«Ο τελευταίος μεγάλος απελευθερωτής»

«Γεννημένος στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, πολύ μακριά από τους διαδρόμους της εξουσίας, ένα παιδί που φρόντιζε γελάδια και μαθήτευε δίπλα στους γέροντες τις φυλή του, ο Μαντίμπα θα εξελισσόταν στον τελευταίο μεγάλο απελευθερωτή του 20ού αιώνα. Οπως ο Γκάντι, θα ηγείτο ενός κινήματος αντίστασης, ενός κινήματος που στην αρχή του είχε λιγοστές πιθανότητες επιτυχίας. Οπως ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, θα έδινε φωνή στους καταπιεσμένους και την ηθική αναγκαιότητα για φυλετική δικαιοσύνη. Θα άντεχε μια σκληρή φυλάκιση, που ξεκίνησε την εποχή του Κένεντι και του Χρουστσόφ και έφθασε ώς τις τελευταίες ημέρες του Ψυχρού Πολέμου. Βγαίνοντας από τη φυλακή, χωρίς τη δύναμη των όπλων, θα κρατούσε – όπως ο Λίνκολν – τη χώρα του ενωμένη όταν έφθασε στα πρόθυρα της διάλυσης. Οπως οι πατέρες της Ανεξαρτησίας της Αμερικής, θα θέσπιζε μια συνταγματική τάξη προκειμένου να διατηρήσει την ελευθερία για τις μελλοντικές γενιές, μια δέσμευση στη δημοκρατία και το κράτος δικαίου που επικυρώθηκε όχι μόνο από την εκλογή του αλλά και από την προθυμία του να αποχωρήσει από την εξουσία.

Είναι προκλητικό να θυμόμαστε τον Νέλσον Μαντέλα ως είδωλο, χαμογελαστό και ήρεμο, αποκομμένο από τις καθημερινές ασχολίες όλων μας. Ομως ο ίδιος ο Μαντίμπα αντέδρασε σε ένα τέτοιο πορτρέτο μακριά από τη ζωή. Αντίθετα, επέμεινε να μοιράζεται μαζί μας τις αμφιβολίες και τους φόβους του, τα λάθη του μαζί με τις νίκες του. «Δεν είμαι άγιος», έλεγε, «εκτός εάν θεωρείται άγιος ένας αμαρτωλός που συνεχίζει να προσπαθεί».

Ακριβώς επειδή μπορούσε να παραδεχθεί τις ατέλειες, γεμάτος χιούμορ, παρά τα βάρη που σήκωνε, τον αγαπήσαμε τόσο. Δεν ήταν ένα άγαλμα φτιαγμένο από μάρμαρο, ήταν ένας άνθρωπος με σάρκα και οστά – γιος και σύζυγος, πατέρας και φίλος. Τίποτα απ’ όσα πέτυχε δεν ήταν αναπόφευκτο. Στη διάρκεια της ζωής του, βλέπουμε έναν άνθρωπο που κέρδισε τη θέση του στην Ιστορία μέσα από αγώνες και ευφυείς κινήσεις, επιμονή και πίστη. Μας έδειξε τη δύναμη της δράσης, της ανάληψης ρίσκου για την προώθηση των  ιδανικών του. Κατόρθωσε να μετατρέψει τον θυμό του σε οργάνωση και στρατηγικές ούτως ώστε άνδρες και γυναίκες να διεκδικήσουν την αξιοπρέπειά τους. Και δέχθηκε τις επιπτώσεις των πράξεών του.

Δεν θα δούμε ξανά κάποιον σαν τον Νέλσον Μαντέλα. Ομως θέλω να προτρέψω τους νέους παντού να ακολουθήσουν το έργο του. Πριν από 30 χρόνια, όταν ήμουν φοιτητής, έμαθα για τον Μαντέλα. Με έκανε να συνειδητοποιήσω τις ευθύνες μου και με έκανε να θέλω να γίνω καλύτερος.

Οταν η νύχτα βαθαίνει, όταν η αδικία πέφτει βαριά στις καρδιές μας ή τα όνειρά μας δείχνουν μακρινά, ας σκεφτόμαστε τον Μαντίμπα και τα λόγια που του έφερναν ανακούφιση μέσα στους τέσσερις τοίχους της φυλακής:

Είμαι ο καπετάνιος
της ψυχής μου».

Γίγαντας της Ιστορίας
Είναι δύσκολο να συλλάβεις με λέξεις τη βαθιά αλήθεια του ατόμου και τις μοναδικές ποιότητες που φωτίζουν την ψυχή του. Είναι πολύ πιο δύσκολο να το κάνεις για έναν γίγαντα της Ιστορίας που ώθησε ένα ολόκληρο έθνος στη δικαιοσύνη, συγκινώντας δισεκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο