Σκιά και τέχνη, από τους αμφορείς έως τον Καραγκιόζη

Η σκιά είναι σημαντική όσο και το φως. Ειδικά στην Τέχνη. Εχει μπει στον κόσμο της τέχνης, στη ζωγραφική, τον κινηματογράφο, τη φωτογραφία, τη φιλοσοφία, την ποίηση και τη λογοτεχνία.

Με αυτό το θέμα, υπό τον τίτλο «Η σημασία της σκιάς στην τέχνη της αρχαιότητος και της σημερινής εποχής» ο ζωγράφος Αλέκος Φασιανός και ο αρχιτέκτονας και ιστορικός της τέχνης Κώστας Καζαμιάκης διοργάνωσαν συν-διάλεξη στο αμφιθέατρο του Ιδρύματος Θεοχαράκη.Πρώτος ζωγςράφος που χρησιμοποίησε τη σκιά – εξήγησε ο Κώστας Καζαμιάκης – ήταν ο Σαυρίας ο Σάμιος που έζησε τον 6ο π.Χ. ο οποίος μέσα σε μαύρο φόντο – σκιά έφτιαξε το περίγραμμα ενός αλόγου. Αργότερα στην Πολιτεία (ή Περί δικαίου), ένα από τα γνωστότερα έργα του Πλάτωνα, το οποίο γράφτηκε περίπου το 380 π.Χ. περιλαμβάνεται η αλληγορία του σπηλαίου. Ο Πλάτωνας περιγράφει μια ομάδα ανθρώπων που ζουν σε ένα σπήλαιο όλη τους τη ζωή, χωρίς να μπορούν να βγουν στην επιφάνεια ούτε να δουν πίσω τους. Μαζί τους «ζει» μια φλόγα, η οποία φωτίζει αντικείμενα που κινούνται και ρίχνει σκιές στα τοιχώματα του σπηλαίου. Οι φυλακισμένοι αρχίζουν να πιστεύουν ότι οι σκιές αυτές είναι η πραγματικότητα και όχι «απλά αντίγραφα των αληθινών». Στην αρχαία Ελλάδα, επίσης, τα μελανόμορφα αγγεία βασίζονταν στην προβολή της σκιάς.

Στην Αναγέννηση, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι απογείωσε την τέχνη της σκιάς, ενώ οι ιμπρεσιονιστές ήταν οι πρώτοι που έδωσαν χρώμα στη σκιά. Την ίδια τεχνική, όπως εξήγησε ο ζωγράφος, εφαρμόζει και ο Αλέκος Φασιανός, σε μια μπλε σκούρα απόχρωση.

Ο Φρίντριχ Νίτσε στον «Ζαρατούστρα» του έγραψε: «Μάθε, σκιά μου, ότι σ’ αγαπώ όσο και το φως. Η σκιά και το φως κρατιούνται χέρι-χέρι. Οταν χάνεται το φως, πίσω του φεύγει και η σκιά». Ηταν μια ακόμη… σκιώδης πτυχή που προστέθηκε στο «ταξίδι» της συν-διάλεξης. Στο οποίο «μπήκε» και ο πορτογάλος θαλασσοπόρος Φερδινάνδος Μαγγελάνος (με ρήση του 1510): «Η Εκκλησία λέει ότι η γη είναι επίπεδη, εγώ όμως λέω ότι είναι στρογγυλή. Εχω δει τη σκιά της στο φεγγάρι κι έχω περισσότερο εμπιστοσύνη σε μια σκιά παρά στην Εκκλησία».

Ακόμα και σήμερα, η NASA έχει δημοσιοποιήσει φωτογραφίες όπου η σκιά υποδεικνύει τη δύναμη και την κατεύθυνση του φωτός, όπως αυτές με τη σκιά των αστροναυτών στη Σελήνη.

Κλείνοντας το κοινό τους «ταξίδι» ενώπιον του κοινού, ο Αλέκος Φασιανός και ο Κώστας Καζαμιάκης έπαιξαν μαζί θέατρο σκιών με άξονα τον Περσέα και την Ανδρομέδα.