Διαζύγιο αλλά όχι ακόμα

Οι εκπρόσωποι της τρόικας, οι μαυροφορεμένοι απεσταλμένοι σε χώρες που χρειάζονται διάσωση, προκαλούν φόβο και μίσος όπου και αν πάνε, αλλά οι αριθμοί μιλούν: η τρόικα κατάφερε να αποτρέψει για την Ευρώπη μια στιγμή ανάλογη με την κατάρρευση της Lehman Brothers στις ΗΠΑ. Ωστόσο, έπειτα από τριάμισι χρόνια αυτή η λύση φαίνεται να έχει σοβαρές παρενέργειες που σχετίζονται με υψηλά ποσοστά ανεργίας, διαρκή ύφεση και βαθιά κοινωνική και πολιτική κρίση στην περιφέρεια της Ευρώπης, γράφει η ισπανική εφημερίδα «Ελ Παΐς», που διενήργησε μεγάλη έρευνα και μίλησε με αξιωματούχους της ΕΕ και οικονομολόγους για το μέλλον της τρόικας. Αλλά και η «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ» αναφέρει ότι η ευρωζώνη και το ΔΝΤ οδεύουν προς διαζύγιο καθώς οι συγκρούσεις στο εσωτερικό της τρόικας έχουν ενταθεί.
Τα αίτια αυτής της διάβρωσης πρέπει να αναζητηθούν στις αντιθέσεις μεταξύ της άκαμπτης πειθαρχίας που επιβάλλει η τρόικα παντού και στα πενιχρά αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί μέχρι σήμερα, από την Ιρλανδία έως την Ελλάδα. Οι διασώσεις έτσι όπως πραγματοποιήθηκαν θεωρούνται γενικά αποτυχία.

Ως αποτέλεσμα μιας συσσώρευσης λαθών και εσωτερικών διαφωνιών, αλλά και μιας ευρωζώνης που έχει προχωρήσει και είναι πλέον καλύτερα εξοπλισμένη από όσο όταν άρχισε η κρίση, η τρόικα έχει περιορισμένο χρόνο ζωής. Αυτό είναι κάτι  που όλοι παραδέχονται, κανείς όμως δεν αναμένει να διακοπεί η λειτουργία της απότομα και άμεσα. Συνεχώς πάντως έρχονται στο φως επεισόδια έντασης: η τρόικα είναι έτοιμη σταδιακά να διαχωριστεί, με την ΕΚΤ που θέλει να αποχωρήσει, μια Κομισιόν που επιθυμεί να συγκεντρώσει μεγαλύτερη εξουσία στα χέρια των Ευρωπαίων και το ΔΝΤ που δείχνει τις διαφωνίες του σε κάθε ευκαιρία.

ΚΟΙΝΟ ΜΥΣΤΙΚΟ. Κανείς όμως δεν κρύβει αυτό που έως πριν από λίγους μήνες αποτελούσε κοινό μυστικό. Ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο ότι «δεν είναι πιθανό» η Ευρωπαϊκή Τράπεζα να παραμείνει στην τρόικα μακροπρόθεσμα ή ακόμα και μεσοπρόθεσμα. Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών Υποθέσεων Ολι Ρεν άνοιξε την πόρτα για την πιθανότητα ενός ειρηνικού, σταδιακού τέλους της τρόικας στο Ευρωκοινοβούλιο, αλλά συνεργάτες του υπενθύμισαν ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως τα κράτη-μέλη επιθυμούν μια επικείμενη αλλαγή. Το ΔΝΤ περιορίστηκε να παραδεχθεί δημόσια ότι ο τρόπος λειτουργίας είναι ατελής, αλλά πριν από μερικούς μήνες εκτόξευσε μια τορπίλη με το mea culpa για την Ελλάδα, κατηγορώντας την Κομισιόν ότι δεν έχει καταλάβει τίποτα, ότι κακοποίησε τη χώρα με την άγρια λιτότητα και μη παραδεχόμενη ένα κοινό μυστικό: ότι αργά ή γρήγορα θα αναλάβει το χρέος ή ότι θα προχωρήσει σε παρόμοια λύση που θα ονομαστεί κάπως αλλιώς, όπως συνηθίζουν οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών.

