Οι βετεράνοι ενός πολέμου που το Βελιγράδι θέλει να ξεχάσει

Ενα τραύμα στο πόδι έφερε τον Ζέλικο Βούκελιτς πίσω στο σπίτι, στη Σερβία. Θεωρητικά, ο πόλεμος είχε τελειώσει γι’ αυτόν. Πρακτικά, όμως, η πληγωμένη υπερηφάνειά του τον οδήγησε σε ένα άλλο πολεμικό μονοπάτι. Οπως η ουλή στο πόδι του, το μέτωπο ακολουθεί τον Βούκελιτς κάθε δευτερόλεπτο της καθημερινότητάς του. «Είναι όπως η Κράινα», σχολιάζει στην «Γκάρντιαν» συγκρίνοντας τη μάχη με τους Κροάτες, πριν από 20 χρόνια, με τη σημερινή απόρριψή του από την κυβέρνηση του Βελιγραδίου. «Κάθεσαι και περιμένεις να συμβεί κάτι. Κάποια στιγμή, χάνεις την υπομονή σου και λες: “Ας σκοτώσουμε ο ένας τον άλλο”».  

Οι σέρβοι βετεράνοι σηκώνουν σήμερα ξανά τα όπλα τους, αυτή τη φορά ενάντια στο σερβικό κράτος. Κατηγορούν το Βελιγράδι ότι τους πρόδωσε παρακρατώντας συντάξεις και επιδόματα. «Σε δύο ώρες μπορώ να συγκεντρώσω 20 άνδρες, έτοιμους να πεθάνουν εάν το ζητήσω», υποστηρίζει θέλοντας να υπογραμμίσει την απόγνωση των συντρόφων του. Ο Βούκελιτς είναι γραμματέας της μεγαλύτερης οργάνωσης βετεράνων στη Σερβία, η οποία διεκδικεί περισσότερα δικαιώματα.

Από την άλλη πλευρά των συνόρων, ο ηγέτης των κροατών βετεράνων, ο Μίρκο Λιούμπιτσιτς, επικεφαλής ενός ισχυρού συνδέσμου των πρώην στρατιωτικών, κουνάει το κεφάλι του συγκαταβατικά για τα δεινά που περνούν οι πρώην εχθροί του στον πόλεμο.

Σε πλήρη αντίθεση με τον Βούκελιτς, ο Λιούμπιτσιτς επαινεί την πολιτική της κυβέρνησης προς τους πρώην στρατιώτες και επισημαίνει ότι το επόμενο βήμα για  τους «αποδεδειγμένους πατριώτες» είναι να εισαχθούν στα ανώτερα κλιμάκια των επιχειρήσεων και της πολιτικής. Συνιστά μάλιστα στους πρώην αντιπάλους να πάρουν μαθήματα από τη δική του οργάνωση.  Καθώς φαίνεται, όμως, δεν υπάρχουν πολλά αποθέματα συμπόνιας για τους εκατοντάδες χιλιάδες Σέρβους που πολέμησαν στα Βαλκάνια τη δεκαετία του ’90. Η εικόνα τους στο εξωτερικό είναι συνδεδεμένη ανεξίτηλα με την κτηνώδη βία και τη βαρβαρότητα. Ακόμη και οι συμπατριώτες τους στέκονται αμφίθυμοι απέναντί τους. Ο Λιούμπιτσιτς και οι σύντροφοί του χαιρετίζονται στην Κροατία ως branitelji, δηλαδή «υπερασπιστές» – ένας όρος με θετική χροιά. Οι Σέρβοι, πάλι, οι οποίοι μιλούν την ίδια γλώσσα, επιλέγουν πιο ουδέτερους χαρακτηρισμούς για τους πρώην στρατιώτες τους, όπως βετεράνοι ή borci (μαχητές).

Στους πολέμους που κατέστρεψαν τη Γιουγκοσλαβία, τα εδάφη που εξασφάλισαν μεγαλύτερη αυτονομία ή εθνικότητα όπως η Κροατία, το Κόσοβο, η Σλοβενία, αναδείχθηκαν τελικά στους μεγάλους νικητές. Οι απόμαχοι πολεμιστές που αγωνίστηκαν γι’ αυτά τα εδάφη απολαμβάνουν σήμερα γενναίες συντάξεις, προνόμια, κοινωνική αποδοχή. Η ευημερία τους αποτελεί αναμφισβήτητα μεγάλο βάρος για τις αδύναμες οικονομίες. Παρ’ όλα αυτά, οι πολιτικοί έχουν επιλέξει να πληρώνουν μέχρι τελευταίας δεκάρας τους ανθρώπους τους οποίους το εκλογικό σώμα θεωρεί μαχητές της ελευθερίας.

Είναι βέβαιο ότι η οικονομία της Σερβίας δεν είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των βετεράνων της. Οι διαδοχικές κυβερνήσεις ωστόσο δεν έχουν καταφέρει ούτε καν να περάσουν έναν νόμο που να αναγνωρίζει τους παλαιούς πολεμιστές ως διακριτή κατηγορία.