Μπες κι εσύ στο facebook, μπορείς!

Πώς μπορεί μια γαλακτοβιομηχανία να σε κάνει να βάλεις στο ψυγείο σου το γάλα που παράγει; Πριν καταφύγει στα κόλπα του μάρκετινγκ, το πρώτο που πρέπει να διασφαλίσει είναι ότι διαθέτεις… ψυγείο.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με το Internet: για να μπορεί μια εταιρεία που δραστηριοποιείται στον ψηφιακό κόσμο να ελπίζει ότι μπορεί να σε κάνει πελάτη, πρέπει πρώτα να βεβαιωθεί ότι έχεις πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Κι αν αμφότερα – ένα ψυγείο και μια ADSL σύνδεση – θεωρούνται σήμερα αυτονόητα στη χώρα μας, δεν συμβαίνει το ίδιο σε όλο τον κόσμο.

Ο παραπάνω συλλογισμός ερμηνεύει, εν πολλοίς, το όψιμο ενδιαφέρον που επιδεικνύουν οι παγκόσμιοι κολοσσοί της τεχνολογίας για τους κατοίκους του πλανήτη που δεν διαθέτουν πρόσβαση στο Internet.

Την αρχή έκανε η Google. Τώρα ήρθε η σειρά του facebook. Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του μεγαλύτερου κοινωνικού δικτύου, έχει βαλθεί να «χαρίσει» διαδικτυακές συνδέσεις σε όλους όσοι τις στερούνται. Και δεν είναι λίγοι: εκτιμάται ότι σχεδόν πέντε δισ. άνθρωποι – περίπου τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού – δεν έχουν σύνδεση στο Internet, είτε επειδή δεν έχουν να την πληρώσουν είτε επειδή στις περιοχές που κατοικούν δεν υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές.

Σε σύνολο 7,1 δισ. ανθρώπων που κατοικούν σήμερα στη Γη υπολογίζεται ότι μόνον τα 2,7 δισ. είναι online. Γιατί ο Ζάκερμπεργκ έγινε ξαφνικά φιλεύσπλαγχνος και έθεσε ως στόχο της ζωής του να «δικτυώσει» όλους τους υπόλοιπους;

ΣΤΟΧΟΣ ΤΑ ΚΕΡΔΗ. Η απάντηση δεν κρύβεται στα φιλάνθρωπα αισθήματα του 29χρονου δισεκατομμυριούχου. Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην εξάπλωση του κοινωνικού του δικτύου – που σήμερα αριθμεί περισσότερα από 1 δισ. μέλη – είναι ακριβώς η αδυναμία πρόσβασης στο Διαδίκτυο για ένα μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού.

Σήμερα, περίπου ένας στους επτά κατοίκους της Γης έχει λογαριασμό στο facebook. Ο Ζάκερμπεργκ έχει βάλει στο μάτι τους υπόλοιπους έξι, επιδιώκοντας να δημιουργήσει ίσως το μεγαλύτερο ψηφιακό «υπερόπλο» που φτιάχτηκε ποτέ: μια online βάση δεδομένων στην οποία όλοι – ή οι περισσότεροι – κάτοικοι του πλανήτη θα έχουν οικειοθελώς καταχωρίσει τα προσωπικά τους στοιχεία, τις προτιμήσεις τους (likes), τις φωτογραφίες τους και ένα πλήθος άλλων πληροφοριών που τους αφορούν.

Μπορεί ο Ζάκερμπεργκ να μην είναι… πράκτορας της NSA, είναι όμως επιχειρηματίας: δεν θέλει αυτά τα στοιχεία για να μας παρακολουθεί (αυτό το κάνουν άλλοι, όπως αποδείχθηκε με την αποκάλυψη του προγράμματος Prism), αλλά για να αυξήσει τα κέρδη του, καθώς όσο περισσότερες πληροφορίες χρηστών προστίθενται στο facebook τόσο αυξάνεται το ενδιαφέρον των διαφημιζομένων και των εταιρειών μάρκετινγκ για το κοινωνικό δίκτυο.

Πριν από λίγες εβδομάδες, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ ανακοίνωσε την έναρξη ενός φιλόδοξου εγχειρήματος με στόχο την παροχή φθηνού ή δωρεάν Internet στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι εταιρείες τεχνολογίας αναζητούν νέους πελάτες. Το facebook και έξι ακόμη τεχνολογικοί γίγαντες, συμπεριλαμβανομένης της Samsung, της Nokia και της Ericsson, συμφώνησαν να ιδρύσουν την ομάδα Internet.org.

