[Διαστάσεις] Υπερασπίσου το παιδί

Πριν από λίγο καιρό, σε μια από τις εξαιρετικές του εκπομπές που μεταδίδονται κάθε Σάββατο απόγευμα από τον 9,84, ο Μάνος Ελευθερίου έβαλε ένα τραγούδι από τη μουσική παράσταση «Μίκης Θεοδωράκης – Ποιος τη ζωή μου…». Το τραγούδι ήταν το «Κάποτε θα ‘ρθουν», σε στίχους Λευτέρη Παπαδόπουλου, στην πρώτη, συγκλονιστική ερμηνεία από τον Παύλο Σιδηρόπουλο. Ανατρίχιασα, όπως ανατριχιάζω κάθε φορά που το ακούω: «Κάποτε θα ‘ρθουν να σου πουν/ πως σε πιστεύουν, σ’ αγαπούν/ και πως σε θένε./ Εχε το νου σου στο παιδί/ κλείσε την πόρτα με κλειδί/ ψέματα λένε». Το είπαν κι άλλοι μετά τον Σιδηρόπουλο, η Φαραντούρη, ο Χαρούλης, αλλά η ερμηνεία εκείνη παραμένει για μένα αξεπέραστη.

Δεν είδα, δυστυχώς, την παράσταση. Ούτε θα είμαι, δυο φορές δυστυχώς, απόψε στη Μακρόνησο (όπου όμως αυτό το τραγούδι δεν θα ακουστεί). Μπορώ να φανταστώ όμως το κοινό να σιγοτραγουδάει μαζί με τον ερμηνευτή αυτούς τους στίχους, και στο «ψέματα λένε» να χειροκροτά, και στο «θα σε πουλήσουν» να χειροκροτά ακόμα πιο δυνατά. Ως φόρο τιμής, φυσικά. Ως ένδειξη σεβασμού της ιστορικής μνήμης. Αλλά και ως βροντερή επιβεβαίωση ότι το ίδιο πιστεύουμε και σήμερα, ότι μας λένε ψέματα, ότι θα μας πουλήσουν. Οι ξένοι, πρώτοι απ’ όλους, αλλά και οι έλληνες υποτελείς τους. Μπορώ να φανταστώ και τι ψηφίζουν αυτοί που χειροκροτούν πιο δυνατά.

Ενα άλλο τραγούδι που μου αρέσει πολύ, και που κατά σύμπτωση το άκουσα πάλι πρόσφατα από την ίδια εκπομπή, είναι η «Λένγκω» του Γιάννη Μαρκόπουλου. Θυμάμαι τον συνθέτη στις συναυλίες του. Οταν έφτανε στο σημείο που η μανούλα μας, αφού την ντύσανε γριούλα, «μας χτυπάει με μανία και φωνάζει» επειδή «τη βάζουν άλλοι με συμφέροντα πολλά», ο κόσμος σηκωνόταν πάντα όρθιος και χειροκροτούσε. Θυμωμένος ή δακρυσμένος. Ετσι συμβαίνει πάντα. Η μανούλα είναι καλή, αλλά κάποιοι άλλοι τη χαλάνε. Κι αν αυτό συνέβη αναμφίβολα στη διάρκεια της δικτατορίας, οπότε και γράφηκε αυτό το τραγούδι, αναρωτιέμαι πώς μπορεί να μεταφερθεί άκριτα στη σημερινή εποχή.

Θέλω να πω πως αυτό το δάκρυ κι αυτός ο θυμός είναι το εύκολο, και συχνά το παραπλανητικό, κομμάτι. Η πραγματική πρόκληση είναι να ξεκλειδώσουμε την πόρτα και να έρθουμε αντιμέτωποι με την αλήθεια, όσο δυσάρεστη, όσο οδυνηρή κι αν είναι. Να μην ξεχάσουμε ποιοι πλήγωσαν τη μανούλα – αλλά να μη μείνουμε εκεί, να τη φροντίσουμε, να της βάλουμε καθαρά ρούχα και να τη βοηθήσουμε να σταθεί στα πόδια της. Θα διαπιστώσουμε τότε, κατάπληκτοι, ότι δεν μας λένε όλοι ψέματα, ότι μας αγαπούν πολύ περισσότεροι απ’ όσοι νομίζουμε. Να τους πείσουμε να μας πιστεύουν κιόλας θα είναι λίγο πιο δύσκολο, αλλά και πάλι στο χέρι μας είναι.

«Υπερασπίσου το παιδί/ γιατί αν γλιτώσει το παιδί/ υπάρχει ελπίδα»: έτσι τελειώνει το «Κάποτε θα ‘ρθουν». Αυτοί οι στίχοι, ναι, είναι διαχρονικοί.