοί όλων των χωρών, ενωθείτε!»

Οσοι έχουν επισκεφθεί τον τάφο του Καρλ Μαρξ στο κοιμητήριο Χάιγκεϊτ, στο Λονδίνο, είναι αδύνατο να μην έχουν διαβάσει την επιγραφή «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε!» που έχει χαραχθεί στον τύμβο κάτω από την προτομή του. Θα ήταν επίσης σχεδόν απίθανο να μην έχουν ξανακούσει τη φράση. Αυτό το ηρωικό κάλεσμα προς την εργατική τάξη μαζί με το φάντασμα που πλανιέται πάνω από την Ευρώπη και τη δικτατορία του προλεταριάτου συνθέτουν ό,τι ξέρει συνήθως για τον Μαρξ όποιος δεν έχει διαβάσει ποτέ του Μαρξ. Σχετικοί και άσχετοι, πάντως, ξέρουμε σήμερα ότι πάνω από την Ευρώπη πλανιούνται ενδεχομένως πολλά φαντάσματα αλλά σίγουρα όχι του κομμουνισμού. Ξέρουμε ακόμη ότι η ιδέα της δικτατορίας του προλεταριάτου δεν είναι και πολύ δημοφιλής. Και ότι οι προλετάριοι δεν ενώθηκαν τελικά ποτέ.

Οπως, όμως, σημειώνει ο Τσαρλς Κένι στην επιθεώρηση Φόρεϊν Πόλισι, υπάρχουν βάσιμες ελπίδες να ενωθούν οι αστοί. Ο Μαρξ, επισημαίνει ο συγγραφέας του βιβλίου «Upside of Down: Why the Rise of the Rest is Great for the West», είχε μία μάλλον αντίληψη Αποκάλυψης του πράγματος. Πίστευε ότι η μεγάλη μάζα θα ξεσηκωνόταν εναντίον της ολιγομελούς πλουτοκρατίας και ότι το σκορ θα ήταν στο τέλος Προλετάριοι – Πλούσιοι 1-0. Η αντίληψη αυτή είχε μια λογική. Την εποχή που έγραφε ο Μαρξ το Κεφάλαιο, οι φτωχοί Βρετανοί δεν διέφεραν από τους φτωχούς Γάλλους, τους φτωχούς Αμερικανούς ή τους φτωχούς Αργεντινούς. Με άλλα λόγια, υπήρχε ένα είδος ισότητας στην ανέχεια.

Οσο όμως κέρδιζε έδαφος η Βιομηχανική Επανάσταση τόσο η ισότητα υποχωρούσε: το 1870 το κατά κεφαλήν εισόδημα στη Βρετανία ήταν πέντε φορές μεγαλύτερο από το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Αφρική. Το 2010 ήταν σχεδόν δεκαπλάσιο. Σύμφωνα με μία μελέτη του οικονομολόγου της Παγκόσμιας Τράπεζας Μπράνκο Μιλάνοβιτς, το μέσο εισόδημα του πλουσιότερου 5% των Ινδών ήταν περίπου ίσο με το μέσο εισόδημα του φτωχότερου πιο φτωχού 5% των Αμερικανών. Αυτό σημαίνει ότι οι φτωχοί Αμερικανοί ανήκουν στην οικονομική ελίτ της Νοτιανατολικής Ασίας. Και είναι κάτι που εξηγεί τον λόγο για τον οποίο οι προλετάριοι όλων των χωρών δεν ενώθηκαν ποτέ.

Την ίδια ώρα, ωστόσο, το χάσμα έχει αρχίσει να μειώνεται. Το 2030, εκτιμούν οι ειδικοί, η Κίνα και η Βραζιλία θα είναι το ίδιο πλούσιες με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Αν η οικονομική ανάπτυξη στον αναπτυσσόμενο κόσμο συνεχιστεί με αυτούς τους ρυθμούς, τότε το 41% του παγκόσμιου πληθυσμού θα ανήκει σε δύο δεκαετίες στην κατηγορία των μεσο-ανώτερων εισοδημάτων. Πάνω από τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο, πλανιέται το φάντασμα μιας τεράστιας μεσαίας τάξης.