Η σύμπραξη κορυφής αποσκοπεί στη σημαντική μείωση του κόστους σύνδεσης στο Διαδίκτυο μέσω κινητών τηλεφώνων, στην ανάπτυξη εφαρμογών (apps) που καταναλώνουν μικρότερο όγκο δεδομένων και στη σύναψη συνεργασιών με εταιρείες τηλεφωνίας για την παροχή πρόσβασης στο Internet σε περιοχές που σήμερα το στερούνται.

Εάν η προσπάθεια ευοδωθεί, το facebook ελπίζει ότι θα αυξήσει θεαματικά τη βάση των χρηστών του, τα διαφημιστικά του έσοδα και την επιρροή του στον online – και όχι μόνο – κόσμο. Τους τελευταίους μήνες, η ανάπτυξη του κοινωνικού δικτύου έχει βαλτώσει, καθώς αδυνατεί να προσελκύσει νέους χρήστες από τις ήδη κορεσμένες αγορές του δυτικού κόσμου (όπου οι περισσότεροι είναι ήδη μέλη του facebook).

Μοιραία, ο Ζάκερμπεργκ στρέφει το ενδιαφέρον του στις παρθένες αγορές των αναπτυσσόμενων χωρών. Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα Internet World Stats, μόνο το 15,6% του πληθυσμού της Αφρικής έχει πρόσβαση στο Διαδίκτυο, ενώ το ποσοστό στην Ασία φθάνει το 27,5%. Αντίθετα, στη Λατινική Αμερική το 43% του πληθυσμού είναι online, στην Ευρώπη το 63,2% (στην Ελλάδα είναι το 53%) και στη Βόρεια Αμερική το 78,6%.

Σχέδιο «Internet παντού». Πώς το facebook και οι εταιρείες που συμπράττουν στο εγχείρημά του θα καταφέρουν να κάνουν όλους τους κατοίκους του πλανήτη κοινωνούς της ψηφιακής εποχής; Η «συνταγή» τους αποτελείται από δύο βασικά υλικά: απλοποίηση των εφαρμογών για κινητά τηλέφωνα έτσι ώστε να καταναλώνουν λιγότερα δεδομένα και βελτίωση των κινητών τηλεφώνων και των δικτύων κινητής τηλεφωνίας έτσι ώστε να μεταδίδουν περισσότερα δεδομένα χρησιμοποιώντας λιγότερη ενέργεια.

«Υπάρχουν τεράστια εμπόδια για τη σύνδεση και την ένταξη των αναπτυσσόμενων χωρών στην οικονομία της γνώσης. Το Internet.org θα προσπαθήσει να υπερβεί αυτές τις προκλήσεις, μεταξύ άλλων καθιστώντας διαθέσιμη την πρόσβαση στο Διαδίκτυο σε όσους δεν μπορούν να την έχουν αυτή τη στιγμή», δήλωσε ο Ζάκερμπεργκ ανακοινώνοντας την ίδρυση της ομάδας.

Για τον ίδιο, αυτό το εγχείρημα αποτελεί μια προσπάθεια να ανακηρυχθεί σε ηγέτη της βιομηχανίας της τεχνολογίας – θέση την οποία παλιότερα κατείχαν ο Στιβ Τζομπς της Apple και ο Μπιλ Γκέιτς της Microsoft.

Τους τελευταίους μήνες, ο 29χρονος ιδρυτής του facebook τοποθετείται δημόσια για θέματα όπως η αναμόρφωση του μεταναστευτικού συστήματος στις ΗΠΑ, την οποία ο κλάδος της τεχνολογίας θεωρεί ως ζωτικής σημασίας για την κάλυψη των αναγκών του σε (φθηνό) εργατικό δυναμικό. Με το Internet.org προσπαθεί να συγκεράσει τη δημιουργία ενός ανθρωπιστικού προφίλ με την εξυπηρέτηση του βασικού του στόχου: τη μεγιστοποίηση του κέρδους του.

ΕΞΥΠΝΑ ΑΕΡΟΣΤΑΤΑ. Το εγχείρημα αυτό αντανακλά, επίσης, την αγωνιώδη προσπάθεια των εταιρειών τεχνολογίας να ανταποκριθούν στις πιέσεις της Γουόλ Στριτ για ανάπτυξη, με την προσέλκυση πελατών πέραν των κορεσμένων αγορών των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Η Google, αίφνης, παρουσίασε πέρυσι το Free Zone, ένα πρόγραμμα που εκπονείται σε αναπτυσσόμενες χώρες σε συνεργασία με τηλεπικοινωνιακούς παρόχους και προσφέρει στους χρήστες ασύρματου Internet ελεύθερη πρόσβαση στο Gmail, στην αναζήτηση Google και στους ιστότοπους που «γκουγκλάρουν».

