Η Γερμανία συμφιλιώνεται με το παρελθόν της

Ο καθένας την ιστορία του. Η Ανγκελα Μέρκελ γεννήθηκε το 1954, μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία, τη σημάδευσε κυρίως η διαίρεση της χώρας. Γεννημένος το 1947 στο Αμβούργο, ο Πέερ Στάινμπρουκ, ο Σοσιαλδημοκράτης αντίπαλός της στις ομοσπονδιακές εκλογές της 22ας Σεπτεμβρίου, εξηγεί, από την πλευρά του, την ευρωπαϊκή του στράτευση με τα παιδικά χρόνια που πέρασε σε αυτή τη ρημαγμένη από τον πόλεμο πόλη. Ογδόντα χρόνια μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία και περισσότερα από 20 χρόνια μετά την επανένωση, ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και το Σιδηρούν Παραπέτασμα συνεχίζουν να βασανίζουν τους Γερμανούς και να καταλαμβάνουν στη δημόσια συζήτηση μια θέση που συχνά υποτιμάται στη Γαλλία.

Κατασκοπεύουν οι Αμερικανοί τις επικοινωνίες των Γερμανών; Η Καγκελάριος δεν σοκάρεται απλώς. Αυτό της «θυμίζει τον Ψυχρό Πόλεμο», επισημαίνει. Επισκέπτεται ο Πέερ Στάινμπρουκ την Αθήνα; «Είχα την ευκαιρία […] να συζητήσω με τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, τον Κάρολο Παπούλια, έναν ιδιαίτερα εντυπωσιακό 83χρονο κύριο, ο οποίος στα 14 του χρόνια έδινε μάχη κατά του φασισμού. Η πρώτη του φράση που μου είπε ήταν πως συμμετείχε στην αντίσταση εναντίον της Γερμανίας και είχε υποφέρει από την πείνα […] Η δεύτερη: διαπιστώνει με φρίκη ότι ο λαός του σήμερα υποφέρει εκ νέου από την πείνα», διηγήθηκε ο Στάινμπρουκ, ένας άνθρωπος που δεν είναι εντούτοις γνωστός ως συναισθηματικός.

Οσο άδικες και άτοπες και αν είναι, οι γελοιογραφίες που δημοσιεύονται στον Νότο της Ευρώπης και συγκρίνουν την Καγκελάριο Μέρκελ με τον Χίτλερ δικαιώνουν τον Χέλμουτ Σμιτ. «Σε ένα εγγύς μέλλον, η Γερμανία δεν θα είναι μια φυσιολογική χώρα», είχε δηλώσει το 2011 ο πρώην καγκελάριος, 92 χρόνων τότε, στο Συνέδριο του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος. Μια επίσκεψη στο Στρατιωτικό Μουσείο της Δρέσδης (άνοιξε το 2011), το οποίο θα έλεγε κανείς ότι σχεδιάστηκε από αντιμιλιταριστές, αρκεί για να σε πείσει: η Γερμανία φέρει ακόμα τα τραύματα των ίδιων της των εγκλημάτων. Παρά τις πιέσεις της Γαλλίας και το πράσινο φως της Πολωνίας («φοβάμαι λιγότερο τη γερμανική ισχύ από ό,τι αρχίζω να φοβάμαι τη γερμανική αδράνεια», είχε δηλώσει ο πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντεκ Σικόρσκι τον Νοέμβριο του 2011), η Γερμανία δεν είναι έτοιμη να αποκτήσει έναν στρατιωτικό ρόλο στο ύψος της οικονομικής της δύναμης.

