Αναζητώντας το μετα-ΠΑΣΟΚ

^«Ηταν επιτυχία – που μπορεί να κεφαλαιοποιηθεί. Η παρουσία πολλών φθαρμένων στελεχών του παλαιού ΠΑΣΟΚ αποδεικνύει την εμβέλεια του εγχειρήματος – αλλά κάνει επιτακτική την ανάγκη, ταυτόχρονα με τη σύμπραξη ευρύτερων δυνάμεων, να αποκλεισθούν και ορισμένα φθαρμένα πρόσωπα. Τον τόνο τον έδωσε, προφανώς, η παρουσία του Κώστα Σημίτη – αλλά ένα σοσιαλδημοκρατικό φιλοευρωπαϊκό δίκτυο που θα υπερβαίνει τα σημερινά σχήματα είναι εφικτό. Σ’ αυτό μπορεί να συμφωνήσει και ο Βαγγέλης Βενιζέλος – αν και η άρνηση του Φώτη Κουβέλη κάνει το ΠΑΣΟΚ κυρίαρχο πόλο της νέας προσπάθειας. Αν δεν είχε προηγηθεί η συντριπτική ήττα του ΠΑΣΟΚ, πάντως, θα ήταν αδύνατη η συνομιλία του δυσκίνητου κομματικού μηχανισμού με προσωπικότητες και ρεύματα που εκπροσωπούν τόσο πολλές και διαφορετικές ιδεολογικές τάσεις».

Σε γενικές γραμμές, σ’ αυτή την εκτίμηση συμφωνούν οι περισσότερες προσωπικότητες του σοσιαλδημοκρατικού χώρου που συμμετείχαν στο διήμερο Συμπόσιο του ΙΣΤΑΜΕ ως ομιλητές είτε έσπευσαν να παρακολουθήσουν τις εργασίες του ως ακροατές. Και στη ζωηρή συζήτηση που διεξήχθη στα social media, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των διοργανωτών που παρακολούθησαν και κατέγραψαν τις τάσεις του σχετικού διαλόγου, παρά τις έντονες συγκρούσεις και, σε μερικές περιπτώσεις, την απαξίωση που εκφράστηκε για μέλη και στελέχη του ΠΑΣΟΚ, παλαιά και νεότερα, το θέμα που κέντρισε τους περισσότερους ήταν η πιθανότητα της μετεξέλιξης του ΠΑΣΟΚ.

Κίνηση με δυναμική. «Το ΠΑΣΟΚ πάει πολύ καλά. Σήμερα, εδώ, το παλκοσένικο είναι γεμάτο ζόμπι», έλεγε το απόγευμα της 3ης Σεπτεμβρίου η πληροφορία που, ως SMS, έφθανε στα κινητά δημοσιογράφων, με προέλευση το Ιδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, στην οδό Πειραιώς, όπου  γινόταν το Συμπόσιο.

Ηταν αλήθεια. Αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος για τον οποίο θα μπορούσε να διαγραφεί η προσπάθεια που γίνεται, λέει ένας από τους καθηγητές που πρωτοστάτησαν στο εγχείρημα. «Χρειάζεται να παραδεχθούμε ότι ένα μέρος αυτών των προσώπων, όσοι πολιτεύθηκαν με καιροσκοπική ιδιοτέλεια κι όσοι βαρύνονται με συμπεριφορές που απάδουν της πολιτικής ηθικής, είναι παρελθόν», σημειώνει ο ίδιος. Ωστόσο, προσθέτει, «την ίδια στιγμή υπήρξε ένα ευρύτερο ακροατήριο που με την προσήλωσή του, τη στάση του στο συνέδριο και τον διάλογο που ακολούθησε αποδεικνύει ότι πολλοί έχουν αποδεχθεί την ήττα του ΠΑΣΟΚ, ως αυτό που ήταν, και αναζητούν τρόπους να συμμετάσχουν στην υπέρβαση του σχήματος που τους οδήγησε στην ήττα».

Αλλος καθηγητής που ανέβηκε και στο βήμα του Συμποσίου κρίνει τις παρεμβάσεις των τριών πολιτικών αρχηγών. «Ο Σημίτης ήταν εμφανές ότι έκανε λόγο για νέα αρχή, δίνοντας ώθηση στο εγχείρημα», παρατηρεί. «Αντίθετα, η ομιλία του Γιώργου Παπανδρέου παρέμεινε εγκλωβισμένη στο διάστημα 2009-11, επιχειρώντας απλώς να ανασκευάσει τη γενική εντύπωση για τα λάθη που έκανε. Οσο για τον Βαγγέλη Βενιζέλο, σε μεγάλο βαθμό κι αυτός έδειξε εγκλωβισμένος στο κομματικό σχήμα, “μαγκωμένος” στην προοπτική υπέρβασης του κομματικού σχήματος και στην επαναθεμελίωση, από το μηδέν, του κεντρώου αριστερού χώρου».