«Η προθεσμία μέσα στην οποία γίνονται οι μεταρρυθμίσεις και οι προσαρμογές ποτέ δεν συμπίπτει με τον χρόνο που ελπίζουν οι πολίτες ότι θα επιτευχθούν οι βελτιώσεις», λέει πηγή των Βρυξελλών. «Η Ελλάδα είναι η πιο ξεκάθαρη περίπτωση. Μαζί με την προσαρμογή ήταν απαραίτητη και η δράση της ΕΚΤ, ένα είδος στήριξης της πολιτικής από τις Βρυξέλλες καθώς και οικονομίες πρόθυμες να τονώσουν τη ζήτηση στην καρδιά της Ευρώπης. Ομως δεν υπήρξε καμία πολιτική κίνηση για να γίνει οτιδήποτε από αυτά», σχολιάζει αξιωματούχος της Κομισιόν.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΚΤ. Η σταδιακή αποχώρηση του ΔΝΤ είναι ήδη εμφανής: στην Κύπρο, το μερίδιό του στη διάσωση είναι μόλις 10%, όταν στις άλλες χώρες ήταν το 1/3. Ωστόσο, για πολλούς ευρωπαίους οικονομολόγους ο ακρογωνιαίος λίθος της όλης διαδικασίας είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο ευρωπαϊκός θεσμός με τη μεγαλύτερη αξιοπιστία και δύναμη πυρός για την αντιμετώπιση της κρίσης. Η δύναμή της αυξάνεται: ανέλαβε το έργο της εποπτείας της ευρωπαϊκής τραπεζικής ένωσης. Επειδή παίζεται το κύρος της, θα πρέπει να προβεί σε έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Μέχρι πρόσφατα, όλοι πίστευαν ότι το κίνητρο του Ντράγκι για αυτή την εξαντλητική δοκιμασία ήταν να διατηρήσει τη φήμη που κέρδισε από αυτή την κρίση. Ομως σε περίπτωση απουσίας ενός ευρωπαϊκού «στρώματος» για τη χρηματοδότηση των κεφαλαιακών αναγκών εάν προκύψουν, όλο και περισσότεροι ειδικοί αμφιβάλλουν αν ο έλεγχος από την ΕΚΤ «θα είναι αρκετά αξιόπιστος», σύμφωνα με τον ιρλανδό οικονομολόγο Καρλ Βέλαν. «Εάν φανούν οι τρύπες στις τράπεζες και δεν υπάρχει ρευστό διαθέσιμο, αυτό μπορεί να εκθέσει την Ευρώπη σε ένα δεύτερο γύρο κρίσης του ευρώ και μάλιστα πολύ πιο επικίνδυνο», σχολιάζει διπλωμάτης μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας.

Οι αναλυτές εμφανίζονται ιδιαίτερα επικριτικοί για τον ρόλο της ΕΚΤ στην τρόικα. Ο Ντε Γκράβε χαρακτηρίζει «παραλογισμό» τη συμμετοχή της Τράπεζας στην τρόικα. «Η ΕΚΤ είναι ανεξάρτητος θεσμός που δεν δέχεται παρεμβάσεις από τις κυβερνήσεις. Αυτό όμως σημαίνει ότι και η ΕΚΤ θα πρέπει να απέχει από την παρέμβαση σε αποφάσεις υψηλής πολιτικής, συμβουλές για φόρους ή περικοπές δαπανών. Κι όμως αυτό έκανε συμμετέχοντας στην τρόικα. Γι’ αυτό πρέπει να αποχωρήσει το συντομότερο δυνατόν».