[Διαστάσεις] Ο δεύτερος θάνατος της σάτιρας

Η απονομή του Νομπέλ Ειρήνης στον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Οπλων μπορεί να απογοήτευσε όσους ήθελαν να βραβευτεί η Μαλάλα, όπως η απονομή του Νομπέλ Λογοτεχνίας στην Αλις Μονρό δυσαρέστησε όσους πίστευαν ότι έπρεπε επιτέλους να αναγνωριστεί η αξία του Φίλιπ Ροθ. Η απόφαση της νορβηγικής Επιτροπής είναι όμως σημαντική για τουλάχιστον δύο λόγους. Πρώτον, επειδή υπήρχε κίνδυνος να επιλεγεί ο… Βλαντίμιρ Πούτιν, κάτι που φέρνει στον νου τη φράση που είχε πει ο αμερικανός κωμικός Τομ Λέρερ το 1973, όταν πήρε το Νομπέλ Ειρήνης ο Χένρι Κίσινγκερ: «Πρόκειται για τον θάνατο της πολιτικής σάτιρας». Δεύτερον, επειδή η βράβευση του οργανισμού που εποπτεύει αυτό τον καιρό τη διάλυση του χημικού οπλοστασίου της Συρίας αποτελεί ουσιαστικά αναγνώριση του γεγονότος ότι οι δύο πάλαι ποτέ υπερδυνάμεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία, μπορούν να συνεργαστούν στο όνομα της ειρήνης. Και ποιος φημολογείται ότι βρίσκεται πίσω από αυτή την προσέγγιση; Ο Κίσινγκερ!

Αλλά ο άρχοντας της ρεαλπολιτίκ δεν βρίσκεται, στα ενενήντα του, στην επικαιρότητα μόνο για καλούς λόγους. Πριν από λίγες ημέρες κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες ένα βιβλίο με τον τίτλο «The Blood Telegram», που έχει διττή σημασία όπως θα καταλάβετε στη συνέχεια. Το έγραψε ο Γκάρι Μπας, δημοσιογράφος που διδάσκει διεθνή θέματα στο Πρίνστον. Και αποκαλύπτει τον ρόλο που έπαιξαν ο Νίξον και ο Κίσινγκερ στη σφαγή 200.000 κατοίκων της Ανατολικής Βεγγάλης (μετέπειτα Μπανγκλαντές) το 1971.

Στις 25 Μαρτίου εκείνου του χρόνου, ο τότε πρόεδρος του Πακιστάν Αγά Μουχάμαντ Γιαχία Χαν εξαπέλυσε πογκρόμ εναντίον της μειονότητας των ινδουιστών της Βεγγάλης, που θεωρούνταν φίλα προσκείμενοι στην Ινδία. Οι δολοφονίες, οι βιασμοί και οι καταστροφές κράτησαν μήνες. Θορυβημένος, ο αμερικανός γενικός πρόξενος στην Ντάκα Αρτσερ Μπλαντ έστειλε υπόμνημα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, με το οποίο περιέγραφε λεπτομερώς τις σφαγές και ζητούσε την άμεση αμερικανική επέμβαση. Ολόκληρος ο πακιστανικός στρατός άλλωστε εξαρτιόταν από την Ουάσιγκτον για τον εξοπλισμό, τη συντήρηση και τη χρηματοδότησή του. Αλλά ο Κίσινγκερ δεν κούνησε το δαχτυλάκι του. Ούτε σήκωσε το τηλέφωνο. Το προσωπικό του αμερικανικού προξενείου έκανε τότε κάτι ασυνήθιστο. Αξιοποιώντας μια μεταρρύθμιση από την εποχή του πολέμου του Βιετνάμ, που επέτρεπε στους διπλωμάτες να εκφράζουν τη διαφωνία τους με την επίσημη πολιτική, έστειλαν ένα τηλεγράφημα στην Ουάσιγκτον με το οποίο κατηγορούσαν την κυβέρνηση για ηθική χρεοκοπία και της ζητούσαν να δώσει τέλος στις ωμότητες, «ώστε να διαφυλαχθεί ο ρόλος της χώρας μας ως ηθικού ηγέτη του ελεύθερου κόσμου».

Αυτό που δεν ήξεραν ήταν ότι ο Κίσινγκερ χρησιμοποιούσε τον Γιαχία Χαν ως μεσάζοντα για να κανονίσει το μυστικό του ταξίδι στην Κίνα του Μάο τον Ιούλιο του 1971, που θα άνοιγε τον δρόμο για την ιστορική επίσκεψη του Νίξον τον επόμενο Φεβρουάριο. Το περίφημο αμερικανικό άνοιγμα στην Κίνα έγινε με το αίμα 200.000 δυστυχισμένων σε μια περιοχή του μακρινού Πακιστάν. Κάπως έτσι γράφεται η Ιστορία.