Με την εκτίμηση αυτή δεν συμφωνεί ο επίκουρος καθηγητής στη Νομική του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παναγής Παναγιωτόπουλος. «Ο Βενιζέλος έχει καταλάβει ότι υπάρχει ανάγκη αλλαγών», υποστηρίζει. Πού το στηρίζει, με δεδομένο το περιεχόμενο της ομιλίας του; Εξηγεί ότι είναι αρχηγός του ΠΑΣΟΚ, άρα δεν θα ήταν φρόνιμο να δείξει ότι περιφρονεί τους ανασυγκροτημένους μηχανισμούς του. Εξομολογείται όμως ότι του έκανε εντύπωση η προσήλωση με την οποία ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ άκουγε, κυρίως, τους εκτός του ΠΑΣΟΚ ομιλητές.

Η επιστροφή του Κώστα Σημίτη, συμφωνούν όλοι σ’ αυτό, ήταν ο βασικότερος παράγων της επιτυχίας της εκδήλωσης. Ο καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Γιάννης Βούλγαρης δηλώνει εντυπωσιασμένος από το κοινό και από την εντύπωση που αποκόμισε περί ενός αυθόρμητου αισθήματος επαναπολιτικοποίησης. Η παρατήρηση του Βασίλη Βαμβακά, που διδάσκει Θεωρία των ΜΜΕ στο ΑΠΘ, ότι ακόμα και οι κομματικοί ομιλητές, στην πλειονότητά τους, απέφυγαν τη στερεότυπη πασοκική διάλεκτο και υπήρξαν αυτοκριτικοί, ενισχύει την αίσθηση ότι εδώ υπάρχει μια δυναμική. Ενας συστηματικός ακροατής όλων των συνεδριών εντοπίζει τη δυναμική αυτή στον ανταγωνισμό πρωτότυπων, επεξεργασμένων τοποθετήσεων, ακόμα κι αν δεν κατέτειναν όλες στο ίδιο συμπέρασμα, αλλά και στο ότι η εκδήλωση ήταν ελεύθερη. «Δεν υπήρχε νταβατζιλίκι», λέει χαρακτηριστικά.

Και η ΔΗΜΑΡ; Ενα από τα ζητήματα που απασχολούσε τα πηγαδάκια και διχάζει τις εκτιμήσεις των συμμετασχόντων μη κομματικών είναι η απάντηση στο ερωτηματικό ΔΗΜΑΡ. Ο Γιάννης Βούλγαρης πιστεύει ότι «αν έμπαινε η ΔΗΜΑΡ, θα έπαιρνε άλλη διάσταση το εγχείρημα». Την εκτίμησή του δεν συμμερίζεται ο Παναγής Παναγιωτόπουλος, που εκτιμά ότι «η ΔΗΜΑΡ αποκλείεται να μπει στη διαδικασία συγκρότησης μεγάλης Κεντροαριστεράς – τουλάχιστον στο σύνολό της». Τι να σημαίνει αυτό; Κάποιοι εκτιμούν ότι αν η δυναμική του Συμποσίου οδηγήσει σε ένα χαλαρό σχήμα όπου, ισότιμα, πολίτες, όχι αναγκαστικά ομονοούντες σε όλα, αρχίσουν να συνομιλούν υπό τη στέγη μιας χαλαρής και εκτεταμένης δημοκρατικής παράταξης, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να αποχωρήσει συγκροτημένα από το κόμμα μεγάλο τμήμα της ΔΗΜΑΡ, που ήδη εκφράζεται ως τάση, και να προσχωρήσει σε αυτό το ευρύτερο σχήμα.

«Ο,τι και να γίνει, μην περιμένετε τον Φώτη Κουβέλη και τους περί αυτόν να συμμετάσχουν στο εγχείρημα της Κεντροασριστεράς», λέει ένας άλλος ομιλητής στην εκδήλωση, που προφανώς εξαιτίας του ειρωνικού τόνου του δεν επιθυμεί να δημοσιευθεί το όνομά του. «Ειδικά ο κ. Κουβέλης φαίνεται να προσπαθεί να επαναπροσεγγίσει τον ΣΥΡΙΖΑ. Για να τα καταφέρει, μην εκπλαγείτε αν, στο άμεσο μέλλον, πηγαίνει ακόμα και στις Σκουριές».