Η ποπ κουλτούρα σώζει

Η μικρή Μαρία μάς θύμισε ξανά τους Ρομά. Ευτυχώς, ρατσιστικές κορόνες αποφεύχθηκαν. Η ποπ κουλτούρα άλλωστε από νωρίς είχε φροντίσει να δώσει τη δική της εκδοχή των Τσιγγάνων εστιάζοντας στο ελεύθερο πνεύμα της φυλής. Συμβολικά, η μάχη κερδήθηκε όταν ο Παπαϊωάννου έβαζε το Ντάτσουν με τα καρπούζια στην τελετή λήξης των Αγώνων

ΣΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ
Γυφτοπούλες, Ατσιγγάνες
«Οταν βάνεις το τσεμπέρι/ το λελούδι στο αυτί/ το τσιγάρο εις το χέρι/ και στα κέντρα περπατείς» έγραφε ο ρεμπέτης Γιώργος Μπάτης ή Δάσκαλος για τους υπόλοιπους μάγκες του Πειραιά, το 1934. Ηταν το τραγούδι «Μια Γυφτοπούλα στο χαμάμ», ένα από τα 17 που ηχογράφησε σε όλη του τη ζωή. Είχε προηγηθεί η «Ατσιγγάνα» το 1933. Το 1938 ο Μάρκος Βαμβακάρης γράφει το «Ρίξε Τσιγγάνα τα χαρτιά». Η γοητεία μιας φυλής που πάντα ήταν στο περιθώριο δεν άφηνε ασυγκίνητους τους θαμώνες των τεκέδων. Αλλωστε, η προπολεμική εκδοχή του ρεμπέτικου λάτρευε τα απαγορευμένα από την «καλή κοινωνία» θέματα. Είτε ήταν χασίς είτε μια γυναίκα που φουμάρει.

ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ
Γαρίφαλο στ’ αυτί
Το 1955 προβάλλεται το «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο». Η εμπορική επιτυχία είναι τόσο μεγάλη που δύο χρόνια αργότερα ακολουθεί το σίκουελ «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο». Η μικρή αλλαγή στον τίτλο οφείλεται στην τεράστια απήχηση που έχει η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι  για το τραγούδι «Γαρύφαλλο στ’ αυτί» της πρώτης ταινίας, που ήταν αφιερωμένο στις τσιγγάνες ηρωίδες. Ο συνθέτης βέβαια την έγραψε μέσα σε ένα ταξί. Ο Χατζιδάκις μελοποιεί για τη δεύτερη το «Φούστα κλαρωτή και γαρύφαλλο στ’ αυτί». Και τα δύο φιλμ είναι εξαιρετική ηθογραφία της εποχής. Το βλέμμα του σκηνοθέτη προς τους Τσιγγάνους δεν έχει ίχνος ρατσισμού.

ΣΤΗΝ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
Ο Ταμτάκος και οι μπαλαμοί
Ο Ταμτάκος από την Αγία Βαρβάρα με το Ντάτσουν υπήρξε πρωταγωνιστής σειράς χιουμοριστικών ταινιών της δεκαετίας του 1980. Η απόδοση του χαρακτήρα των Τσιγγάνων άγγιζε τα όρια της καρικατούρας. Για τα σημερινά δεδομένα, ξεπερνούσε τη λεπτή κόκκινη γραμμή του πολιτικώς ορθού. Και ύστερα, ήρθαν οι «Ψίθυροι καρδιάς» το 1997. Η τηλεοπτική σειρά του Μανουσάκη με την Αννα Μαρία Παπαχαραλάμπους ως Τσιγγάνα Ερατώ και τον Απόστολο Γκλέτσο ως μπαλαμό (λευκό στα τσιγγάνικα). Τα τσιγγάνικα ήθη και τα έθιμα καθήλωναν το κοινό κάθε Δευτέρα στον καναπέ, η τηλεθέαση άγγιξε ακόμη και το 76,7%. Οι δε κλαρωτές φούστες της Ερατούς έγιναν για λίγο το απόλυτο φετίχ της μόδας.

ΣΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ
Οι μουσικές των τσιγγάνων
Η ταινία «Ο καιρός των Τσιγγάνων» με μουσική του Γκόραν Μπρέγκοβιτς  έκανε γνωστό τον συνθέτη στην Ελλάδα. Πήρε το παραδοσιακό τραγούδι των Ρομά των Βαλκανίων «Ederlezi» και δίνοντας τη δική του εκδοχή για το σάουντρακ προκάλεσε το ενδιαφέρον πολλών, ανάμεσά τους και ημών, για την τσιγγάνικη μουσική. Επειτα ήρθαν οι συνεργασίες με Νταλάρα και Πρωτοψάλτη με τις οποίες συμφιλίωσε τους Ελληνες με τον βαλκανικό τους εαυτό. Πλην του εντέχνου όμως η λαϊκή μας μουσική συνάντησε κάποιους ταλαντούχους έλληνες Τσιγγάνους, όπως 
ο Μανώλης Αγγελόπουλος, ο Μάκης Χριστοδουλόπουλος και ο Βασίλης Σαλέας, που το κοινό τούς λάτρεψε.