Οδύσσειες πίσω από την ιθαγένεια

Οι αντίπαλοί του τον περνούσαν τουλάχιστον ένα κεφάλι. Ο Αλέξανδρος με τα μακριά χέρια και τα πόδια σαν σπιρτόξυλα ελισσόταν ανάμεσά τους με μαεστρία. Αν και 11 ετών, προπονείται με το εφηβικό τμήμα του Φιλαθλητικού. Για τον προπονητή του είναι μεγαλύτερο ταλέντο από τον αδερφό του, τον Γιάννη Αντετοκούνμπο, που απέκτησε πρόσφατα την ελληνική ιθαγένεια, θα μετακομίσει στον κόσμο του NBA και χτες συναντήθηκε με τον Πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά. Για την ελληνική πολιτεία όμως ο μικρός αδελφός του Γιάννη είναι ανύπαρκτος. Στην ίδια οικογένεια υπάρχουν πλέον δύο παιδιά με διαβατήρια και άλλα δύο μετέωρα, χωρίς πατρίδα στα χαρτιά.

Ο 18χρονος Γιάννης Αντετοκούνμπο και ο 20χρονος αδελφός του Θανάσης – παίκτες του μπάσκετ και οι δύο – αναγνωρίστηκαν έπειτα από πολύμηνη ταλαιπωρία και πιέσεις της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης ως έλληνες πολίτες. Οι γονείς τους, μετανάστες από τη Νιγηρία, εξασφάλισαν άδειες διαμονής. Ο Θανάσης και ο Γιάννης γεννήθηκαν και μεγάλωσαν εδώ, όπως και τα μικρότερα αδέλφια τους, ο 11χρονος Αλέξανδρος και ο 15χρονος Κώστας. Μόνο που αυτά δεν κατέχουν έγγραφα. Το πάγωμα του Νόμου 3838/2010 για την ιθαγένεια μετά την κρίση του ως αντισυνταγματικού από το Συμβούλιο της Επικρατείας και ο παραλογισμός της ελληνικής νομοθεσίας έχουν δημιουργήσει και άλλες διχασμένες στα χαρτιά οικογένειες όπως αυτή.

ΤΑ ΕΜΠΟΔΙΑ. Περίπου 200.000 είναι τα παιδιά μεταναστών που είτε γεννήθηκαν στην Ελλάδα είτε βρέθηκαν εδώ σε βρεφική ηλικία. Στο Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών υπολογίζουν σε 4.000 σε όλη τη χώρα τα παιδιά που κατάφεραν να αποκτήσουν ιθαγένεια προτού παγώσει ο Ν. 3838 (γνωστός και ως «νόμος Ραγκούση»). Και αυτός ο νόμος όμως, παρά τα βήματα που έκανε μπροστά, στην πράξη είχε κενά. Προέβλεπε ότι σε περίπτωση που τα παιδιά μεταναστών είναι ανήλικα οι γονείς πρέπει να καταθέσουν τις αιτήσεις ιθαγένειας. Ομως οι γονείς πρέπει να διαμένουν εδώ νόμιμα. Πρακτικά αυτό ήταν δύσκολο, καθώς η ανανέωση των αδειών διαμονής εξαρτάται από εργασιακά ένσημα που σπανίζουν στην κρίση.

Αλλες φορές τα αιτήματα σκόνταφταν σε κάποιο γκισέ δημοσίου υπαλλήλου, όπως στην περίπτωση της Ιωάννας Οκούντιγιε. Γεννήθηκε στην Αθήνα από νιγηριανούς γονείς. Στα 18 της κατέθεσε τα χαρτιά για την ιθαγένεια. «Επειδή ο πατέρας μου είχε πεθάνει στην Ελλάδα, χρειαζόταν πιστοποιητικό θανάτου. Ομως η δημοτική υπάλληλος δεν το δεχόταν. Μου είπε ότι ο πατέρας μου πέθανε παράνομος. Οτι έπρεπε να ανανεώνω την άδεια του νεκρού», λέει στα «ΝΕΑ» η 21χρονη σήμερα Οκούντιγιε. Με τη βοήθεια του Συνηγόρου του Πολίτη ξεπέρασε αυτό το εμπόδιο για να κολλήσει η αίτησή της σε λάθος αναγραφή του ονόματός της στη ληξιαρχική πράξη. Τώρα κατέχει πενταετή άδεια διαμονής.

Αυτά τα εμπόδια έχουν δημιουργήσει στην Ελλάδα διάφορα μοντέλα οικογένειας, όπως τονίζουν εκπρόσωποι της μη κυβερνητικής οργάνωσης ASANTE: 1) παιδιά με ιθαγένεια, μητέρα με άδεια επί μακρόν διαμένοντος και πατέρας χωρίς χαρτιά, 2) ενήλικο τέκνο με ιθαγένεια και ανήλικο τέκνο χωρίς, καθώς οι γονείς δεν διαθέτουν άδεια διαμονής, 3) παιδί με ιθαγένεια και αδέλφια τα αιτήματα των οποίων έχουν παγώσει.

