Και τώρα, ο θησαυρός του τσάρου

Στην τούρτα της αποκάλυψης ενός θησαυρού 1.406 έργων τέχνης με ηχηρές υπογραφές, αξίας ενός και πλέον δισεκατομμυρίου ευρώ – «θαμμένων» πίσω από βουνά με ληγμένες κονσέρβες σε ένα διαμέρισμα στο Μόναχο – και της επίμονης σιωπής των γερμανικών Αρχών για το ακριβές περιεχόμενό του, ήρθε να προστεθεί το κερασάκι: ένα περίφημο μυστήριο. Αλυτο ακόμη, φυσικά, ως μυστήριο. Το οποίο περιβάλλεται από τσαρική μεγαλοπρέπεια και πολυτέλεια και ναζιστική περιβολή.

Ο λόγος για την θρυλική Κεχριμπαρένια Αίθουσα, που είχε εμπνευστεί για τα Θερινά Ανάκτορα του ο Πέτρος ο Μέγας στην Αγία Πετρούπολη του 18ου αιώνα. Αίθουσα από την οποία έχει μείνει μόνον το κέλυφος στο Τσάρσκοε Σελό, το οποίο και σήμερα τα ταξιδιωτικά γραφεία όλου του κόσμου διαφημίζουν ως γοητευτικό παραμύθι, στρέφοντας την προσοχή στους επίχρυσους τρούλους στο παρεκκλήσι του Ανακτόρου της Αικατερίνης ή στην Τραπεζαρία των Ιπποτών.

Ο 79χρονος συνταξιούχος Κορνήλιος Γκούρλιτ, φύλακας του εικαστικού θησαυρού που ήταν λεία του Χίτλερ, του Γκέμπελς και του Γκέρινγκ πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν είχαν προσλάβει τον έμπορο τέχνης πατέρα του Χίλντεμπραντ Γκούρλιτ, υποστηρίζει ότι κατέχει το μυστικό του τι απέγινε η θρυλική Κεχριμπαρένια Αίθουσα. Ετσι τουλάχιστον έχει επανειλημμένα πει ο Κορνήλιος στον ξάδελφό του Εκεχαρτ Γκούρλιτ, που ζει στην Βαρκελώνη. Και ο ξάδελφος, 65 ετών και φωτογράφος στο επάγγελμα, μίλησε στην βρετανική εφημερίδα «Ντέιλι Μέιλ»: «Σε όλη του τη ζωή μάς έλεγε ότι πριν ακριβώς από τον θάνατό του – αλλά όχι νωρίτερα – θα πει στον κόσμο που βρίσκεται η Κεχριμπαρένια Αίθουσα».

Αν ο ισχυρισμός του ξαδέλφου και του Κορνήλιου Γκούρλιτ (που εξετάζεται φορολογικά για κάποιους από τους πίνακες που έβγαλε κατά καιρούς στο σφυρί) αποδειχθεί αληθινός και βρεθεί ο θεωρούμενος ως χαμένος κεχριμπαρένιος διάκοσμος της ιστορικής αίθουσας, βάρους έξι τόνων, θα μπορούσε να επισκιάσει –  σύμφωνα με κάποιους ειδικούς στον κόσμο της τέχνης – ακόμη και το εύρημα των 1.406 λεηλατημένων πινάκων, των οποίων αναζητούνται οι νόμιμοι κάτοχοι ή οι κληρονόμοι τους. Οι Ναζί είχαν ξηλώσει βάναυσα τον διάκοσμο από τους τοίχους της αίθουσας, αφήνοντάς την σχεδόν γυμνή.

ΣΕΝΑΡΙΑ. Επί δεκαετίες δημοσιεύονταν υποθέσεις και σενάρια, αστήρικτα μέχρι σήμερα, για το που βρίσκεται ο θησαυρός της Αίθουσας του Μεγάλου Πέτρου, που θεωρούνταν μοναδικό κομψοτέχνημα και η αξία του σήμερα θα μπορούσε να εκτιμηθεί και σε πάνω από 200 εκατ. δολάρια.

Η κατασκευή της Κεχριμπαρένιας Αίθουσας, έργο του γλύπτη Αντρέας Σλίτερ, τοποθετείται στο 1701. Αρχικά ο πολύτιμος διάκοσμος από ήλεκτρο τοποθετήθηκε σε γυμνή αίθουσα στο Παλάτι του Σαρλότενμπουργκ, έδρα των πρώσων βασιλέων. Στη διάρκεια μιας επίσημης επίσκεψης του Μεγάλου Πέτρου στο Παλάτι προκάλεσε τον θαυμασμό του τόσο που ο πρώσος μονάρχης Φρειδερίκος Γουλιέλμος Α’, στην προσπάθειά του να κάνει συμμάχους τους Ρώσους, αποφάσισε να του την δωρήσει. Ο διάκοσμος μεταφέρθηκε στο χειμερινό παλάτι του τσάρου στην Αγία Πετρούπολη και τελικά τοποθετήθηκε σε αίθουσα του θερινού παλατιού το 1755.

Μόνον ελάχιστα έργα συντήρησης υπέστη στους επόμενους δύο αιώνες, μέχρι την εισβολή των Ναζί στην τότε Σοβιετική Ενωση το 1941. Παρότι οι Ρώσοι προσπάθησαν να κρύψουν το πολύτιμο υλικό πίσω από ταπετσαρίες, οι άνδρες του Χίτλερ αποκάλυψαν την Κεχριμπαρένια Αίθουσα και την αποξήλωσαν μέσα σε 36 ώρες για να φορτώσουν τα διακοσμητικά στοιχεία και να τα στείλουν στον Πύργο του Κένιγκσμπεργκ, στην ακτή της Βαλτικής.

«ΦΟΒΑΤΑΙ». Καθώς ο πατέρας του Κορνήλιου Γκούρλιτ είχε χρισθεί επίσημος έμπορος τέχνης του Γ’ Ράιχ και του Χίτλερ, δεν αποκλείεται πράγματι ο ίδιος – και κατά συνέπεια και ο γιος του – να γνώριζε πού τελικά κατέληξαν τα κιβώτια με το πολύτιμο τσαρικό υλικό. Ο ξάδελφός του πάντως ισχυρίστηκε ότι ο Κορνήλιος δεν μιλάει, φοβούμενος τη «μαφία της τέχνης». Για τον ίδιο λόγο και δεν αποκάλυψε ο Εκερχαρτ πού βρίσκεται. «Δεν μπορώ να σας πω ούτε καν αν είναι ζωντανός. Μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο για εκείνον. Τα κράτησε όλα μυστικά τόσα χρόνια. Δεν θέλω τώρα να τον πάρουν στο κυνήγι μαφιόζοι της τέχνης».

Οι ΗΠΑ και ο Γκούρλιτ
Στα Κρατικά Αμερικανικά Αρχεία στην Ουάσιγκτον, μια σειρά εγγράφων – όπως αποκαλύφθηκε χθες – πιστοποιούν το δούναι και λαβείν μεταξύ του επίσημου εμπόρου τέχνης των Ναζί Χίλντεμπραντ Γκούρλιτ και του αμερικανικού Στρατού, ο οποίος τον Δεκέμβριο του 1945 κατέγραψε ότι κατέσχεσε τρία κιβώτια με έργα τέχνης από τον πατέρα του Κορνήλιου Γκούρλιτ στο Ασμπαχ. Τελικά, τρία από τα έργα επιστράφηκαν το 1950 στον Γκούρλιτ, ανάμεσά τους αυτοπροσωπογραφία του Οτο Ντιξ και έργο του Σαγκάλ.