Λίγο λίγο, όμως, οι νοοτροπίες εξελίσσονται. Το 2006, οι ενήλικοι ανακάλυψαν, με έκπληξη, ότι τα παιδιά τους δεν διστάζουν πλέον να αγοράζουν και να υψώνουν γερμανικές σημαίες στη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου. Παρότι εξακολουθεί να μην είναι πολιτικά ορθό για έναν ιθύνοντα να δηλώσει «υπερήφανος που είναι Γερμανός», δεν απαγορεύεται πλέον να δηλώνει πως η Γερμανία έχει «συμφέροντα» να υπερασπιστεί, που δεν είναι αναγκαστικά ίδια με εκείνα των γειτόνων της. Για μια μεγάλη πλειοψηφία των Γερμανών υπάρχει πραγματικά ένα «γερμανικό οικονομικό μοντέλο» βασιζόμενο στην προσπάθεια, στην αποταμίευση και στη βιομηχανική τεχνογνωσία. Μόνο να το υιοθετήσουν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες και η κρίση δεν θα είναι πια, για αυτές, παρά μόνο μια κακιά ανάμνηση. Στα μέσα του 19ου αιώνα, ο ποιητής Εμάνουελ Γκάιμπελ έγραφε πως «το γερμανικό πνεύμα θα φέρει τη σωτηρία στον κόσμο». Δεν είμαστε πια πολύ μακριά.

Η Ανγκελα Μέρκελ παραμένει κατά κανόνα μακριά από κάθε ιστορική διαφωνία και φροντίζει να μη συνδέεται το όνομά της με εκδηλώσεις που εορτάζουν το ένδοξο παρελθόν της Γερμανίας. Αναμφίβολα το κάνει, σε μεγάλο βαθμό, για διπλωματικούς λόγους. Γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλον πως το θέμα παραμένει ευαίσθητο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Παρότι η Καγκελάριος βγάζει περίπου 100 ομιλίες τον χρόνο, μπορεί να μετρήσει κανείς στα δάχτυλα του ενός χεριού εκείνες που είναι αφιερωμένες στην Ιστορία. Μοναδική εξαίρεση: τα ναζιστικά εγκλήματα, από τα οποία αντλεί τακτικά διδάγματα. Το πιστοποιεί η ιστορική της επίσκεψη στο Νταχάου, στις 20 Αυγούστου.

Σύμφωνα με τον ιστότοπο της Καγκελαρίας, η Ανγκελα Μέρκελ δεν έχει προφέρει ούτε μία φορά το όνομα του Μπίσμαρκ από το 2009. Με τον ίδιο τρόπο απέφυγε να συμμετάσχει το 2012 στις τελετές για τα 300 χρόνια από τη γέννηση του Φρειδερίκου Β΄ της Πρωσίας. Οποτε, παρ’ όλα αυτά, η Ανγκελα Μέρκελ ρισκάρει κάποιο σχόλιο, το κάνει περισσότερο ως λογίστρια παρά ως αρχηγός κράτους. Οπως στις 9 Φεβρουαρίου του 2012, όταν συμφώνησε να απευθύνει σύντομη ομιλία επ’ ευκαιρία της κυκλοφορίας ενός κέρματος των δύο ευρώ πάνω στο οποίο ήταν χαραγμένη η εικόνα του κάστρου του Νόισβανσταϊν, που έχτισε ο Λουδοβίκος Β΄ της Βαυαρίας. «Τα άμετρα πάθη του Λουδοβίκου Β΄ είχαν το τίμημά τους. Ενα τίμημα πολύ υψηλό, με το κόστος να ξεπερνά κατά πολύ τις οικονομικές δυνατότητες του βασιλείου. Αυτό το αναμνηστικό κέρμα θα έπρεπε σήμερα να μας χρησιμεύσει ως προειδοποίηση. Πρέπει να προσέχουμε να έχουμε υγιή δημόσια οικονομικά», δήλωσε. Και τότε γιατί να κυκλοφορήσει νόμισμα προς τιμήν ενός τόσο ακριβού μνημείου; «Για να προσελκύσουμε τουρίστες», απάντησε η Ανγκελα Μέρκελ χωρίς ίχνος αμηχανίας.