Ο ΑΓΩΝΑΣ. Πίσω από το αίσιο τέλος του αιτήματος των δύο μεγαλύτερων αδελφών Αντετοκούνμπο κρύβεται ένας μακρύς και ψυχοφθόρος αγώνας για το αυτονόητο. Χωρίς ιθαγένεια οι δύο νέοι δεν θα μπορούσαν να αγωνιστούν στην Α1 κατηγορία και ο Φιλαθλητικός Ζωγράφου δεν θα είχε δικαίωμα να τους συμπεριλάβει στην ομάδα σε περίπτωση ανόδου. Γι’ αυτό φαίνεται ότι δεν προχώρησε παλαιότερα η προοπτική μεταγραφής του ενός στον Ολυμπιακό. Η διαδικασία για τη χορήγηση ιθαγένειας ξεκίνησε για τον Θανάση πριν από δύο χρόνια και για τον Γιάννη πριν από έναν χρόνο. Κανονικά, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, κάθε υπόθεση πρέπει να ολοκληρώνεται σε οκτώμισι μήνες.

Σύμφωνα με ανθρώπους που παρακολούθησαν στενά τη διαδικασία, τα αιτήματα των δύο παιδιών είχαν σκαλώσει στη γραφειοκρατία. Η Ομοσπονδία τούς είχε εξασφαλίσει άτυπη μπασκετική ιθαγένεια και μπορούσαν να αγωνίζονται με την εθνική ομάδα της κατηγορίας τους σε φιλικά μόνο εντός της χώρας. Ο λάθος συλλαβισμός του επωνύμου στο αθλητικό δελτίο είχε στερήσει σε ένα από τα δύο αδέρφια ταξίδι με την Εθνική στη Σλοβενία. Η ανορθογραφία δεν επέτρεψε την έκδοση προσωρινού διαβατηρίου.

Τον περασμένο Δεκέμβριο και 30χρονος Νίκος Οντουμπιτάν – και αυτός με καταγωγή από τη Νιγηρία – συνάντησε εκπρόσωπο της κυβέρνησης. Ο τότε αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών και νυν υπουργός Δικαιοσύνης Χαράλαμπος Αθανασίου είχε μια συνομιλία με μετανάστες δεύτερης γενιάς. Ο Οντουμπιτάν γεννήθηκε στην Ελλάδα. Για να διεκδικήσει ως ενήλικος την ιθαγένεια πρέπει να εκδοθεί πρώτα απόφαση για την άδεια παραμονής του. Χιλιάδες αιτήσεις παραμονής όμως εκκρεμούν και σε πολλές περιπτώσεις βγαίνουν καθυστερημένα. «Χωρίς την άδεια δεν πρόκειται να καταθέσω ποτέ για την πολιτογράφηση ή για την ιθαγένεια», είπε τότε ο Νίκος στον Αθανασίου. «Ούτε μπορώ να δικαιολογήσω τα 30 χρόνια της ζωής μου που έχουν περάσει».

Αποκλεισμένοι και από τον αθλητισμό

Η Ελληνική Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης προσπάθησε και βοήθησε τα αδέρφια Αντετοκούνμπο, όμως ορισμένοι κανονισμοί της αποκλείουν από το παρκέ παιδιά μεταναστών. Κανένας αλλοδαπός χωρίς ιθαγένεια δεν μπορεί να βγάλει αθλητικό δελτίο εάν είναι μεγαλύτερος των 15 ετών. «Το ελληνικό μπάσκετ έχει χάσει με αυτό το μέτρο πολλά ταλέντα», λέει ο Στέφανος Τριαντάφυλλος, προπονητής στην ομάδα μπάσκετ στο Κουκάκι. «Είχα πρόσφατα ένα παιδί από την Αφρική και δεν μπορούσα να του βγάλω δελτίο», προσθέτει.

Σε αυτή τη γειτονιά της Αθήνας μένουν αρκετοί μετανάστες από την Αλβανία, τη Γεωργία, τη Βουλγαρία, τη Σιέρα Λεόνε. Αυτό φαίνεται και στις μπασκετικές ακαδημίες στο Κουκάκι, όπου πάνω από το 50% οι παίκτες είναι αλλοδαποί. «Εχουμε δύο παιδιά 16 ετών που γεννήθηκαν εδώ με γονείς από την Αλβανία. Είναι καλοί και τους έχουμε στην αντρική ομάδα, σαν τους Αντετοκούνμπο. Τους κάνουμε ατομικές προπονήσεις, τους αγοράζουμε παπούτσια. Μου εξήγησαν ότι κατέθεσαν τα χαρτιά τους αλλά επειδή πάγωσε ο νόμος δεν προχωρούν οι υποθέσεις τους», λέει ο Τριαντάφυλλος.

Δεν είναι μόνο το ηλικιακό όριο των 15 ετών που ξενίζει τον ίδιο. Και άλλοι περιορισμοί στην Α2, τις Β’ και Γ’ εθνικές κατηγορίες, κρατούν τους μετανάστες δεύτερης γενιάς μακριά από τα γήπεδα. Υπάρχει πλαφόν αξιοποίησης των παικτών που αποκτήθηκαν από μεταγραφή. Κάθε ομάδα μπορεί να χρησιμοποιήσει στη 12άδα μόνο έναν παίκτη χωρίς ιθαγένεια εάν δεν έβγαλε το δελτίου του σε αυτήν.