Η εταιρεία ποντάρει πολλά και στο Project Loon, μια φιλόδοξη προσπάθεια με στόχο την παροχή πρόσβασης στο Διαδίκτυο σε όλο τον κόσμο: ένα δίκτυο έξυπνων αερόστατων που υψώνονται στη στρατόσφαιρα επιχειρεί να φέρει ταχύτητες δικτύου 3G σε απομακρυσμένες περιοχές του πλανήτη. Ηδη 30 τέτοια μπαλόνια πετούν πάνω από τη Νέα Ζηλανδία.

Παράλληλα, το twitter, το οποίο ετοιμάζεται να μπει στο χρηματιστήριο, έχει συνάψει συμφωνίες με περίπου 250 εταιρείες κινητής τηλεφωνίας σε περισσότερες από 100 χώρες, με σκοπό να προσφέρει δωρεάν πρόσβαση στο κοινωνικό δίκτυο, όχι μόνο μέσω smartphones αλλά ακόμη και από φθηνά κινητά τηλέφωνα.

Οι εταιρείες της τεχνολογίας δεν έχουν άλλη επιλογή από το να στραφούν προς νέες αγορές αν θέλουν να αναπτυχθούν. Περισσότεροι από τους μισούς Αμερικανούς ήδη χρησιμοποιούν το facebook, ενώ η χρήση του στον υπόλοιπο ανεπτυγμένο κόσμο είναι εξίσου μεγάλη – στην Ελλάδα το δίκτυο αριθμεί 3,9 εκατ. μέλη. Οι χώρες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής αποτελούν για τους χάι-τεκ κολοσσούς μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για προσέλκυση νέων πελατών, υπό την προϋπόθεση ότι θα βρουν τον τρόπο να τους προσφέρουν Internet με χαμηλό κόστος.

Μείωση του κόστους παροχής και εμπόδια

Στους άμεσους στόχους του Internet.org συγκαταλέγεται η μείωση του κόστους παροχής Διαδικτύου μέσω φορητών συσκευών στο 1% του σημερινού επιπέδου στα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια. Ακόμη, η ομάδα θα επιχειρήσει να αναπτύξει νέα επιχειρηματικά μοντέλα που θα επιτρέπουν στις εταιρείες τηλεφωνίας να παρέχουν απλές υπηρεσίες (αναζήτηση, πρόσβαση στο e-mail και στα κοινωνικά δίκτυα κ.ά.) αντί ελάχιστου ή καθόλου κόστους. Το facebook στοχεύει ακόμη να μειώσει τον μέσο όγκο δεδομένων που καταναλώνει η εφαρμογή του για συσκευές Android στο 1 ΜΒ την ημέρα από 12 ΜΒ που είναι σήμερα.

Ενας από τους εταίρους του εγχειρήματος, η εταιρεία Qualcomm, της οποίας οι επεξεργαστές χρησιμοποιούνται ευρέως στα έξυπνα κινητά τηλέφωνα, εκπονεί σχέδια για να παρατείνει τη διάρκεια ζωής της μπαταρίας των κινητών, να μειώσει τον όγκο των δεδομένων που απαιτούνται για τη μετάδοση βίντεο και να επεκτείνει την εμβέλεια των δικτύων κινητής τηλεφωνίας.

Παράλληλα, η Nokia έδωσε πρόσφατα δωρεάν πρόσβαση στο facebook στους χρήστες φθηνών τηλεφώνων σε συνεργασία με έναν μεξικανικό πάροχο τηλεπικοινωνιών. Οι πωλήσεις των συσκευών της αυξήθηκαν σημαντικά και η εταιρεία αποφάσισε να καθιερώσει παρόμοιες προσφορές για καταναλωτές στην Ινδία και στην Αφρική. Ωστόσο, δεν έγινε γνωστό πώς θα αντιμετωπιστεί το ακανθώδες ζήτημα της απουσίας διαδικτυακών υποδομών σε πολλές χώρες του κόσμου.

Πάντως, το facebook θα επιδιώξει να προσθέσει νέους εταίρους στο Internet.org, συμπεριλαμβανομένων κυβερνήσεων, παρόχων Internet και εταιρειών όπως η Microsoft. Ωστόσο, η Google αναμένεται να παραμείνει εκτός, συνεχίζοντας τις δικές της, αυτόνομες, προσπάθειες. Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος της Microsoft Μπιλ Γκέιτς αφήνει να εννοηθεί ότι με παρόμοια εγχειρήματα δεν επιτυγχάνεται η καλύτερη δυνατή χρήση πόρων. «Οταν ένα παιδί έχει διάρροια, δεν υπάρχει κανένας ιστότοπος που να το ανακουφίζει», δήλωσε πρόσφατα.