«Συνταγή» για τη γέννηση ενός τέλειου παιδιού

Θέλετε ο απόγονός σας να έχει μικρό κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου του παχέoς εντέρου; Να μην έχει ποτέ καρδιοπάθεια; Πόσα χρόνια θέλετε να ζήσει με ελάχιστα ιατρικά έξοδα; Μήπως τον θέλετε αθλητή σε συγκεκριμένο σπορ; Οχι, δεν πρόκειται για σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Παρά τα όποια ηθικά διλήμματα, η εταιρεία 23andMe απέσπασε το πρώτο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας παγκοσμίως που επιτρέπει στους μέλλοντες γονείς να επιλέγουν τα χαρακτηριστικά του παιδιού τους.

Θα μπορούν πριν ακόμη γεννηθεί το παιδί να γνωρίζουν και σε κάποιες περιπτώσεις να επιλέγουν το χρώμα των ματιών, των μαλλιών, τις δεξιότητες και τα ταλέντα που οι ίδιοι επιθυμούν για εκείνο. Η αμερικανική Υπηρεσία Κατοχύρωσης Ευρεσιτεχνιών κατοχύρωσε για πρώτη φορά στην Ιστορία άδεια «επιλογής γενετικών κυττάρων δότη βάσει γενετικών υπολογισμών». Σύμφωνα με όσα αναφέρει η εταιρεία 23andMe, «πλέον, με ένα απλό τεστ σιέλου που μπορεί να το κάνει ο καθένας από το σπίτι του τού δίνεται η δυνατότητα να γνωρίζει με μεγάλη ακρίβεια τα πιθανά χαρακτηριστικά του μωρού. Πώς γίνεται αυτό; Το τεστ συνδυάζει το DNA των δύο γονιών και δίνει το πιο πιθανό αποτέλεσμα».  

Ζητήματα ηθικής. Στο μεταξύ, αν και η εταιρεία προωθεί το τεστ για χρήση στο σπίτι και σε ζευγάρια που πρόκειται να γίνουν γονείς, σε μια ανάλυση από ομάδα ευρωπαίων βιοηθικών περιγράφεται ένα διαφορετικό σενάριο πίσω από αυτήν την πατέντα και αφορά στη χρήση με υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και προεπιλογή του καλύτερου εμβρύου. «Οι υποψήφιοι γονείς αναζητούν δότες ωαρίων και σπερματοζωαρίων με συγκεκριμένες μεταλλάξεις στο DNA. Οι απαιτήσεις αφορούν παιδί που θα έχει συγκεκριμένο ύψος, συγκεκριμένη μυϊκή ανάπτυξη που θα του επιτρέπει υψηλές αθλητικές επιδόσεις δίχως ιδιαίτερο κόπο. Και βέβαια, τα πιο εύκολα χαρακτηριστικά είναι το φύλο του παιδιού, το χρώμα των ματιών και των μαλλιών του», αναφέρουν οι ειδικοί στην επιστημονική επιθεώρηση «Genetics in Medicine».

Μάλιστα, το Κέντρο Γενετικής και Κοινωνίας, μία οργάνωση προώθησης ηθικών ζητημάτων της επιστήμης με έδρα το Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας, εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία αφήνει αιχμές κατά της αρμόδιας Αρχής και επισημαίνει τους κινδύνους που ενέχουν τέτοιου είδους τεχνολογίες στην πράξη. «Εκτιμάμε ότι η Υπηρεσία Κατοχύρωσης Ευρεσιτεχνιών των ΗΠΑ έχει κάνει ένα τεράστιο λάθος με τη χορήγηση αδείας για τέτοιου είδους τεστ με το οποίο απλώς με την επιλογή μενού στην οθόνη ενός υπολογιστή μπορείς να επιλέξεις πολλά από τα χαρακτηριστικά του απογόνου σου, εάν φυσικά θέλεις να προχωρήσεις σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και προεμφυτευτική διάγνωση εμβρύου». Δηλαδή τα εργαστήρια δοτών σπέρματος και ωαρίων μπορούν να το χρησιμοποιήσουν για να συνδυάσουν γενετικά υλικά που θα φέρουν στον κόσμο παιδί με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Τι απαντά η εταιρεία. Από την πλευρά της, η εταιρεία 23andMe υποστηρίζει ότι στόχος της ούτε ήταν ούτε είναι να προσφέρει εξετάσεις για την επιλογή χαρακτηριστικών του παιδιού για τις οποίες εκφράζουν φόβους και ανησυχίες οι επιτροπές βιοηθικής ανά τον κόσμο. «Ναι, η εταιρεία έχει την πρόθεση να κατοχυρώσει πατέντα που αφορά στην τεχνολογία Υπολογισμού Οικογενειακών Κληρονομούμενων Χαρακτηριστικών, όπως ονομάζεται, αλλά αυτό δεν γίνεται με στόχο τη χρήση της για την επιλογή απογόνου, αλλά περισσότερο ως εργαλείο διασκέδασης για ζευγάρια που σκοπεύουν στο μέλλον να γίνουν γονείς με φυσική διαδικασία. Το τεστ σε αυτήν την περίπτωση δεν συνδέεται με καμία γενετική παρέμβαση. Οπως βλέπουν στον υπέρηχο το μωρό και μαθαίνουν το φύλο του, έτσι με την εξέταση αυτή μπορούν να μάθουν πριν ακόμη από τη σύλληψη τα βασικά χαρακτηριστικά του. Κι αυτό διότι μέσα από το τεστ μπορούν να δουν πόσες πιθανότητες έχουν να αποκτήσουν παιδί, για παράδειγμα, με γαλάζια μάτια, με συγκεκριμένο ύψος, με τάση για καρδιαγγειακές ασθένειες κ.λπ.».

Το «παράθυρο» στην αίτηση. Εντούτοις, πριν από πέντε χρόνια όταν είχε κατατεθεί η αίτηση για την κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας, η εταιρεία ανέφερε στα δικαιολογητικά ότι «η τεχνολογία δυνητικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εφαρμογή σε κλινικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής». Δηλαδή σε επιλογή του επιθυμητού από τους γονείς γονιμοποιημένου ωαρίου που πρόκειται να εμφυτευτεί στη μήτρα, άρα στην επιλογή του κατάλληλου απογόνου. Συνεπώς, παρά τις διαβεβαιώσεις της για την παρούσα χρήση της τεχνολογίας ως «εργαλείου διασκέδασης», η φρασεολογία που χρησιμοποιήθηκε πρόδιδε άλλου είδους χρήσεις.