[Κιόσκι] Σ’ έναν κόσμο χωρίς κράτη

Πιθανότατα ο Φράνσις Φουκουγιάμα δεν ήταν ο πρώτος που την πάτησε προαναγγέλλοντας ένα τέλος που δεν ήρθε ποτέ. Το γεγονός, όμως, ότι ο ίδιος ανέβασε πολύ ψηλά τον πήχη προβλέποντας το τέλος ολόκληρης της Ιστορίας, καθώς και ότι διαψεύστηκε πολύ γρήγορα, έκανε την περίπτωσή του την πιο εμβληματική του είδους.

Από τότε έχει προαναγγελθεί το τέλος διάφορων πραγμάτων. Αλλά το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Είτε η πρόβλεψη βασίζεται σε κάποια προφητεία είτε στην υποτιθέμενη διορατικότητα κάποιου λιγότερο ή περισσότερο ειδικού, σχεδόν ποτέ δεν βγαίνει αληθινή. Ετσι όπως δεν ήρθε το τέλος του κόσμου, πράγμα για το οποίο ήταν σίγουροι οι μελετητές των ημερολογίων των Μάγια, αντιστοίχως δεν ήρθε το τέλος του καπιταλισμού ή του ευρώ. Δυστυχώς, δεν ήρθε ούτε το τέλος του Μπερλουσκόνι όταν παρέδωσε την εξουσία το φθινόπωρο του 2011, αλλά ούτε και του Πούτιν στις εκλογές της άνοιξης του 2012.

Στο χθεσινό φύλλο των Νιου Γιορκ Τάιμς ο Παράγκ Χανά, συγγραφέας του βιβλίου «Ο δεύτερος κόσμος: πώς οι αναδυόμενες οικονομίες επαναπροσδιορίζουν τον παγκόσμιο ανταγωνισμό στον 21ο αιώνα», υπογράφει ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο το οποίο πραγματεύεται το τέλος του έθνους – κράτους. Αλλά ο αμερικανοϊνδός ειδικός των διεθνών σχέσεων έχει την ευφυΐα να θέσει τον προβληματισμό του υπό τη μορφή ερωτήματος.

Ο προβληματισμός του ξεκινάει από μια έκθεση της CIA, η οποία συντάσσεται κάθε πέντε χρόνια. Οι συντάκτες της επιχειρούν να προβλέψουν τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις των σημερινών τάσεων. Με άλλα λόγια, η έκθεση «Εναλλακτικοί κόσμοι» περιλαμβάνει σενάρια για το πώς θα είναι ο κόσμος της επόμενης γενιάς. Ενα από αυτά τιτλοφορείται «Κόσμος χωρίς κράτη». Και φαντάζεται έναν πλανήτη στον οποίο η αστικοποίηση, η τεχνολογία και η συγκέντρωση κεφαλαίου θα υποχρεώσουν τα κράτη να παραχωρήσουν μέρος της εξουσίας τους.

Ο «Κόσμος χωρίς κράτη» εκτιμάται ότι θα γίνει πραγματικότητα το 2030. Ο Παράγκ Χανά διαπιστώνει, όμως, ότι βιώνουμε ήδη από σήμερα ένα μέρος αυτής της πραγματικότητας. Αυτό δεν σημαίνει ότι το έθνος – κράτος εξαφανίζεται ή ότι θα εξαφανιστεί. Σήμερα, ωστόσο, το κράτος είναι μόνο ένας από τους πολλούς τρόπους διακυβέρνησης και οργάνωσης μιας κοινωνίας: στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή ή την Ασία έχουν δημιουργηθεί εκατοντάδες «ειδικές οικονομικές ζώνες», τα σύνορα έχουν αρχίσει να ξεθωριάζουν.

Σε έναν τέτοιο κόσμο οφείλει να βρει τη θέση της η Ευρώπη. Και δεν μπορεί να την κατακτήσει παρά μόνο ως «κόσμος χωρίς κράτη», ως μια υπερεθνική οντότητα που δεν θα βασανίζεται από τους τοπικούς της εθνικισμούς και τις φυγόκεντρες δυνάμεις της. Για να γίνει αυτό, όμως, η Ενωμένη Ευρώπη θα πρέπει να επανεφεύρει τον λόγο της ύπαρξής της.